Từ Mỹ đến Nhật Bản, vì sao lợi suất trái phiếu toàn cầu đồng loạt gia tăng?

Trên khắp thế giới, giá trái phiếu đang đồng loạt giảm, kéo chi phí vay của các nước lên các mức cao nhất trong hàng chục năm.

Trong những ngày qua, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm đã leo lên mức cao nhất trong gần 19 năm, lợi suất kỳ hạn tương đương của Nhật Bản thì lập đỉnh kỷ lục trong 27 năm. Tại Anh, lợi suất trái phiếu chính phủ đã chạm mức cao nhất kể từ năm 1998.

Lúc này, các nhà đầu tư đang phải cân nhắc ảnh hưởng của hiện tượng này với các tài sản khác và các nền kinh tế, bởi lợi suất trái phiếu chính phủ gia tăng cũng sẽ kéo chi phí vay của nợ doanh nghiệp, nợ vay thế chấp mua nhà và nợ thẻ tín dụng đi lên.

Thị trường chứng khoán của các nước phát triển, tiêu biểu Mỹ, đang bắt đầu chao đảo. Ông Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, lưu ý với khách hàng: “Lãi suất sẽ duy trì ở mức cao hơn, trong lâu hơn. Nhà đầu tư cần lên kế hoạch phù hợp”.

Dưới đây là một số lý do nhà đầu tư đang bán tháo trái phiếu chính phủ nhiều nước, theo tổng hợp của tờ Bloomberg.

Cuộc chiến Mỹ - Iran

Trái phiếu thường trả lãi suất cố định trong suốt kỳ hạn và trả toàn bộ tiền gốc theo mệnh giá khi đáo hạn. Lạm phát làm giảm sức hấp dẫn của chúng vì các khoản thanh toán đó không còn giá trị như trước nữa.

Kể từ khi Mỹ và Israel phối hợp tấn công Iran vào cuối tháng 2, áp lực lạm phát trên toàn cầu đã gia tăng đáng kể, chủ yếu do ảnh hưởng từ cú sốc giá năng lượng.

Sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, giá dầu khí đã nhảy vọt. Giá dầu thô Brent giao tháng 7 đang giao dịch ở mức khoảng 111 USD/thùng.

Trong thời gian tới, có thể chi phí của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ sẽ tiếp tục gia tăng khi doanh nghiệp chuyển phần chi phí sản xuất và vận tải cao hơn sang phía người tiêu dùng.

Ví dụ, tại Mỹ, các báo cáo cáo tuần trước cho thấy lạm phát giá sản xuất và giá tiêu dùng đã leo lên mức cao nhất lần lượt trong năm 2022 và 2023.

Làn sóng chi tiêu cho AI

Cơn sốt đầu tư cho AI đang khiến nhu cầu và giá chip tăng cao. Từ đó, các mặt hàng phụ thuộc vào chip như đồ điện tử tiêu dùng và ô tô cũng trở nên đắt đỏ hơn, làm gia tăng rủi ro lạm phát nói chung và giảm sức hấp dẫn của trái phiếu.

Công ty máy tính HP, công ty game Nintendo và nhiều doanh nghiệp khác đã bắt đầu phàn nàn về chi phí chip.

Ông Ed Yardeni, Giám đốc công ty nghiên cứu Yardeni Research, bình luận: “Các công ty công nghệ đang đổ vốn vào trung tâm dữ liệu, giữ cho nhu cầu dành cho hàng hóa ở mức cao bất chấp cái giá đắt đỏ, và khiến các lưới điện quá tải”.

Gánh nặng nợ

Các chính trị gia từ Tokyo đến Washington đều đang hứa hẹn sẽ tăng chi tiêu hoặc giảm thu thuế để hỗ trợ cử tri trong cuộc khủng hoảng năng lượng.

Vào  ngày 18/5, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi kêu gọi soạn thảo ngân sách bổ sung để giúp đỡ các hộ gia đình giữa cú sốc giá năng lượng Trung Đông. Tại Anh, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước nguy cơ bị thách thức quyền lãnh đạo, và nhiều khả năng điều đó sẽ mở thúc đẩy chính phủ nới lỏng chính sách tài khóa.

Tuy nhiên, các nước phát triển đã từng mạnh tay vay mượn trong đại dịch COVID-19. Việc tiếp tục gia tăng gánh nặng nợ có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính nợ công toàn cầu sẽ chạm mức 100% GDP vào năm 2029, tăng đáng kể từ tỷ lệ 95% vào năm ngoái. Tại Mỹ, Văn phòng Ngân sách Quốc hội dự đoán các chương trình cắt giảm thuế của Tổng thống Donald Trumpm sẽ kéo tỷ lệ nợ/GDP lên 120% trong vòng một thập kỷ, phá vỡ cả kỷ lục trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Chính phủ càng tăng chi hoặc giảm thu thì nhu cầu phát hành nợ càng lớn. Trong bối cảnh này, các nhà đầu tư lo ngại về tình hình khóa nhiều khả năng sẽ đòi hỏi lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

Dự đoán về lãi suất

Giới đầu tư lo rằng các ngân hàng trung ương đang chậm chân trong cuộc chiến chống lạm phát. Điều đó khiến họ đặt cược rằng lãi suất chính sách có thể duy trì ở mức cao hơn, trong thời gian dài hơn. Lãi suất tăng khiến lợi suất của các trái phiếu hiện hành trở nên kém hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư, dẫn đến giá giảm.

Ví dụ, tại Mỹ, nhà đầu tư dự kiến Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ phải tăng lãi suất một lần từ nay đến tháng 3/2027. Trái lại, vào cuối tháng 2, họ dự kiến Fed sẽ tung ra hai đợt giảm lãi suất 25 điểm cơ bản (bps) trong năm 2026 và Chủ tịch tương lai Kevin Warsh sẽ nới lỏng chính sách tiền tệ như mong muốn của ông Trump.

Cuộc họp tiếp theo của Fed sẽ diễn ra vào ngày 17/6 trong bối cảnh áp lực ngày buộc họ phải từ bỏ xu hướng nới lỏng chính sách ngày càng tăng. Cuộc họp của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) sẽ diễn ra trước đó một ngày và các quan chức đang đối mặt với áp lực phải tăng lãi suất.

Cùng lúc đó, các ngân hàng trung ương đã phản ứng với khủng hoảng tài chính 2008 và đại dịch COVID-19 bằng cách mua nợ chính phủ để kìm hãm lợi suất và kích thích nền kinh tế. Nhưng hiện tại, họ đã dừng các chương trình này, qua đó làm giảm nhu cầu trên thị trường trái phiếu.

Các xu hướng mang tính cấu trúc

Ngoài những yếu tố trên, một số xu hướng dài hạn cũng có thể đang đẩy rủi ro lạm phát và lợi suất lên mức cao hơn.

Các nhà kinh tế tại Allianz cho rằng bên cạnh nợ công và quá trình số hóa nhờ AI, còn có ba lực lượng cấu trúc khác đang tác động lên thị trường trái phiếu.

Thứ nhất, tình trạng già hóa dân số có thể khiến chi phí tiền lương và y tế gia tăng. Thứ hai, xu hướng phi toàn cầu hóa do chiến tranh thương mại và làn sóng đưa hoạt động sản xuất trở về trong nước có thể làm chi phí chuỗi cung ứng tăng lên. Cuối cùng, nỗ lực phát triển nền kinh tế xanh sẽ đòi hỏi nguồn chi lớn cho cơ sở hạ tầng.