AI đang 'gắn chặt' Mỹ, Đài Loan và Hàn Quốc với nhau, kéo theo rủi ro dây chuyền khi cơn sốt này chấm dứt

Trong vài năm qua, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành động lực lớn nhất của thị trường chứng khoán toàn cầu. Từ Mỹ đến Đài Loan và Hàn Quốc, giới đầu tư đã đổ hàng nghìn tỷ USD vào những doanh nghiệp được xem là trung tâm của cuộc cách mạng công nghệ mới - từ các tập đoàn phần mềm và điện toán đám mây của Mỹ cho đến các nhà sản xuất chip tại châu Á.

Đáng chú ý, tác động của AI không còn giới hạn trong nhóm cổ phiếu công nghệ. AI đang tạo ra sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa thị trường chứng khoán và nền kinh tế của Mỹ, Đài Loan và Hàn Quốc, và giữa ba nền kinh tế này với nhau.

Mỹ hiện là nơi tạo ra phần lớn nhu cầu AI toàn cầu, với các tập đoàn công nghệ chi hàng trăm tỷ USD cho trung tâm dữ liệu, chip xử lý và cơ sở hạ tầng điện toán. Trong khi đó, Đài Loan và Hàn Quốc lại giữ vai trò gần như không thể thay thế trong chuỗi cung ứng phần cứng phục vụ làn sóng này.

TSMC của Đài Loan sản xuất phần lớn các con chip bán dẫn tiên tiến trên thế giới. Samsung Electronics và SK Hynix của Hàn Quốc thống trị thị trường chip nhớ hiệu năng cao.

Kết quả là, ba thị trường từng vận động tương đối độc lập đang ngày càng bị kéo vào cùng một câu chuyện tăng trưởng xoay quanh AI.

Trong giai đoạn bùng nổ, sự liên kết đó tạo ra khối tài sản khổng lồ. Nhưng nó cũng đồng nghĩa với việc nếu chu kỳ AI đảo chiều, cú sốc có thể nhanh chóng lan từ Phố Wall sang Đài Bắc và Seoul.

Mỹ tạo ra nhu cầu AI, còn châu Á cung cấp phần cứng

Làn sóng AI hiện nay bắt đầu từ Mỹ. Sau màn ra mắt của ChatGPT vào cuối năm 2022, các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ bước vào cuộc đua phát triển AI với tốc độ chưa từng có. Họ không chỉ cạnh tranh về mô hình AI hay phần mềm, mà còn chạy đua xây dựng hạ tầng điện toán.

Các mô hình AI tiên tiến cần lượng chip xử lý cực lớn và các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ. Điều đó khiến AI trở thành một cuộc chạy đua về vốn đầu tư nhiều hơn bất kỳ cuộc cách mạng công nghệ nào trước đây.

Amazon, Google, Meta, Microsoft và Oracle sẽ chi gần 800 tỷ USD cho các trung tâm dữ liệu để chạy mô hình AI trong năm nay. Một phần đáng kể trong số đó sẽ được dành cho chip bán dẫn tiên tiến và chip nhớ.

Điều này đặt đài Loan và Hàn Quốc vào vị thế rất thuận lợi để hưởng lợi từ cơn sốt AI.

Tại Đài Loan, TSMC hiện sản xuất hơn 90% chip tiên tiến nhất thế giới. Từ trước công ty này vốn đã giữ vai trò quan trọng trong ngành bán dẫn.

Nhưng AI đã nâng vị thế của TSMC lên mức gần như không thể thay thế. Giá cổ phiếu công ty tăng mạnh - và cùng với đó là ảnh hưởng trong thị trường chứng khoán. TSMC hiện chiếm hơn 40% chỉ số Taiex của Đài Loan - tỷ trọng hiếm thấy tại một nền kinh tế phát triển.

Hàn Quốc cũng chứng kiến hiện tượng tương tự, dù ở mức độ thấp hơn. Khi các tập đoàn công nghệ Mỹ mở rộng trung tâm dữ liệu AI, nhu cầu đối với chip nhớ hiệu năng cao cũng bùng nổ theo. Điều đó giúp lợi nhuận của Samsung và SK Hynix tăng trưởng nhanh chóng.

Trong tháng 5, tỷ trọng của Samsung Electronics và SK Hynix trong chỉ số Kospi của Hàn Quốc đã leo lên mức cao nhất mọi thời đại là 42,5%. Vốn hóa của hai công ty này đều đã vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Từ góc độ thị trường, điều này đồng nghĩa với việc Wall Street, Đài Bắc và Seoul ngày càng phản ứng với cùng một động lực: kỳ vọng rằng nhu cầu AI sẽ tiếp tục tăng mạnh trong nhiều năm tới.

AI không chỉ là câu chuyện của thị trường chứng khoán

Tác động của AI hiện không còn dừng ở phạm vi giá cổ phiếu. Tại Mỹ, AI đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế.

Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), GDP quý I của Mỹ tăng trưởng 2% theo tốc độ đã chuẩn hóa theo năm. Theo Bespoke Investment Group, riêng đầu tư vào phần mềm và thiết bị công nghệ thông tin đã đóng góp tới 134 điểm cơ bản vào tốc độ tăng trưởng này.

Điều đó đồng nghĩa với việc khoảng 2/3 tăng trưởng kinh tế Mỹ trong quý I đến từ làn sóng đầu tư liên quan đến AI.

Nói cách khác, nếu không có chi tiêu cho AI, nền kinh tế Mỹ trong ba tháng đầu năm gần như không tăng trưởng.

Trong năm 2025, nhiều chuyên gia cũng ước tính rằng nền kinh tế Mỹ đã rơi vào suy thoái nếu không chờ chi tiêu cho AI bù đắp ảnh hưởng từ chính sách thuế quan và nhập cư của Nhà Trắng. 

Ông Peter Orszag, CEO ngân hàng đầu tư Lazard, nhấn mạnh: “Tại thời điểm này, toàn bộ nền kinh tế Mỹ là một ván cược lớn vào AI”.

Tương tự, tại Đài Loan, AI không chỉ là câu chuyện của thị trường tài chính mà còn là động lực kinh tế cốt lõi. TSMC hiện đóng góp khoảng 8% GDP và 12% kim ngạch xuất khẩu của hòn đảo này.

Năm 2025, nền kinh tế Đài Loan tăng trưởng 8,63% - mức cao nhất trong vòng 15 năm - nhờ sự bùng nổ của xuất khẩu bán dẫn. Thặng dư tài khoản vãng lai của hòn đảo cũng lên gần 20% GDP - mức cao nhất trong gần ba thập kỷ.

“Tất cả đều dựa vào AI,” ông Chris Lo, Phó chủ tịch Nomura Asset Management Taiwan, nhận xét khi nói về đà tăng trưởng của Đài Loan.

Trong khi đó, Hàn Quốc vẫn có nền kinh tế đa dạng hơn với các mặt hàng xuất khẩu như ô tô, tàu thuyền hay thiết bị quốc phòng. Dù vậy, chip nhớ hiện vẫn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của nước này.

Điều đó khiến cả Mỹ, Đài Loan và Hàn Quốc ngày càng phụ thuộc vào cùng một chu kỳ đầu tư AI toàn cầu.

Rủi ro của một cú điều chỉnh đồng bộ

Chừng nào dòng tiền còn tiếp tục đổ vào AI, sự liên kết giữa Mỹ, Đài Loan và Hàn Quốc vẫn có thể được xem là lợi ích.

Kể từ giữa tháng 5, lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu bắt đầu tăng đáng kể. Điều đó có thể làm tổn thương chứng khoán, bởi nhà đầu tư sẽ có thêm lựa chọn thay thế cổ phiếu công nghệ bằng tài sản an toàn hơn và vẫn sinh lời cao.

Thêm nữa, nhà đầu tư cũng có thể sẽ trở nên lo ngại về khối nợ của các doanh nghiệp công nghệ. Kể từ đầu năm 2025, Amazon, Alphabet, Meta, Microsoft và Oracle đã huy động khoảng 260 tỷ USD từ thị trường trái phiếu - tương đương khoảng 25% tổng lượng nợ phát hành của toàn bộ doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Mỹ.

Một khi tâm lý lạc quan đảo chiều, cổ phiếu công nghệ Mỹ có thể sẽ bị bán tháo mạnh, đủ để doanh nghiệp tạm hoãn các kế hoạch chi tiêu cho AI. Điều đó khiến triển vọng doanh thu của các nhà sản xuất chip châu Á xấu đi, kéo theo áp lực bán trên thị trường chứng khoán Đài Loan và Hàn Quốc.

Đà giảm của các cổ phiếu chip châu Á sau đó lại tiếp tục củng cố tâm lý lo ngại của giới đầu tư toàn cầu rằng chu kỳ AI đang chậm lại, từ đó tạo thêm áp lực lên nhóm công nghệ Mỹ.

Kết quả là một vòng lặp tự củng cố, làm trầm trọng thêm sự suy giảm, cuối cùng là có nguy cơ khiến toàn bộ cơn sốt AI đổ vỡ.

Bà Gita Gopinath, cựu nhà kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), ước tính rằng một cú sụt giảm của thị trường Mỹ với quy mô tương đương vụ vỡ bong bóng dotcom có thể xóa sổ hơn 20.000 tỷ USD tài sản của các hộ gia đình Mỹ - tương đương khoảng 70% GDP Mỹ năm 2024.

Người tiêu dùng sẽ cắt giảm mạnh chi tiêu, doanh thu giảm khiến doanh nghiệp sa thải hàng loạt, và cuối cùng một cuộc suy thoái sẽ xảy ra.

Rủi ro cũng có thể phát sinh đồng thời từ hệ thống tài chính. Trong vài năm qua, nhiều ngân hàng và tổ chức tín dụng đã mở rộng quan hệ với các doanh nghiệp AI - từ cho vay cho tới nhận dòng tiền gửi lớn từ các công ty công nghệ và startup liên quan.

Nếu làn sóng AI đảo chiều mạnh, một số tổ chức tài chính có thể đối mặt với những khoản nợ lớn khó đòi.

Trong thời đại mạng xã hội, tin đồn về những ngân hàng này có thể được nhanh chóng lan truyền, châm ngòi cho tâm lý hoảng loạn, khiến khách hàng ồ ạt rút tiền, dẫn đến nhà băng sụp đổ. Trường hợp của Silicon Valley Bank vào năm 2023 là một ví dụ điển hình.

Cuộc khủng hoảng nợ vì AI có thể sẽ còn nghiêm trọng hơn thế, gây rủi ro cho toàn bộ hệ thống tài chính Mỹ, và tiếp đến là toàn bộ thế giới.

Đây có lẽ là rủi ro lớn nhất của cơn sốt AI hiện nay: càng nhiều thị trường và nền kinh tế cùng đặt cược vào AI, hậu quả là một cú đảo chiều càng có nguy cơ lan rộng trên phạm vi toàn cầu.