VIS Rating: Lãi vay sẽ ở mức cao, nguồn vốn bị thắt chặt ảnh hưởng tới khả năng trả nợ của doanh nghiệp

Theo báo cáo từ CTCP Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating), chi phí hoạt động tăng và nguồn vốn thắt chặt sẽ làm suy yếu môi trường tín nhiệm đối với các ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam trong 12 tháng tới, so với nửa đầu năm 2026.

Trong đó, áp lực trả nợ và tái cấp vốn sẽ gia tăng mạnh nhất đối với các doanh nghiệp với dòng tiền yếu và các kênh huy động vốn hạn chế. Các doanh nghiệp bất động sản nhà ở gặp khó khăn là một trong những nhóm rủi ro nhất, trong khi các doanh nghiệp liên quan đến hạ tầng, các doanh nghiệp tiêu dùng nội địa quy mô lớn, cùng các ngân hàng quy mô lớn và ngân hàng quốc doanh có khả năng chống chịu tương đối tốt hơn, báo cáo nhận định.

Theo các nhà phân tích VIS Rating, tín dụng ngân hàng và trái phiếu sẽ ngày càng ưu tiên các tổ chức phát hành có hồ sơ tín nhiệm mạnh; các cải cách về minh bạch thông tin không hoàn toàn tháo gỡ các hạn chế tái cấp vốn của các doanh nghiệp có tín nhiệm yếu.

Nguồn vốn bị thắt chặt ảnh hưởng đến khả năng trả nợ

Đặc biệt, chi phí gia tăng và nguồn vốn bị thắt chặt làm suy yếu khả năng trả nợ của các doanh nghiệp. Giá bán lẻ nhiên liệu trong nước tăng 19%–52% so với cùng kỳ trong bối cảnh xung đột và bất ổn tiếp diễn tại Trung Đông. CPI bình quân 8 tháng đầu năm 2026 tăng 4,5%. "

Chi phí tăng làm suy giảm dòng tiền trả nợ, trong khi lạm phát hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ", các chuyên gia từ VIS Rating nhận định.

Bên cạnh đó, việc Mỹ có khả năng áp thêm thuế quan đối với hàng hóa Việt Nam là rủi ro bất lợi đối với một số nhóm doanh nghiệp xuất khẩu.

Tăng trưởng tín dụng tiếp tục cao hơn tăng trưởng huy động tiền gửi, làm gia tăng cạnh tranh trong huy động.

Lãi vay cao sẽ duy trì trong thời gian tới

Các chuyên gia VIS Rating dự báo lãi suất cho vay sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian tới. Chi phí lãi vay tăng làm giảm khả năng trả nợ, trong khi ngân hàng cho vay chọn lọc hơn sẽ phần nào hạn chế nguồn tái cấp vốn và tài trợ vốn lưu động cho các doanh nghiệp bất động sản có hồ sơ tín nhiệm yếu, các doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ và các doanh nghiệp đang gặp khó khăn về tài chính.

Phân tích kỹ hơn về từng nhóm doanh nghiệp, VIS Rating nhận định:Các doanh nghiệp tiêu dùng nội địa quy mô lớn sẽ có khả năng chống chịu tương đối tốt, nhờ tăng trưởng tiêu dùng bán lẻ, khả năng dự báo doanh thu cao và mức độ biến động lợi nhuận thấp.

Các ngân hàng lớn và ngân hàng quốc doanh sẽ duy trì nguồn vốn, thanh khoản và chất lượng tài sản ổn định hơn so với các ngân hàng quy mô nhỏ, nhờ nền tảng tiền gửi vững chắc, danh mục cho vay đa dạng và tiêu chuẩn cấp tín dụng thận trọng. Đây là yếu tố giúp các ngân hàng này ứng phó với chi phí vốn gia tăng và rủi ro từ phía khách hàng vay.

Các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh và dư nợ lớn đối với các doanh nghiệp bất động sản nhà ở chịu áp lực lớn hơn về chất lượng tài sản. Tăng trưởng cho vay cũng làm tăng nhu cầu vốn, trong khi chi phí vay cao hơn làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng. Việc phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường có thể làm gia tăng chênh lệch kỳ hạn và rủi ro tái cấp vốn.

Các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô nhỏ đối mặt với khả năng tạo tiền yếu hơn và hạn chế về kênh huy động vốn thay thế. Các doanh nghiệp dệt may, da giày và sản phẩm gỗ chịu ảnh hưởng bởi nhu cầu bất định, nguy cơ gia tăng hàng rào thuế quan từ Mỹ, cùng chi phí năng lượng và vận tải ở mức cao. Khả năng chuyển chi phí thấp và đa dạng hóa thị trường hạn chế khiến các doanh nghiệp nhỏ dễ tổn thương hơn trước các biến động của thị trường. Các hãng hàng không cũng chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu cao.

Rủi ro lớn nhất nằm ở nhóm BĐS

Đặc biệt, theo VIS Rating rủi ro tập trung ở nhóm doanh nghiệp bất động sản có dự án chậm triển khai do vướng mắc pháp lý, dòng tiền hoạt động yếu, phụ thuộc vào thị trường thứ cấp và tái cấp vốn thông qua kênh trái phiếu.

"Áp lực thanh khoản gia tăng khi lượng lớn trái phiếu sẽ đáo hạn trong thời gian tới, trong khi các tổ chức phát hành đã từng chậm trả, gia hạn trái phiếu, hoặc có quan hệ tín dụng với ngân hàng hạn chế có thể gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn tái cấp vốn", các chuyên gia VIS Rating nhận định.

Ngược lại, các doanh nghiệp có các dự án đang triển khai, tiến độ bàn giao rõ ràng và quan hệ vững chắc với ngân hàng sẽ có khả năng tiếp cận tín dụng tốt hơn.

Các cải cách thị trường trái phiếu, bao gồm quy định mới về phát hành ra công chúng1 và phát hành riêng lẻ 2 , giúp nâng cao chuẩn mực phát hành, cải thiện công bố thông tin và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, nhưng không giải quyết được hạn chế về nguồn tái cấp vốn.

Nhu cầu từ nhà đầu tư tổ chức vẫn hạn chế do các công ty bảo hiểm bị giới hạn đầu tư vào trái phiếu phát hành để cơ cấu nợ, còn Quỹ Bảo hiểm Xã hội Việt Nam chủ yếu đầu tư vào trái phiếu Chính phủ và trái phiếu do ngân hàng quốc doanh phát hành.

Dù vậy, áp lực sẽ giảm bớt nếu chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động thu hẹp, chi phí vốn giảm và dòng tiền kinh doanh cải thiện.

Với doanh nghiệp bất động sản, doanh số cải thiện, vướng mắc pháp lý được tháo gỡ và tiến độ bàn giao rõ ràng hơn sẽ củng cố nguồn trả nợ. Với nhà thầu, việc đẩy nhanh đầu tư công chỉ hỗ trợ tín nhiệm nếu giúp cải thiện khả năng thu tiền.

Ngược lại, rủi ro trả nợ và tái cấp vốn sẽ tăng nếu huy động tiền gửi tiếp tục yếu, chi phí hoạt động hoặc chi phí tài chính tăng, hoặc điều kiện xuất khẩu xấu đi. Dự án tiếp tục chậm trễ và tiến độ thanh toán chậm đối với các khoản nợ đã gia hạn sẽ khiến các doanh nghiệp bất động sản yếu càng dễ tổn thương, báo cáo nhận định.