Góc nhìn chuyên gia: Cần làm gì để thúc đẩy doanh nghiệp FDI niêm yết và trở thành hàng hóa hấp dẫn các tổ chức, quỹ đầu tư

Sáng 17/9, Chứng khoán SSI tổ chức sự kiện với chủ đề “Lộ trình niêm yết cho các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam”. Trong phiên thảo luận, ông Barry Weisblatt, Giám đốc Phát triển Khách hàng Tổ chức tại Chứng khoán SSI, cho rằng Việt Nam đã thành công trong thu hút dòng vốn FDI, nhưng số doanh nghiệp FDI hiện diện trên thị trường chứng khoán vẫn còn hạn chế.

Theo ông, sự chênh lệch này khiến nhà đầu tư chưa có nhiều cơ hội tiếp cận trực tiếp những lĩnh vực như sản xuất và xuất khẩu. Vì vậy, vấn đề không chỉ là tại sao có ít doanh nghiệp FDI IPO hoặc niêm yết, mà còn là điều kiện để một doanh nghiệpthực sự có thể thu hút nhà đầu tư, cũng như cách cân bằng giữa quy mô thương vụ, thanh khoản và quyền kiểm soát của các cổ đông hiện hữu.

Quy mô IPO phải đủ lớn để thu hút vốn tổ chức

Từ góc nhìn nhà đầu tư tổ chức quốc tế, một đại diện quỹ đầu tư đang quản hàng nhiều chục tỷ USD từ Mỹ cho rằng Việt Nam đang không thiếu sự quan tâm. Tuy nhiên, không phải tổ chức nào cũng có thể dễ dàng tham gia thị trường.

Theo vị này, tại một số tổ chức, bộ phận quản trị rủi ro có thể đánh giá quy trình đầu tư còn phức tạp, kéo dài hoặc tồn tại nhiều yếu tố bất định. Do đó, thị trường cần giúp nhà đầu tư hiểu doanh nghiệp rõ hơn, hiểu quá trình huy động vốn tốt hơn và thấy rằng việc dành thời gian, nguồn lực nghiên cứu một thương vụ là xứng đáng.

“Không thiếu sự quan tâm đối với Việt Nam. Điều chúng ta cần làm là khiến quá trình tham gia thị trường trở nên an toàn hơn và có thể thực hiện ở quy mô lớn hơn”, nhà quản lý từ Mỹ nói với các diễn giả theo dõi phiên thảo luận tại sự kiện.

Từ một khía cạnh khác, khi một doanh nghiệp FDI đã sẵn sàng về mặt kỹ thuật, câu hỏi tiếp theo là quy mô cổ phiếu đưa ra thị trường có đủ lớn để nhà đầu tư tổ chức tham gia hay không.

Đại diện quỹ đưa ví dụ tỷ lệ khoảng 10% trong một số trường hợp có thể phù hợp, tùy quy mô doanh nghiệp, nhưng không có một mức chung cho tất cả. Điều này còn phụ thuộc vào nhóm nhà đầu tư mục tiêu và lượng vốn họ cần phân bổ.

Quy mô phân bổ trong IPO cũng có ý nghĩa quan trọng. Nếu một tổ chức phải dành nhiều thời gian nghiên cứu, chuẩn bị nguồn vốn nhưng cuối cùng chỉ nhận được lượng cổ phiếu quá nhỏ, việc tham gia từ đầu có thể trở nên kém hấp dẫn.

Theo đó, Việt Nam cũng cần tiếp tục phát triển nền tảng nhà đầu tư tổ chức trong nước, qua đó tăng khả năng hấp thụ các đợt phát hành mới và hình thành cơ sở nhà đầu tư ổn định hơn trong dài hạn.

Ở góc độ quỹ đầu tư tư nhân, ông Li Fan, Managing Director Warburg Pincus, cho rằng một doanh nghiệp muốn trở thành ứng viên phù hợp cho IPO không chỉ cần có hoạt động kinh doanh tốt. Nhà đầu tư sẽ xem xét ngành nghề, triển vọng doanh thu và lợi nhuận, nhưng đồng thời cũng đánh giá hệ thống quản trị, đội ngũ điều hành và khả năng vận hành nhất quán của doanh nghiệp.

Chi tiết hơn, theo ông Li Fan, đội ngũ quản lý phải có kinh nghiệm và sẵn sàng trả lời thường xuyên các câu hỏi từ thị trường. Khi trở thành công ty đại chúng, doanh nghiệp phải làm việc với phạm vi cổ đông và các bên liên quan rộng hơn, đồng thời đáp ứng yêu cầu minh bạch cao hơn.

Hệ thống nội bộ cũng là một điều kiện quan trọng. Có những doanh nghiệp đã đạt quy mô lớn nhưng vẫn cần tiếp tục củng cố hệ thống trước khi niêm yết, đặc biệt để bảo đảm khả năng tạo lập và công bố thông tin đầy đủ, đúng thời điểm và nhất quán.

Các số liệu trong quá khứ hoặc báo cáo đã được kiểm toán thường dễ xử lý hơn. Trong khi đó, việc xây dựng và truyền tải triển vọng tương lai đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống dữ liệu và quy trình đủ hoàn thiện để ban lãnh đạo có thể đưa ra một thông điệp đáng tin cậy với thị trường.

FDI cần minh bạch hơn để nhà đầu tư dễ định giá

Một vấn đề khác được chuyên gia nhấn mạnh trong quá trình IPO là chuẩn mực kế toán. Đây là yếu tố mang tính kỹ thuật nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới cách nhà đầu tư quốc tế đánh giá và định giá doanh nghiệp.

Trong quá trình đầu tư, Warburg Pincus thường đặt doanh nghiệp Việt Nam trong một hệ quy chiếu có thể so sánh với các công ty tại những thị trường khác. Một chuẩn mực chung như IFRS giúp nhà đầu tư tiếp cận các chỉ tiêu về doanh thu, tăng trưởng và tài chính trên nền tảng tương đồng hơn.

“Ngay cả với một câu hỏi đơn giản như tốc độ tăng trưởng là bao nhiêu, chúng ta cũng cần một ngôn ngữ chung mà nhà đầu tư đại chúng có thể hiểu”, ông Li Fan nhấn mạnh.

Theo ông Li Fan, ngay cả với câu hỏi về tốc độ tăng trưởng, nhà đầu tư cũng cần một “ngôn ngữ chung” để hiểu và so sánh doanh nghiệp. Việc chuyển đổi giữa các hệ chuẩn vẫn có thể thực hiện, nhưng sẽ khiến nhà đầu tư phải dành thêm nguồn lực để xử lý và diễn giải số liệu.

Ở góc nhìn kế toán và quản trị, ông Sơn Trần, Tổng giám đốc Ernst & Young Việt Nam, nhận định doanh nghiệp FDI hiện vẫn giống một “hộp đen” ở một mức độ nhất định.

Đối với công ty đại chúng tại Việt Nam, các sự kiện quan trọng phải được công bố theo quy định, qua đó thị trường có thêm thông tin để theo dõi hoạt động. Trong khi đó, với nhiều tập đoàn FDI lớn đang hoạt động trong nước, công chúng chưa có mức độ tiếp cận tương tự đối với chiến lược, quản trị và hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông Sơn Trần, nếu doanh nghiệp FDI công khai nhiều hơn về chiến lược và quản trị, điều này không chỉ giúp nhà đầu tư hiểu rõ doanh nghiệp mà còn có thể tạo thêm chuẩn mực tham chiếu cho khu vực doanh nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý không phải doanh nghiệp FDI nào cũng có lý do để lựa chọn niêm yết tại Việt Nam. Quyết định cuối cùng vẫn là bài toán “chi phí và lợi ích”.

Doanh nghiệp phải tính đến chi phí niêm yết, yêu cầu minh bạch, việc thiết lập hệ thống quản trị và những thay đổi bên trong tổ chức, sau đó so sánh với lợi ích có thể nhận được từ thị trường vốn Việt Nam.

Ông lấy Coca-Cola làm ví dụ về trường hợp một tập đoàn quốc tế hoạt động lâu năm tại Việt Nam nhưng cấu trúc quản trị và thị trường vốn chính vẫn có thể gắn với những thị trường lớn hơn.

Dù vậy, theo ông Sơn Trần, Việt Nam đã đi từ chỗ chưa có thị trường chứng khoán đến việc hình thành và phát triển thị trường như hiện nay, qua đó tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp FDI cân nhắc niêm yết trong nước.

Thị trường cần những thương vụ FDI tiên phong

Từ góc độ pháp lý, bà Linh Bùi, Partner, Head of Vietnam tại Công ty luật Allens, ví thị trường chứng khoán như một “cửa hàng” đã mở cửa nhưng cần thêm những “sản phẩm” đủ lớn và chất lượng. Theo bà, khu vực FDI là một nguồn cung tự nhiên khi đã đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Bà cho rằng khuôn khổ pháp lý hiện nay về cơ bản không có một cơ chế niêm yết riêng hoàn toàn dành cho doanh nghiệp FDI; doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp FDI được đối xử tương đối bình đẳng.

Điểm còn thiếu là chưa có đủ tiền lệ rõ ràng trong khoảng 10 năm trở lại đây. Vì vậy, Việt Nam cần những doanh nghiệp FDI tiên phong thực hiện các thương vụ niêm yết có quy mô và chất lượng.

Theo bà Linh Bùi, quá trình này chắc chắn có thể phát sinh những vấn đề cần phối hợp xử lý giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các thành viên thị trường. Tuy nhiên, một trường hợp thành công sẽ tạo ra tiền lệ và lộ trình để các doanh nghiệp khác tham khảo, qua đó củng cố niềm tin của cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, cấu trúc sở hữu cũng cần được tính toán ngay từ trước IPO. Với các ngành nghề có giới hạn sở hữu nước ngoài, doanh nghiệp phải rà soát kỹ quy định áp dụng.

Trong một số trường hợp, doanh nghiệp có thể phải tái cấu trúc để vừa đáp ứng điều kiện trở thành công ty đại chúng, vừa duy trì đủ “room” cho nhà đầu tư nước ngoài mới tham gia sau này.

Nếu cổ đông nước ngoài hiện hữu phải giảm tỷ lệ sở hữu xuống sát mức giới hạn trước khi niêm yết, dư địa để thu hút thêm dòng vốn nước ngoài có thể bị thu hẹp đáng kể.

Về phía cơ quan quản lý, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết đối với nghĩa vụ của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, cơ quan quản lý không nhất thiết yêu cầu doanh nghiệp xuất trình một loại giấy xác nhận duy nhất. Điều quan trọng là hồ sơ phải có thông tin chứng minh doanh nghiệp đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ.

Theo ông, doanh nghiệp FDI không thể chuyển các nghĩa vụ chưa hoàn thành cho nhà đầu tư khác. Doanh nghiệp cần xử lý đầy đủ nghĩa vụ của mình trước khi tham gia thị trường có lợi ích công chúng. Đây cũng là điểm mà nhiều hồ sơ trước đây từng gặp vướng mắc.

Do đó, doanh nghiệp có nhu cầu tham gia thị trường cần chủ động rà soát nghĩa vụ, có thể phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và các đơn vị liên quan để có thông tin chính thức cung cấp cho cơ quan quản lý.

Ngoài nghĩa vụ hiện tại, hồ sơ cũng cần làm rõ chiến lược phát triển tại Việt Nam, quyền và lợi ích giữa công ty con trong nước với công ty mẹ ở nước ngoài, các mối quan hệ liên quan và những nghĩa vụ đã hoàn tất.

Doanh nghiệp đồng thời cần rà soát các quy định về ngành nghề kinh doanh và giới hạn tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài để lựa chọn cơ cấu sở hữu phù hợp.

“Với người quản lý và vận hành thị trường, chúng tôi cũng rất mong muốn có những hàng hóa chất lượng như quý vị”, ông Hoàng Văn Thu nói.

Một nội dung khác được thảo luận là lựa chọn địa điểm niêm yết giữa Việt Nam và các thị trường như Hong Kong hay Singapore. Chuyên gia cho rằng nơi doanh nghiệp hoạt động và tạo ra tăng trưởng thường cũng là nơi nhà đầu tư dễ hiểu và đánh giá doanh nghiệp hơn.

Bên cạnh đó, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam và FDI cân nhắc Việt Nam là điểm đến niêm yết chính, bởi câu chuyện kinh doanh quen thuộc hơn với nhà đầu tư trong nước. Trong khi đó, tại các thị trường lớn, doanh nghiệp có quy mô chưa đủ lớn có thể dễ bị chìm giữa nhiều công ty khác.

Góc nhìn dài hạn của Warburg Pincus cũng cho thấy sức hút của thị trường Việt Nam. Ông Li Fan cho biết Warburg Pincus đã đầu tư tại Việt Nam từ năm 2013 và đến nay đã đầu tư hơn 2 tỷ USD vào 7 công ty tại Việt Nam, trong các lĩnh vực bất động sản, dịch vụ tài chính và chăm sóc sức khỏe.

Khép lại phiên thảo luận, ông Barry Weisblatt cho rằng cơ hội đã mở ra, nhưng doanh nghiệp vẫn cần một lộ trình đủ rõ và sự chuẩn bị nghiêm túc. “Cánh cửa đã mở, thị trường đang chào đón. Hành trình không dễ và còn nhiều việc phải làm, nhưng lộ trình cần phải rõ ràng. Với những doanh nghiệp sẵn sàng thực hiện những công việc cần thiết, cơ hội là rất lớn”, Giám đốc Phát triển Khách hàng Tổ chức Chứng khoán SSI kết luận.