Thu xếp vốn cho hạ tầng: Chỉ đầu tư công là chưa đủ, nhà đầu tư cần cơ chế đảm bảo lợi ích và chia sẻ rủi ro

Chia sẻ tại phiên thảo luận về hạ tầng tại Techcombank Investment Summit 2026, các chuyên gia đã cùng thảo luận về các loại hình đầu tư cơ sở hạ tầng sẽ tạo ra tác động lớn nhất đến quỹ đạo tăng trưởng và phát triển của đất nước trong 10 năm tới, đồng thời cùng đưa ra các giải pháp để giải quyết bài toán vốn cho hạ tầng.

Theo các chuyên gia, hiện tại có 5 lĩnh vực hạ tầng được xem là trụ cột của nền kinh tế trong mỗi một quốc gia, có thể kể đến như:hạ tầng năng lượng, hạ tầng giao thông, hạ tầng y tế, hạ tầng giáo dục và hạ tầng số. Mỗi hạ tầng sẽ có các yêu cầu về đầu tư khác nhau, về nguồn lực tài chính, con người và thời gian.

Đầu tư cho hạ tầng, chỉ vốn đầu tư công là chưa đủ

Bà Jing Zhao, Chuyên gia cao cấp lĩnh vực tài chính của World Bank, cho biết mô hình tài chính truyền thống cho các dự án hạ tầng ở Việt Nam cũng như ở nhiều nước đang phát triển và thậm chí cả các nước phát triển thường phụ thuộc rất nhiều vào nguồn vốn công. 

Căn cứ vào nguồn vốn tài trợ, chuyên gia World Bank phân loại các dự án hạ tầng thành ba nhóm.

Nhóm thứ nhất là các dự án sử dụng hoàn toàn vốn công. Đây là những dự án mang lại tác động xã hội to lớn nhưng hiệu quả tài chính lại thấp hơn mức mà khu vực tư nhân có thể chấp nhận được. Nhóm tiếp theo là các dự án do khu vực tư nhân tài trợ, tạo điều kiện thuận lợi để họ tham gia.

Và nhóm đang là ưu tiên hàng đầu vào thời điểm hiện tại là các dự án kết hợp giữ hai yếu tố trên, vừa có khả năng vay vốn ngân hàng ở mức biên (tức là chưa hoàn toàn hấp dẫn về mặt thương mại) và vừa sử dụng một phần vốn ưu đãi từ ngân sách công.

Cách tiếp cận này thực sự rất thú vị, giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách công cũng như hỗ trợ ngành ngân hàng, bà Zhao cho hay.

Đánh giá về vai trò của ngành ngân hàng trong việc hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng, ông Nguyễn Xuân Bắc - Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng (NHNN) cho rằng hệ thống ngân hàng có vai trò rất quan trọng.

Tuy nhiên, nói đến việc vốn ngân hàng tài trợ cho hạ tầng thì có một vấn đề đó là vốn huy động của ngân hàng chủ yếu là mang tính chất ngắn hạn trong khi vốn đầu tư dự án hạ tầng thì thường có quy mô vốn rất lớn và thời gian thu hồi vốn rất dài.

Vì vậy hệ thống ngân hàng có thể cung ứng nguồn vốn tín dụng cho đầu tư cơ sở hạ tầng, tuy nhiên đấy không phải là nguồn vốn duy nhất, mà cần phải huy động nguồn lực rất đa dạng: từ nguồn ngân sách nhà nước, từ vốn ngân hàng, từ nguồn ODA, từ nguồn vốn vay các tổ chức quốc tế, từ các nhà đầu tư nước ngoài,...

Chia sẻ sâu hơn về vấn đề nguồn vốn tài trợ các dự án hạ tầng, ông Nguyễn Anh Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), cho biết với những dự án về đầu tư kết cấu hạ tầng về phần lớn là trách nhiệm đầu tư của Nhà nước vì không phải công trình nào cũng có khả năng hoàn vốn tốt.

Do đó, nguồn lực đầu tiên bắt đầu từ Nhà nước tức vốn đầu tư công. Tuy nhiên, với nhu cầu đầu tư rất lớn, nguồn lực này không thể đảm bảo hết được và ở hầu hết quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển,  cần thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Dưới góc nhìn của Bộ Xây dựng, các dự án hạ tầng chiến lược quan trọng của quốc gia, có tác dụng lan tỏa, làm vốn mồi mà có khả năng thu hồi vốn không cao thì Nhà nước sẽ sẽ đầu tư. Nếu cần thêm nguồn vốn quốc tế, có thể huy động thông qua vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi từ các tổ chức như World Bank, ADB,...

Còn đối với nguồn vốn từ khu vực tư nhân, phía Bộ sẽ lựa chọn các dự án có thể khai thác dịch vụ, có khả năng hoàn vốn tốt.

Chia sẻ từ phía ngân hàng, bà Nguyễn Thu Lan - Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Techcombank, cho hay để chuẩn bị cho việc trở thành một nhà thu xếp vốn cho các công trình đầu tư hạ tầng tại Việt Nam, Techcombank đã chuẩn bị từ trước đó khá lâu. Ngân hàng cũng lựa chọn đồng hành cùng với các chương trình cấp quốc gia cho đầu tư hạ tầng từ một năm nay.

Đại diện ngân hàng kỳ vọng sẽ được đồng hành cùng các cơ quan Chính phủ, các nhà tư vấn quốc tế nhiều kinh nghiệm như World Bank hay IFC trong hành trình thu xếp vốn cho các dự án, qua đó hiện thực hoá tham vọng phát triển của Việt Nam trong 5 năm tới.

Cần cơ chế chia sẻ rủi ro và đảm bảo lợi ích cho nhà đầu tư

Nhu cầu huy động vốn từ tư nhân là rất lớn nhưng bài toán được đặt ra là làm sao để tạo động lực và thu hút được dòng vốn này.

Theo chia sẻ từ ông Nguyễn Xuân Bắc (NHNN), điều quan trọng nhất là phải hoàn thiện cơ chế chính sách để có sự chia sẻ rủi ro và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp để thu hút được đầu tư. 

"Tôi nghĩ đây là một yếu tố rất quan trọng trong thiết kế cơ chế chính sách. Cơ chế chính sách có thể đi vào cuộc sống cần phải đảm bảo lợi ích của nhà đầu tư. Và chúng ta phải có cơ chế minh bạch để những ưu đãi (nếu có) cũng sẽ được giám sát một cách chặt chẽ, đảm bảo tính công khai, minh bạch và không thất thoát tài sản công", ông chia sẻ.

NHNN cũng đã ban hành các quy định về cho vay hợp vốn để tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại có thể hợp vốn với nhau tài trợ các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng.

Đồng thời, NHNN cũng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 09 về cho vay vượt giới hạn đối với một khách hàng và nhóm khách hàng và người có liên quan để tạo điều kiện cho các cái dự án quan trọng được thực hiện.

Nhà điều hành cũng ban hành Thông tư nâng tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn từ 30% lên 40%, tạo điều kiện nguồn vốn dài hạn cho các ngân hàng cho vay các dự án nói chung cũng như cho hạ tầng nói riêng; triển khai các chương trình tín dụng về hạ tầng,...

Mới đây, NHNN đã có cơ chế cho dự án công trình, dự án có quy mô lớn, quan trọng của đất nước, có tính lan tỏa phục vụ phát triển kinh tế vùng, kinh tế địa phương có thể được loại trừ khỏi một số chỉ tiêu về tín dụng.

Nói thêm về vai trò của ngân hàng trong tài trợ các dự án hạ tầng, ông Nguyễn Anh Dũng (Bộ Xây dựng) cho rằng các ngân hàng không chỉ là nhà cho vay mà còn cung cấp nhiều dịch vụ khác như thanh toán, tài trợ thầu, bảo lãnh thầu,... cho các dự án cơ sở hạ tầng. Và ngân hàng không chỉ cung cấp tín dụng cho chủ đầu tư mà cung cấp cho tín dụng cho cả nhà thầu và các nhà cung cấp trong chuỗi của dự án.

Theo ông, điều quan trọng nhất là phải lập được một dự án có tính khả thi và mức độ rủi ro ở mức chấp nhận được với các ngân hàng cũng như với các nhà đầu tư nước ngoài.

"Bài toán ở đây là chúng ta phải làm thế nào để chia sẻ lợi ích gia tăng từ dự án, từ đó khuyến khích nhà đầu tư [...] Bản thân dự án rất hiệu quả về mặt vĩ mô, kinh tế xã hội, nhưng nếu không chia sẻ hài hòa lợi ích mà để nhà đầu tư gánh chịu rủi ro và thời gian thu hồi thấp, họ sẽ không mặn mà", ông Dũng cho hay.