TikTok dựng 'bộ não' logistics ở Việt Nam: Đi một con đường khác Shopee nhưng vẫn về cùng một đích?

Ngày 7/9, TP HCM cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho Tokgistic Pte. Ltd., pháp nhân Singapore thuộc hệ sinh thái TikTok, để thực hiện dự án Swift Logistics. Tổng vốn đăng ký của dự án là 25.850 tỷ đồng, tương đương khoảng 980 triệu USD, thời hạn hoạt động 50 năm và dự kiến triển khai từ tháng 11.

Quy mô này đủ lớn để đặt ra câu hỏi liệu TikTok có đang chuẩn bị xây một "Shopee Express thứ hai" hay không?

Giấy phép nói gì và không nói gì?

Swift Logistics đăng ký hoạt động trong các lĩnh vực bưu chính, chuyển phát, nghiên cứu thị trường và tư vấn quản lý. Chi tiết đáng chú ý nhất nằm ở hoạt động bưu chính: doanh nghiệp có thể ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng nhưng không trực tiếp cung cấp dịch vụ chuyển phát và các hoạt động hậu cần liên quan, thay vào đó sẽ sử dụng các nhà cung cấp logistics bên thứ ba.

Điều đó có nghĩa, ít nhất theo cấu trúc được đăng ký hiện nay, Swift không phải một hãng chuyển phát thông thường. Doanh nghiệp có thể đứng giữa để ký hợp đồng, tiếp nhận và điều phối luồng đơn, trong khi phần giao nhận thực tế được thực hiện bởi các đối tác.

“Mô hình này vẫn là một nền tảng thiên về quản lý, chứ không phải một đội xe chuyên vận chuyển”, Momentum Works dẫn lời một nhân sự đang tham gia điều hành thương mại điện tử quy mô lớn ở Việt Nam.

Tuy vậy, Swift không đơn thuần là một dự án mới phát sinh gần đây. Dự án là một phần trong kế hoạch lớn hơn mà TikTok đặt ra cho Việt Nam, trong đó logistics được đặt cạnh thương mại số và thanh toán số.

Theo Dân trí, tại cuộc làm việc với Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được ngày 28/11/2025, lãnh đạo TikTok khu vực Đông Nam Á cho biết tập đoàn đang xem xét đưa một số dịch vụ xuyên biên giới về hoạt động tại Việt Nam.

Khi đó, đại diện TikTok đề xuất thành lập ba doanh nghiệp trong các lĩnh vực logistics, thanh toán số và thương mại số, gắn với hệ sinh thái Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC).

Riêng logistics, quy mô hoạt động được TikTok dự kiến có thể đạt 1-2 tỷ đơn hàng mỗi năm. Với thanh toán số, TikTok đề xuất TikTok Payment phục vụ khoảng 45 triệu người dùng tại Việt Nam; trong khi thương mại số hướng đến tổng giá trị giao dịch hơn 10 tỷ USD mỗi năm.

Như vậy, điều đáng theo dõi không chỉ là Swift sẽ giao bao nhiêu đơn, mà là TikTok muốn đứng ở đâu trong toàn bộ dòng chảy của một đơn hàng. Muốn thấy sự khác biệt đó, có thể nhìn vào cách Shopee đã đi qua thị trường logistics.

Shopee: Đi từ thuê ngoài đến tự xây, rồi mở cửa cho đơn ngoài sàn

Con đường của Shopee có thể xem là một quá trình dịch chuyển dần từ sử dụng hạ tầng của người khác sang tự xây hạ tầng, rồi biến hạ tầng đó thành một dịch vụ logistics có thể phục vụ cả trong lẫn ngoài hệ sinh thái.

Ở giai đoạn đầu, Shopee dựa vào các đơn vị vận chuyển bên thứ ba như J&J Express, Giao Hàng Nhanh, Giao Hàng Tiết Kiệm... Đây là cách tiếp cận phù hợp với một nền tảng thương mại điện tử đang mở rộng. Thay vì phải đầu tư ngay vào bưu cục, trung tâm khai thác, phương tiện và đội ngũ giao nhận, sàn tận dụng mạng lưới đã tồn tại trên thị trường và tập trung nguồn lực cho việc thu hút người bán, người mua cũng như tạo ra lượng đơn đủ lớn.

Khi quy mô đơn hàng tăng lên, Shopee bắt đầu phát triển Shopee Express, đưa một phần hoạt động giao nhận về trong hệ sinh thái của mình. Khi đó, bài toán đã thay đổi. Một mạng lưới giao hàng riêng không chỉ giúp nền tảng kiểm soát tốt hơn thời gian giao nhận hay trải nghiệm người mua, mà còn cho phép khai thác lợi thế về mật độ đơn hàng. Càng nhiều đơn đi qua cùng một hệ thống, chi phí cố định của mạng lưới càng có cơ hội được phân bổ trên nhiều kiện hàng hơn.

Đổi lại, mô hình này cũng kéo theo một loạt chi phí mà nền tảng phải tự gánh: điểm gửi và nhận, trung tâm khai thác, phương tiện, nhân sự và toàn bộ bài toán công suất. Khi lượng đơn biến động, đặc biệt theo mùa cao điểm và thấp điểm của thương mại điện tử, bài toán không còn chỉ là giao hàng nhanh hay chậm mà trở thành câu chuyện sử dụng hiệu quả một hệ thống tài sản lớn.

Năm 2023, Shopee Express đổi nhận diện thành SPX Express và tiến thêm một bước: nhận cả đơn hàng ngoài Shopee. Website của SPX hiện cung cấp dịch vụ lấy hàng và gửi hàng cho đơn từ Shopee cũng như ngoài Shopee, đồng thời giới thiệu dịch vụ xử lý đơn từ mọi nền tảng. Điều này cho thấy SPX không còn chỉ được đặt trong vai trò một bộ phận giao hàng phục vụ riêng cho sàn Shopee, mà đã trở thành một đơn vị vận chuyển có thể cung cấp dịch vụ cho thị trường rộng hơn.

Toàn bộ hành trình của Shopee là quá trình một nền tảng thương mại điện tử dịch chuyển từ khách hàng của ngành vận chuyển thành một đối thủ trong chính ngành vận chuyển.

Swift hiện mới ở giai đoạn sơ khởi, chưa đi đến bước đó. Nếu SPX đã đứng trực tiếp ở phía vận chuyển, Swift lại đang đứng ở một vị trí trung gian giữa đơn hàng và các hãng vận chuyển. Nếu Shopee chọn cách xây năng lực giao hàng của riêng mình, TikTok có thể đang thử một cách khác: kiểm soát dòng đơn và dữ liệu trước, còn năng lực vận chuyển tiếp tục được phân bổ cho nhiều đối tác.

Với các hãng như Giao Hàng Nhanh, Giao Hàng Tiết Kiệm, Viettel Post hay J&T, vị trí trung gian của Swift sẽ tạo ra thêm một dạng cạnh tranh khác. Trong mô hình truyền thống, các hãng vận chuyển cạnh tranh với nhau để giành người bán và đơn hàng. Thì nay, trong mô hình điều phối, cuộc cạnh tranh chuyển sang việc giành quyền trở thành đối tác được nền tảng lựa chọn và giữ được sản lượng đủ lớn trong mạng lưới.

Đây cũng là lý do Momentum Works liên hệ Swift với Cainiao- công ty con chuyên về dịch vụ hậu cần và logistics thông minh trực thuộc Tập đoàn Alibaba, thay vì xem Swift như một phiên bản khác của SPX Express.

Vì sao TikTok chọn bắt đầu giống Cainiao?

Khi Cainiao ra đời năm 2013, Alibaba không thay thế các hãng chuyển phát đã có ở Trung Quốc như YTO, STO hay ZTO. Bài toán của Alibaba nằm ở chỗ khác: làm sao kết nối và điều phối lượng hàng khổng lồ phát sinh từ Taobao, Tmall và các nền tảng trong hệ sinh thái. Cainiao, vì thế, đóng vai trò lớp điều phối phía trên, xử lý dữ liệu, vận đơn điện tử, định tuyến, kho bãi, trong khi phần giao nhận nặng về tài sản được phân phối cho mạng lưới đối tác.

Momentum Works cho rằng Swift đang đi theo hướng tương tự: TikTok không nhất thiết phải sở hữu năng lực giao hàng ngay từ đầu nếu có thể kiểm soát dòng đơn và điều phối các nhà cung cấp logistics.

Cách tiếp cận này khớp với thế mạnh của TikTok là dữ liệu, thuật toán và khả năng biến lưu lượng người dùng thành giao dịch. Với TikTok Shop, logistics không chỉ là đưa kiện hàng đến tay người mua mà còn gắn với thời gian giao, tỷ lệ giao thành công, tỷ lệ hoàn hủy và trải nghiệm sau khi người dùng đã chốt đơn. Khi các dữ liệu này về chung một hệ thống, TikTok có thể thấy được hiệu quả của từng đối tác, từng tuyến, từng nhóm đơn và điều phối theo năng lực thực tế của từng hãng vận chuyển.

Lợi thế thứ hai là sức mặc cả. Trong thị trường đã có nhiều doanh nghiệp giao nhận, một khách hàng lớn có thế mạnh không kém một hãng tự xây thêm đội xe. Nếu quy mô đơn đủ lớn, TikTok có thể dùng khối lượng đơn để đàm phán giá, thời gian giao và tiêu chuẩn dịch vụ, đồng thời vẫn giữ quyền chuyển đơn giữa các đối tác. Mô hình này cũng tránh được phần nào rủi ro của mạng lưới nặng tài sản: hạ tầng của SPX chỉ hiệu quả khi đủ đơn để lấp công suất, còn Swift đứng ở lớp điều phối không phải gánh trọn bài toán đó.

Đổi lại, TikTok không kiểm soát trực tiếp trải nghiệm giao hàng, vì chặng cuối vẫn nằm trong tay đối tác.

Cũng cần lưu ý rằng Cainiao không dừng mãi ở mô hình điều phối ban đầu. Theo thông tin hiện tại do Cainiao công bố, doanh nghiệp đã xây dựng mạng lưới logistics có khả năng vận hành đầu-cuối tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Mạng lưới này gồm hơn 1.100 kho với tổng diện tích khoảng 16,5 triệu m2, hơn 380 trung tâm phân loại, hơn 2.700 tuyến xe đường dài và hơn 170.000 điểm nhận, gửi hàng.

Tại Việt Nam, Cainiao cũng đã có hạ tầng riêng. Website của doanh nghiệp hiện liệt kê các hub tại TP HCM và Đồng Nai, nằm trong mạng lưới kho và trung tâm logistics ở Đông Nam Á.

Swift có thể đi cùng hướng với Cainiao. Nếu đối tác đáp ứng tốt, Swift tiếp tục là lớp quản lý phía trên. Nhưng nếu sản lượng chạm mức 1-2 tỷ đơn mỗi năm như TikTok dự kiến, nếu chất lượng giao nhận thành điểm nghẽn hoặc TikTok cần kiểm soát sâu hơn trải nghiệm người dùng, áp lực xuống các khâu vận hành trực tiếp sẽ xuất hiện.

Khi đó, câu hỏi không còn là Swift có phải "Shopee Express thứ hai" hay không, mà là TikTok sẽ dừng ở đâu trong chuỗi logistics. Hãng sẽ chấp nhận vai trò điều phối, hay tiếp tục tiến sâu hơn xuống phần hạ tầng logistics, để rồi từ một "bộ não" đứng phía trên các hãng vận chuyển, dần trở thành một "cơ thể" trong chính mạng lưới mà mình đang điều phối.

Nếu kịch bản thứ hai xảy ra, TikTok sẽ đi một con đường khác Shopee, nhưng cuối cùng vẫn gặp nhau ở một điểm: Sàn thương mại điện tử trực tiếp kiểm soát dòng chảy hàng hóa phía sau mỗi giao dịch.