|
 Thuật ngữ VietnamBiz
Tài chính

Lượng giấy tờ có giá tăng gần 31% khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi, chứng khoán nợ TCTD đạt hơn 1,2 triệu tỷ đồng

07:00 | 18/11/2026
Chia sẻ
Giấy tờ có giá đã phát hành tăng gần 31% khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi. Chứng khoán nợ TCTD cũng mở rộng, song quy mô nắm giữ phân hóa giữa các ngân hàng.

Chứng khoán nợ TCTD vượt chứng khoán nợ Chính phủ gần 350.000 tỷ đồng

Tính đến ngày 30/9/2026, giá trị chứng khoán nợ do các tổ chức tín dụng (TCTD) phát hành, theo các khoản mục được công bố tại 28 ngân hàng thương mại được khảo sát, đạt 1.211.492 tỷ đồng. Quy mô này cao hơn khoảng 348.000 tỷ đồng, tương đương 40,3% so với chứng khoán nợ Chính phủ (863.409 tỷ đồng).

So với cuối quý III/2025, giá trị chứng khoán nợ TCTD tăng 223.414 tỷ đồng (+22,6%), trong khi chứng khoán nợ Chính phủ chỉ tăng 57.779 tỷ đồng (+7,2%). Khoảng cách giữa hai nhóm tài sản theo đó mở rộng từ 182.448 tỷ đồng lên hơn 348.000 tỷ đồng, gần gấp đôi sau một năm.

Khoảng cách giữa hai nhóm chứng khoán nợ gần gấp đôi sau một năm

Hoạt động đầu tư vào trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi do TCTD phát hành hình thành một kênh luân chuyển vốn giữa các ngân hàng, bên cạnh tiền gửi và cho vay trên thị trường liên ngân hàng. Trên thị trường sơ cấp, tiền thu từ phát hành trực tiếp bổ sung nguồn tài trợ cho tổ chức phát hành.

Trong khi đó, giao dịch thứ cấp chủ yếu chuyển quyền sở hữu khoản nợ giữa các nhà đầu tư. Vì vậy, quy mô chứng khoán nợ đang được nắm giữ không đồng nghĩa với lượng vốn mới được tạo thêm cho toàn hệ thống.

Xét theo cơ cấu hạch toán, chứng khoán nợ TCTD tập trung chủ yếu ở danh mục sẵn sàng để bán (AFS), với hơn 1 triệu tỷ đồng, chiếm 85%. Danh mục giữ đến ngày đáo hạn (HTM) đạt 96.623 tỷ đồng (8%), còn chứng khoán kinh doanh (HFT) đạt 84.567 tỷ đồng (7%). Riêng HTM tăng 46.282 tỷ đồng từ đầu năm, trong khi tỷ trọng tương ứng của chứng khoán nợ Chính phủ ở mức khoảng 24%, cao gấp ba lần.

Sự khác biệt trong cơ cấu nắm giữ còn gắn với đặc điểm của từng loại tài sản. Trái phiếu Chính phủ có rủi ro tín dụng thấp và có thể được sử dụng làm tài sản bảo đảm trong những nghiệp vụ phù hợp. Trong khi đó, lợi suất chứng khoán nợ TCTD phụ thuộc vào kỳ hạn, chất lượng tín dụng của tổ chức phát hành và điều kiện thị trường. Việc hạch toán vào danh mục AFS cũng không bảo đảm tài sản luôn có thể chuyển nhượng nhanh chóng mà không chịu tổn thất về giá.

Tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi, ngân hàng mở rộng huy động qua giấy tờ có giá

Tại 28 ngân hàng, dư nợ cho vay khách hàng ròng tăng 12,4% trong 9 tháng đầu năm, từ 14,09 triệu tỷ đồng lên 15,84 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tiền gửi khách hàng tăng 10,6%, đạt 14,38 triệu tỷ đồng. Xét về giá trị tuyệt đối, mức tăng dư nợ cho vay cao hơn mức tăng tiền gửi gần 379.000 tỷ đồng, phản ánh sự chênh lệch về tốc độ mở rộng giữa hai khoản mục, nhưng không đồng nghĩa với mức thiếu hụt thanh khoản tương ứng.

Cùng kỳ, giấy tờ có giá đã phát hành tăng khoảng 535.700 tỷ đồng (+31%), từ 1,73 triệu tỷ đồng lên gần 2,27 triệu tỷ đồng. Tỷ lệ giấy tờ có giá đã phát hành so với tiền gửi khách hàng theo đó tăng từ 13,3% lên 15,8%, cho thấy vai trò lớn hơn của trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi trong cơ cấu huy động vốn.

Các công cụ này không chỉ bổ sung nguồn tài trợ mà còn hỗ trợ ngân hàng cân đối kỳ hạn giữa tài sản và nguồn vốn. Tuy nhiên, lợi ích về kỳ hạn đi kèm chi phí huy động và nghĩa vụ hoàn trả khi đáo hạn. Nếu lãi suất tái huy động tăng nhanh hơn lợi suất tài sản, biên thu nhập lãi có thể chịu sức ép.

Tại ACB, dư nợ cho vay tăng 11,5% trong chín tháng, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ tăng 1,9%. Ngược lại, giấy tờ có giá đã phát hành tăng 58,1%, lên 210.711 tỷ đồng. Riêng chứng chỉ tiền gửi tăng từ 80.940 tỷ đồng lên 172.273 tỷ đồng (gấp 2,1 lần), tương ứng mức tăng 91.333 tỷ đồng. Khoản gia tăng này lớn hơn mức tăng ròng của toàn bộ giấy tờ có giá đã phát hành, cho thấy số dư các công cụ khác giảm trong cùng kỳ.

Diễn biến tương tự xuất hiện tại MB khi cho vay tăng 18,6%, cao hơn mức tăng 7,9% của tiền gửi khách hàng. Giấy tờ có giá đã phát hành tăng thêm 115.163 tỷ đồng (+61,5%), đạt 302.399 tỷ đồng. Trong đó, chứng chỉ tiền gửi đóng góp 107.587 tỷ đồng, tương đương hơn 93% mức tăng ròng và chiếm 82,1% tổng số dư cuối kỳ. Khác với ACB, các loại giấy tờ có giá còn lại tại MB vẫn tăng nhẹ về giá trị.

Danh mục chứng khoán nợ TCTD phân hóa về quy mô và cơ cấu nắm giữ

Ở phía tài sản, BIDV dẫn đầu về giá trị chứng khoán nợ TCTD nắm giữ với 177.416 tỷ đồng cuối quý III, tiếp đến là MB (170.015 tỷ đồng), ACB (126.897 tỷ đồng), Vietcombank (100.866 tỷ đồng) và VietinBank (99.743 tỷ đồng). Năm ngân hàng này nắm giữ tổng cộng 674.937 tỷ đồng, chiếm 55,7% giá trị được ghi nhận tại 28 ngân hàng.

5 ngân hàng dẫn đầu chiếm 55,7% giá trị chứng khoán nợ TCTD được ghi nhận

Tuy nhiên, quy mô tuyệt đối không hoàn toàn tương ứng với tỷ trọng phân bổ tài sản. Chứng khoán nợ TCTD chiếm 11,5% tổng tài sản ACB, cao hơn MB (9,3%), BIDV (5,1%), Vietcombank (3,8%) và VietinBank (3,4%). Điều này cho thấy sự khác biệt trong cơ cấu đầu tư, ngay cả giữa những ngân hàng có giá trị nắm giữ lớn nhất.

Xét về biến động từ đầu năm, HDBank tăng giá trị chứng khoán nợ TCTD thêm 36.272 tỷ đồng, gần gấp đôi lên 72.561 tỷ đồng. Sacombank ghi nhận mức tăng 34.572 tỷ đồng (+136,2%), đạt 59.964 tỷ đồng. Đáng chú ý, riêng danh mục chứng khoán kinh doanh tại HDBank ghi nhận 22.764 tỷ đồng chứng khoán nợ TCTD, tương đương khoảng 31% tổng giá trị nắm giữ, cao hơn đáng kể tỷ trọng 7% tại nhóm ngân hàng được khảo sát.

ACB cũng mở rộng danh mục này thêm 33.593 tỷ đồng (+36%), lên 126.897 tỷ đồng. Tại MB, riêng chứng khoán nợ TCTD thuộc danh mục sẵn sàng để bán tăng từ 135.852 tỷ đồng cuối năm trước lên 167.320 tỷ đồng cuối tháng 9. Cả hai ngân hàng đều gia tăng huy động qua giấy tờ có giá, song biến động giữa hoạt động phát hành và đầu tư không hoàn toàn tương ứng.

Ở chiều ngược lại, LPBank tăng 35.048 tỷ đồng giấy tờ có giá đã phát hành (+54,7%), lên 99.145 tỷ đồng, nhưng giảm 13.383 tỷ đồng chứng khoán nợ TCTD nắm giữ, xuống còn 12.637 tỷ đồng. BIDV cũng ghi nhận diễn biến trái chiều khi giấy tờ có giá đã phát hành tăng 85.605 tỷ đồng, trong khi danh mục đầu tư chứng khoán nợ TCTD giảm 6.881 tỷ đồng.

Sự phân hóa này phản ánh những lựa chọn khác nhau về huy động và phân bổ vốn. Với ngân hàng phát hành, chi phí vốn và khả năng tái huy động là những yếu tố quan trọng; còn ở phía đầu tư, hiệu quả nắm giữ phụ thuộc vào lợi suất, kỳ hạn, rủi ro tín dụng và thanh khoản của chứng khoán. Vì vậy, việc mở rộng huy động qua giấy tờ có giá không nhất thiết đi kèm với sự gia tăng tương ứng của danh mục chứng khoán nợ TCTD.

Mặc Vũ

Ông Đào Phúc Tường: Thanh khoản có thể lên 60.000–70.000 tỷ đồng/phiên, nhưng cấu trúc thị trường vẫn là nút thắt
Thanh khoản chứng khoán Việt Nam có thể bước lên vùng 60.000–70.000 tỷ đồng mỗi phiên trong chu kỳ tới, theo chuyên gia tài chính Đào Phúc Tường. Tuy nhiên, mức giao dịch cao có thể giảm sâu khi chu kỳ đảo chiều nếu thị trường vẫn thiếu những nhóm ngành đủ lớn để dòng tiền luân chuyển.