'Chất Bách Khoa' trong những quái kiệt công nghệ, doanh nhân nổi tiếng của Việt Nam
Tính đến dấu mốc kỷ niệm 70 năm thành lập (15/10/1956 - 15/10/2026), Đại học Bách khoa Hà Nội đã đào tạo hơn 300.000 cựu sinh viên, đang làm việc trong nước và ở nhiều quốc gia.
Trong bức tranh kinh tế Việt Nam từ khi chuyển sang cơ chế thị trường đến giai đoạn chuyển đổi số, một số lượng đáng kể các nhà sáng lập startup, lãnh đạo tập đoàn công nghệ, viễn thông, năng lượng và phân phối hàng tiêu dùng đều trưởng thành từ ngôi trường thường được giới kinh doanh gọi là “MIT Việt Nam” này.
Thế hệ rời khu vực nhà nước và giảng đường tiến vào thị trường thập niên 1990
Trong giai đoạn đầu nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi theo cơ chế thị trường, nhiều cựu sinh viên Bách khoa Hà Nội đã chọn rời bỏ công việc ổn định tại các viện nghiên cứu hoặc khởi sự kinh doanh từ quy mô nhỏ.
Trường hợp tiêu biểu cho bước chuyển từ nghiên cứu khoa học sang thương mại đa ngành là ông Phạm Đình Đoàn, cựu sinh viên khóa 27 (K27) Viện Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm.
Tốt nghiệp chuyên ngành Hóa - Thực phẩm năm 1987, ông được phân về làm cán bộ nghiên cứu tại Viện Công nghiệp thực phẩm nvà được cử đi học tập tại Thái Lan, Pháp. Năm 1993, dù cơ hội thăng tiến tại cơ quan nhà nước vẫn mở rộng và nhiều đồng nghiệp, lãnh đạo can ngăn, ông quyết định ra ngoài khởi nghiệp.
Từ doanh nghiệp đặt nền móng cho hoạt động phân phối hàng tiêu dùng thành lập năm 1993, sau 33 năm phát triển, Phú Thái Holdings Group do ông Phạm Đình Đoàn làm Chủ tịch đạt quy mô 5.000 nhân sự với hơn 50 công ty thành viên trên cả nước.
Ông Đoàn cho biết quá trình học tập tại trường giúp ông rèn luyện cách làm việc bài bản và khả năng chịu áp lực, đồng thời duy trì triết lý kinh doanh gắn lợi ích nhà đầu tư, đối tác với lợi ích xã hội để đáp ứng tính liêm chính khi hội nhập quốc tế.
Ông Phạm Đình Đoàn. Ảnh: Phú Thái.
Ở mảng phần mềm, ông Lữ Thành Long - cựu sinh viên khóa 34 (K34) Viện Công nghệ Thông tin và Truyền thông (CNTT&TT), có cha là cựu sinh viên khóa 9A Khoa Vô tuyến Điện (1964- 1968), bước vào thị trường ngay sau khi rời giảng đường.
Thời còn là sinh viên năm 3, năm 4, ông từng cùng cả lớp viết 2 cuốn sách bán chạy dưới sự cố vấn của giảng viên Nguyễn Thanh Thủy. Ra trường, ông cùng ông Nguyễn Xuân Hoàng đồng sáng lập CTCP MISA từ hai bàn tay trắng.
Theo ông Long, việc trường chuyển hướng từ đào tạo nhân lực cho khối nhà nước sang gắn với nhu cầu khu vực tư nhân, cùng đặc tính “3T” (Thẳng thắn, Trung thực, Tự tin) của người học kỹ thuật là nền tảng giúp cựu sinh viên thích nghi với doanh nghiệp.
Ông Lữ Thành Long. Ảnh: Misa.
Cùng thế hệ chuyển từ kỹ thuật sang kinh doanh còn có ông Phạm Thanh Hưng (sinh năm 1972), cựu sinh viên ngành Đúc - Nhiệt luyện (sau này học thêm cử nhân Ngôn ngữ Anh tại Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội).
Ông từng giữ vị trí Chủ tịch CTCP Đầu tư và Phát triển Bất động sản Thế Kỷ. Ông Hưng từng công khai chia sẻ về giai đoạn vấp ngã khi tự mở công ty rồi phải đóng cửa, cũng như lần dùng đòn bẩy ngân hàng để đầu tư bất động sản dẫn tới mất trắng khi tiền lãi vay ăn mòn hết vốn gốc. Theo ông, những bài học thất bại thực tế đó bổ sung cho tư duy phân tích thị trường của người xuất thân kỹ thuật.
Ông Phạm Thanh Hưng. Ảnh: Shark Tank Việt Nam.
Làn sóng “kỹ sư phần mềm” giai đoạn 1993 - 2005
Nếu thế hệ cuối thập niên 1980 lập nghiệp trong lĩnh vực phân phối và phần mềm quản trị, thì lứa sinh viên nhập học đầu thập niên 1990 lại gắn liền với sự hình thành của ngành công nghiệp phần mềm và an ninh mạng tại Việt Nam.
Sinh năm 1975, ông Hoàng Việt Anh gia nhập FPT từ năm 1993 ở vị trí lập trình viên thực tập khi vẫn đang theo học ngành CNTT tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
Sau khi tốt nghiệp năm 1996, ông Việt Anh gắn bó hơn 30 năm với FPT, kinh qua nhiều vị trí quản lý tại FPT Software. Tháng 8/2015, ông được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc FPT Software nhiệm kỳ 3 năm (2015 - 2018). Đến tháng 3/2018, ông trở thành Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT và từ tháng 4/2023 kiêm nhiệm chức Chủ tịch FPT Telecom.
Ông Hoàng Việt Anh. Ảnh: FPT.
Cùng tốt nghiệp năm 1996 ở Khoa Toán - Tin (khóa 36) là ông Phạm Kim Long. Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Cộng hòa Séc, năm 1999, ông công bố lần đầu bộ gõ tiếng Việt UniKey. Nhờ cấu trúc gọn và tốc độ xử lý nhanh, UniKey trở thành công cụ gõ tiếng Việt phổ biến trên máy tính Windows.
Năm 2006, Apple đã liên hệ với ông Phạm Kim Long để mua quyền tích hợp lõi UniKey lên toàn bộ hệ điều hành macOS và iOS, giúp người dùng gõ tiếng Việt trên các thiết bị iPhone, iPad, Mac và MacBook.
Ông Phạm Kim Long. Ảnh: MoMo.
Một trường hợp khác bắt đầu sản phẩm ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường là ông Nguyễn Tử Quảng (sinh năm 1975 tại Ninh Bình), cựu sinh viên khóa 37 (K37) ngành CNTT.
Năm 1995, khi đang học năm thứ ba, ông bắt đầu viết chương trình diệt virus Bkav và cung cấp miễn phí cho cộng đồng người dùng máy tính tại Việt Nam trong 10 năm.
Sau khi tốt nghiệp và ở lại trường làm giảng viên, tháng 12/2001, ông cùng 9 thành viên khác thành lập Trung tâm Phần mềm và Giải pháp an ninh mạng (BKIS) dưới sự bảo trợ của Đại học Bách khoa Hà Nội.
Đến năm 2005, phần mềm diệt virus Bkav chính thức được thương mại hóa, phát triển thành Tập đoàn công nghệ Bkav hoạt động trong các lĩnh vực an ninh mạng, phần mềm và thiết bị công nghệ, do ông làm Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc.
Ông Nguyễn Tử Quảng. Ảnh: Bkav.
Thế hệ 2000s: Từ trò chơi di động đến startup gọi vốn tại Thung lũng Silicon
Bước sang thế hệ sinh viên tốt nghiệp đầu những năm 2000, sản phẩm của các kỹ sư Bách khoa Hà Nội mở rộng sang ứng dụng di động, trò chơi điện tử và trí tuệ nhân tạo tại thị trường quốc tế.
Trong mảng sản phẩm số, ông Vương Quang Khải (cựu sinh viên khóa 41 Trường CNTT&TT) là nhà đồng sáng lập nền tảng Zalo. Bên cạnh đó, kỹ sư Nguyễn Hà Đông là tác giả của trò chơi di động Flappy Bird.
Ông Vương Quang Khải. Ảnh: VNG.
Ở hệ sinh thái khởi nghiệp tại Mỹ, TS. Trần Việt Hùng (cựu sinh viên khóa 42 ngành CNTT) mang đến một lộ trình khác. Từng tự nhận mình là sinh viên bình thường và thi lại nhiều lần trước khi tốt nghiệp năm 2002, ông tham gia nhóm phát triển phần mềm VietKey rồi nhận học bổng của Chính phủ Mỹ để theo học tiến sĩ ngành Khoa học máy tính tại Đại học Iowa.
Sau quá trình nghiên cứu, ông Hùng làm việc tại Thung lũng Silicon và phát triển một đồ án môn học thành doanh nghiệp khởi nghiệp Got It - chuyên cung cấp các giải pháp ứng dụng AI trong giáo dục.
Startup này đã gọi vốn được 50 triệu USD và đạt vị trí thứ hai trên kho ứng dụng App Store tại Mỹ. Ngoài hoạt động kinh doanh, ông Trần Việt Hùng còn sáng lập tổ chức phi lợi nhuận STEAM for Vietnam và thúc đẩy sáng kiến AI for Vietnam.
Trần Việt Hùng. Ảnh: Got it.
Sự hiện diện tại các tập đoàn viễn thông, năng lượng
Không chỉ tập trung ở khối công nghệ thông tin hay startup, cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội còn đảm nhiệm vai trò lãnh đạo tại nhiều doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực viễn thông, dầu khí, vật liệu và hạ tầng.
Năm 2022, Đại học Bách khoa Hà Nội là trường đại học duy nhất có 3 cựu sinh viên cùng góp mặt trong danh sách Top 10 Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu.
Ngoài ông Phạm Đình Đoàn (Chủ tịch Phú Thái Holdings), hai gương mặt còn lại gồm ông Lê Mạnh Hùng - nguyên Tổng Giám đốc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và ông Nguyễn Trung Chính - Chủ tịch CTCP Tập đoàn Công nghệ CMC.
Ông Tào Đức Thắng. Ảnh: Viettel.
Trong lĩnh vực viễn thông và công nghiệp công nghệ cao, danh sách cựu sinh viên giữ vị trí điều hành cấp cao còn ghi nhận Trung tướng Tào Đức Thắng (cựu sinh viên ngành Điện tử – Viễn thông), Chủ tịch Tập đoàn Viettel; cùng GS. Hồ Xuân Năng, Chủ tịch Tập đoàn Phenikaa.
Ở mảng kỹ thuật và hạ tầng, các chuyên gia trưởng thành từ trường như GS.TSKH Trần Đình Long đóng vai trò cố vấn, “kiến trúc sư trưởng” của công trình đường dây 500 kV Bắc - Nam.
Không chỉ tốt nghiệp ra trường và đạt nhiều thành công trên thương trường, các cựu sinh viên Bách Khoa còn quay trở lại, đầu tư cho thế hệ kỹ sư trẻ.
Năm 2021, Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo Bách khoa (BK Fund) được thành lập, do ông Phạm Đình Đoàn làm Chủ tịch. Quỹ hoạt động theo cơ chế huy động nguồn vốn và kinh nghiệm quản trị từ các cựu sinh viên thành đạt để đầu tư vào các dự án, công ty khởi nghiệp của sinh viên, cựu sinh viên và nhà khoa học xuất thân từ trường.
Theo chia sẻ của ông Đoàn, mục đích cuối cùng của quỹ không đặt nặng lợi nhuận trước mắt mà nhằm tạo điểm tựa ban đầu để các ý tưởng nghiên cứu có thể bước ra thị trường.
Tháng 10/2026, Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành hoạt động 24/7 tại trường được đưa vào vận hành, mở ra môi trường kết nối trực tiếp giữa các nhóm nghiên cứu, sinh viên với doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm rút ngắn quá trình đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại.
Có thể nói từ lớp doanh nhân khởi nghiệp đầu thập niên 1990 cho đến mạng lưới quỹ đầu tư và hội đồng cố vấn hiện nay, sự liên kết giữa các thế hệ cựu sinh viên Bách khoa Hà Nội tiếp tục vận hành như một nguồn cung nhân lực quản trị và công nghệ cho khu vực doanh nghiệp Việt Nam.
TRỰC TIẾP