Muốn tăng trưởng GDP 10%, khối doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò như thế nào?

Bước sang năm 2026, tăng trưởng kinh tế được kỳ vọng tăng tốc trên nền tảng hoàn thiện thể chế và cải cách chính sách, với nhiều luật quan trọng có hiệu lực, góp phần định hình lại mô hình tăng trưởng. Kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, đồng thời kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất.

Khối Doanh nghiệp nhà nước đóng góp 29% GDP

Theo báo cáo từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính), tính đến cuối năm 2024, cả nước có 671 doanh nghiệp nhà nước và 142 doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp của Nhà nước.

Tổng tài sản của nhóm này đạt 4,19 triệu tỷ đồng; vốn chủ sở hữu là 1,985 triệu tỷ đồng; tổng doanh thu đạt hơn 3 triệu tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế đạt gần 243.000 tỷ đồng.Tỷ suất lợi nhuận trước thuế/vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân chung năm 2024 của doanh nghiệp nhà nước là 12%.

Khối doanh nghiệp nhà nước của Việt Nam đang chiếm thị phần rất lớn trong một số lĩnh vực, như năng lượng, viễn thông, ngân hàng…, đóng góp hơn 29% GDP của đất nước.

Tính riêng doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, mặc dù chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong nền kinh tế (khoảng 0,08% số doanh nghiệp hoạt động) nhưng lại nắm giữ nguồn lực lớn của nền kinh tế,khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp,đóng góp 28% tổng số thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước.

Quy mô tài sản bình quân của một doanh nghiệp nhà nước là 4.100 tỷ đồng, cao gấp 10 lần doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và gấp 109 lần doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

Một số doanh nghiệp nhà nước dẫn đầu lĩnh vực như: Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông quân đội (Viettel), Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam – PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tập đoàn Hoá chất Việt Nam (Vinachem), Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR), Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), Tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam (VNPT), Tổng công ty Viễn thông Mobifone, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba), Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), Tổng công ty hàng hải Việt Nam (VIMC),…

Theo số liệu báo cáo tài chính năm 2025, nhiều tập đoàn, tổng công ty Nhà nước ghi nhận mức doanh thu, lợi nhuận thuộc top đầu cả nước.

Trong đó, PVN ghi nhận doanh thu 1,1 triệu tỷ đồng hay như Viettel đạt doanh thu 220.400 tỷ đồng, TKV đạt 161.000 tỷ đồng, Vietnam Airlines đạt 123.000 tỷ đồng,… Nhiều đơn vị báo lãi kỷ lục trong năm qua, PVN lãi 62.700 tỷ đồng, Viettel lãi 56.800 tỷ đồng, ACV lãi 12.292 tỷ đồng, Vietnam Airlines lãi 8.450 tỷ đồng, TKV lãi 7.660 tỷ đồng, VNPT lãi 6.598 tỷ đồng, GVR lãi 6.500 tỷ đồng,…

Bên cạnh đó, nhóm ngân hàng có nguồn vốn Nhà nước như Agribank, Vietcombank, BIDV hay VietinBank cũng đều ghi nhận doanh thu, lợi nhuận kỷ lục.

Theo thông tin tại Hội nghị tổng kết công tác Đảng và hoạt động kinh doanh năm 2025, lãnh đạo Vietcombank cho biết lợi nhuận trước thuế năm 2025 của ngân hàng tăng hơn 7% so với năm 2024. Với lợi nhuận hợp nhất trước thuế năm 2024 đạt hơn 42.200 tỷ đồng, ước tính mức lãi năm 2025 của ngân hàng đạt trên 45.000 tỷ đồng – mức cao nhất lịch sử.

BIDV cũng đạt lợi nhuận trước thuế hợp nhất đạt trên 36.000 tỷ đồng. Tính đến hết năm 2025, tổng tài sản BIDV đạt trên 3,25 triệu tỷ đồng, tăng 20% so với năm 2024, tiếp tục là ngân hàng có quy mô tổng tài sản lớn nhất tại Việt Nam.

Kết thúc năm 2025, VietinBank đã đạt lợi nhuận trước thuế riêng lẻ trên 41.000 tỷ đồng, tăng 37% so với năm 2024. Quy mô tổng tài sản vượt mức 100 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 18% so với năm 2024.

Còn tại Agribank, tổng tài sản tăng khoảng 14%, dư nợ cho vay nền kinh tế tăng 14,8%, lợi nhuận trước thuế đạt khoảng 30.000 tỷ đồng, vượt kế hoạch Ngân hàng Nhà nước giao. 

Mặc dù vậy, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước được nhiều chuyên gia đánh giá là còn khiêm tốn, chưa khai thác tương xứng được với quy mô và năng lực quản lý vốn.

Thêm dư địa cho doanh nghiệp nhà nước từ Nghị quyết 79

Sang năm 2026, các doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng sẽ trở thành nhóm dẫn dắt ngành, lĩnh vực mình hoạt động và kích thích tăng trưởng. Nghị quyết 79 mới ban hành của Bộ chính trị cũng đã mở ra định hướng mới cho phát triển kinh tế nhà nước.

Theo đó, kinh tế nhà nước được xác định là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường, phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết 79 đưa ra những mục tiêu cụ thể như: đưa từ 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước Việt Nam vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới (đến năm 2030). Hay phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản; phát triển 4 ngân hàng thương mại nhà nước đi đầu, tiên phong về công nghệ, năng lực quản trị, chủ lực, chủ đạo về quy mô, thị phần, khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống ngân hàng.

Với nhiều cơ chế mới như cho phép giữ lại vốn, khai thác đất đai đến quy tắc thoái vốn dưới 50%, Nghị quyết được kỳ vọng tạo ra những chuyển động mới cho ngân hàng, dầu khí và nhóm doanh nghiệp nhà nước trên thị trường chứng khoán.

Tín hiệu chính sách này cho thấy Nhà nước đang sẵn sàng trao thêm dư địa để những doanh nghiệp đã chuẩn bị xong nền tảng có thể tăng tốc.

Các chuyên gia từ Chứng khoán MB (MBS) nhận định Nghị quyết 79 về kinh tế nhà nước ban hành được kỳ vọng tạo cơ chế linh hoạt cho các doanh nghiệp có vốn Nhà nước trong việc tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị.

MBS cho rằng nếu được khơi thông nguồn lực, doanh nghiệp nhà nước sẽ tăng tốc trong thời gian tới. Bên cạnh đó, Nghị quyết mới cũng được kỳ vọng sẽ tạo lập hành lang pháp lý vững chắc cho việc sắp xếp lại danh mục đầu tư của doanh nghiệp nhà nước, qua đó thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết và cổ phần hóa các doanh nghiệp còn tồn đọng trong thời gian qua.

Phát biểu tại toạ đàm do VOV tổ chức ngày 23/1, Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tễ - xã hội Hà Nội, cho rằng với Nghị quyết 79, vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước được tập trung vào một số lĩnh vực then chốt, với cơ chế quản lý mới hướng tới mục tiêu tăng trưởng chung, thay vì lấn át hay chi phối khu vực tư nhân.

Đồng thời, hai Nghị quyết 79 và 68 được xem là sự bổ sung cho nhau, làm rõ hơn từng "lát cắt" của nền kinh tế. Trong đó, điểm nhấn quan trọng là cả hai nghị quyết đều thống nhất về việc đổi mới, xây dựng một hệ sinh thái chung để cùng phát triển.

Trong đó, các doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư vào khoa học công nghệ. Chính phủ sẽ thành lập các quỹ hỗ trợ hướng tới mục tiêu phát triển chung. Ngoài ra, cơ chế "sandbox" được áp dụng, cho phép thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới, chấp nhận rủi ro trong tầm kiểm soát.

“Những điểm giao thoa này cho thấy một mối tương quan tích cực, tạo nền tảng cho sự hợp tác và phát triển chung của cả kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền kinh tế tự chủ, vững mạnh”, ông Phong nói.