Một tuyến đường hàng hải 'hưởng lợi' khi eo biển Hormuz tắc nghẽn

Khi căng thẳng Trung Đông khiến eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới - rơi vào tình trạng tắc nghẽn, các tuyến hàng hải thay thế đang trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết.

Trong số đó, kênh đào Panama bất ngờ ghi nhận lượng tàu qua lại tăng lên, trong bối cảnh các hãng vận tải tìm cách tránh khu vực xung đột và cắt giảm chi phí nhiên liệu leo thang.

Theo bà Ilya Espino de Marotta, Phó quản trị kênh đào Panama, trong thời gian gần đây tuyến đường thủy nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương này đã chứng kiến sự gia tăng về số lượng tàu quá cảnh.

“Chúng tôi ghi nhận số lượt tàu qua kênh đào có tăng lên, dù chỉ ở mức nhẹ”, bà Espino de Marotta cho biết. “Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng mạnh, kênh đào Panama trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn vì hành trình ngắn hơn”.

Dài khoảng 80 km, kênh đào Panama chỉ bằng chưa tới một nửa chiều dài của kênh đào Suez (khoảng 193 km) - một lợi thế đáng kể khi chi phí nhiên liệu đang tăng vọt do xung đột địa chính trị.

Ngoài ra, điều kiện thời tiết thuận lợi trong năm nay cũng giúp kênh đào hoạt động hiệu quả hơn. Nhờ lượng mưa cao bất thường trong mùa khô, cơ quan quản lý có thể tăng số lượt tàu qua kênh lên 40–41 chuyến mỗi ngày, cao hơn mức thông thường khoảng 36 chuyến.

Phục hồi sau giai đoạn hạn hán nghiêm trọng

Sự gia tăng này càng đáng chú ý khi Panama vừa trải qua giai đoạn khó khăn do hạn hán nghiêm trọng giai đoạn 2023–2024, liên quan đến hiện tượng thời tiết El Niño.

Kênh đào Panama hoạt động dựa trên hệ thống âu tàu giống như “thang máy nước”, nâng và hạ tàu bằng cách điều chỉnh mực nước tại từng trạm. Tuy nhiên, hạn hán khiến mực nước tại hồ Gatun, nguồn cung nước chính của kênh đào, giảm xuống mức thấp kỷ lục, buộc nhà chức trách phải cắt giảm lưu lượng tàu từ 36 xuống còn khoảng 24 chuyến mỗi ngày.

Theo bà Espino de Marotta, việc duy trì hơn 40 lượt tàu mỗi ngày trong thời gian dài là khó khả thi. Tuy vậy, kênh đào vẫn có thể duy trì ổn định khoảng 38 chuyến mỗi ngày, đủ để hỗ trợ nhu cầu vận tải toàn cầu trong giai đoạn hiện nay.

Cơ hội mới trong thị trường năng lượng

Không chỉ dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng là mặt hàng năng lượng quan trọng thường xuyên đi qua eo biển Hormuz. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu phải đi qua tuyến đường biển chiến lược này.

Khi chiến sự khiến Hormuz gần như tê liệt, thị trường LNG toàn cầu đã chịu tác động mạnh. Cước vận chuyển LNG của Mỹ đã tăng gấp bốn lần, trong khi châu Á trở thành trung tâm tiêu thụ mới khi nhiều quốc gia trong khu vực gấp rút tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế.

Hiện khoảng 80% nhiên liệu nhập khẩu của châu Á đi qua eo biển Hormuz. Kể từ khi chiến sự bùng phát, ít nhất bốn chuyến hàng LNG của Mỹ đã chuyển hướng sang châu Á thay vì châu Âu.

Trong bối cảnh này, khả năng vận chuyển LNG qua kênh đào Panama đang được nhiều doanh nghiệp xem xét.

Tuy nhiên, bà Espino de Marotta cho rằng dòng chảy thương mại năng lượng vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác. Ví dụ, căng thẳng giữa Nga và châu Âu liên quan đến cuộc chiến Ukraine khiến việc vận chuyển LNG từ bờ Đông nước Mỹ sang châu Âu đôi khi vẫn mang lại lợi nhuận cao hơn.

Dù vậy, khi xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế nghiêm trọng, kênh đào Panama vẫn nổi lên như một tuyến đường thay thế quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Theo ban quản lý kênh đào, hạ tầng hiện tại đã sẵn sàng để tiếp nhận thêm nhiều chuyến tàu năng lượng nếu thị trường tiếp tục chuyển hướng trong thời gian tới.