Đại án 18 năm tù rúng động ĐNÁ: Cựu founder Gojek bị cáo buộc tham nhũng, gây thất thoát 112 triệu USD

Một trong những doanh nhân khởi nghiệp thành công nhất Indonesia đang phải đối mặt với mức án 18 năm tù giam nếu bị kết tội tham nhũng trong thời gian giữ chức Bộ trưởng Giáo dục. Vụ án hình sự chấn động đang dấy lên những lo ngại sâu sắc về thượng tôn pháp luật và môi trường kinh doanh tại nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Nadiem Makarim, nhà đồng sáng lập tốt nghiệp Đại học Harvard của ứng dụng gọi xe công nghệ Gojek, đã bị cáo buộc tội danh tham nhũng do liên quan đến chương trình mua sắm máy tính xách tay Chromebook của chính phủ trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2022.

Các công tố viên cho rằng ông Nadiem đã tự làm giàu cho bản thân cùng các công ty tư nhân khác, đồng thời gây thất thoát cho ngân sách nhà nước 2.000 tỷ Rupiah (khoảng 112 triệu USD) thông qua việc lựa chọn dòng máy Chromebook chạy hệ điều hành ChromeOS của Google.

Phía công tố cũng cáo buộc vị cựu bộ trưởng này ưu tiên chọn Chromebook thay vì các phương án khác là do các khoản đầu tư trước đó của Google vào Gojek.

Ở tuổi 41, ông Nadiem kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc sai phạm và lập luận rằng Chromebook - dòng máy vốn được sử dụng rộng rãi tại các trường học trên toàn cầu - là phương án có chi phí tiết kiệm nhất. Ông bị bắt giữ vào tháng 9 năm 2025 và vừa được chuyển sang hình thức quản thúc tại gia vào tháng 5 năm nay do gặp các vấn đề về sức khỏe.

Trước tòa vào ngày thứ Ba, ông Nadiem đanh thép tuyên bố:

“Nếu tôi bị tuyên có tội, điều đó đồng nghĩa với việc nhà nước tin rằng đáng lẽ ra tôi phải chọn phương án có giá thành đắt đỏ hơn rất nhiều. Sau 5 tháng diễn ra các thủ tục tố tụng, không có bất kỳ một bằng chứng nào cho thấy tôi nhận được bất kỳ lợi ích nào liên quan đến việc mua sắm Chromebook”.

“Cộng đồng doanh nghiệp đang nhìn nhận vụ án này như một tiền lệ xấu vì họ không hiểu nổi tại sao vụ việc lại bị đẩy ra tòa. Tính nhất quán và rõ ràng về mặt pháp lý là trụ cột cốt lõi của tăng trưởng kinh tế, và vụ án này chính là một trong những bài kiểm tra lớn nhất”, ông nhấn mạnh trước vành móng ngựa.

Làn sóng phẫn nộ 

Vụ truy tố ông Nadiem đã kích hoạt một làn sóng phản đối mạnh mẽ từ công chúng Indonesia. Vị doanh nhân công nghệ được mến mộ này từng rời bỏ chiếc ghế Tổng giám đốc điều hành (CEO) hái ra tiền tại Gojek - startup định giá cao nhất Indonesia, nơi từng thu hút dòng vốn khổng lồ từ Google cùng hai quỹ đầu tư quốc gia GIC và Temasek của Singapore - để nhận lời làm Bộ trưởng Giáo dục vào năm 2019.

Gojek sau đó đã sáp nhập với nền tảng thương mại điện tử Tokopedia để tạo thành GoTo - tập đoàn công nghệ lớn nhất quốc gia này.

Hôm thứ Ba (2/6), hàng chục tài xế công nghệ đã tập trung đông đảo tại tòa án. Gojek, với hệ sinh thái cung cấp cả dịch vụ taxi lẫn xe ôm công nghệ, từ lâu đã trở thành chiếc phao cứu sinh và nguồn tạo việc làm quan trọng cho hàng triệu người dân Indonesia đang chật vật tìm kiếm cơ hội trong lĩnh vực lao động chính thức.

Các công tố viên hiện đang đề xuất mức án 18 năm tù giam, phạt hành chính 1 tỷ Rupiah, đồng thời yêu cầu ông phải bồi thường thiệt hại khoảng 5.700 tỷ Rupiah. Nếu bị tuyên có tội và không có khả năng chi trả các khoản phạt tài chính này, phía công tố đề nghị tăng thêm 9 năm tù, nâng tổng hình phạt lên 27 năm tù giam. Hội đồng xét xử dự kiến sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng vào tháng 6 này.

Trước đó, ba quan chức khác thuộc Bộ Giáo dục bị cáo buộc trong vụ án này đều đã bị tuyên án có tội. Về phía Google, đơn vị không bị truy tố trong vụ án, đã lên tiếng phủ nhận hoàn toàn việc các khoản đầu tư vào Gojek có liên quan đến bất kỳ quyết định mua sắm nào của Bộ Giáo dục Indonesia.

Ông Caesar Sengupta, một cựu giám đốc điều hành của Google tham gia làm chứng tại tòa để ủng hộ Nadiem, khẳng định các bằng chứng mà phía công tố đưa ra là hoàn toàn vô căn cứ.

Chia sẻ với tờ Financial Times (FT), ông nói: “Họ đã cố tình nhặt nhạnh các sự kiện một cách có chọn lọc để thêu dệt nên câu chuyện này. Nếu ông ấy không chọn Chromebook, đó mới là vấn đề lớn hơn. Chromebook là lựa chọn mặc định và là giải pháp rẻ hơn rất nhiều”.

Ông Todung Mulya Lubis, một luật sư kỳ cựu kiêm cựu nhà ngoại giao Indonesia, nhận định: “Chúng ta phải thượng tôn pháp luật. Không thể triệt hạ các quan chức hay doanh nhân bằng cách lôi họ ra tòa khi thiếu các bằng chứng thuyết phục. Đây là một vụ án lớn và nó có thể hủy hoại toàn bộ hình ảnh về môi trường kinh doanh và tính ổn định pháp lý của Indonesia”.

Chiến dịch chống tham nhũng của Tổng thống Prabowo 

Cuộc truy tố ông Nadiem Makarim là động thái mới nhất trong chuỗi các vụ án tham nhũng chấn động nhắm vào các cựu quan chức chính phủ và giám đốc điều hành doanh nghiệp kể từ khi Tổng thống Prabowo Subianto lên nắm quyền vào cuối năm 2024.

Thực tế này đang làm dày thêm những lo ngại đối với các nhà đầu tư nước ngoài khi muốn rót vốn vào Indonesia, trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Prabowo đang siết chặt việc thực thi pháp luật đối với các doanh nghiệp và tăng cường quyền kiểm soát của nhà nước đối với khu vực tư nhân.

Giới phê bình cáo buộc chính phủ đang không tuân thủ các quy trình pháp lý chuẩn mực trong các chiến dịch thực thi pháp luật gần đây, ví dụ như các vụ tịch thu đất đai từ các công ty khai khoáng và đồn điền dầu cọ với cáo buộc vi phạm môi trường. Nhiều ý kiến cũng cho rằng chiến dịch bài trừ tham nhũng này đang được thực hiện một cách có chọn lọc.

Hiện tại, Văn phòng Chưởng lý Indonesia chưa đưa ra phản hồi đối với các yêu cầu bình luận. Trong vụ án Chromebook, cơ quan này lập luận rằng quy trình mua sắm đã không tuân thủ các chính sách của chính phủ và không dựa trên nhu cầu thực tế của các trường học tại Indonesia. Họ cũng cáo buộc chương trình số hóa của Bộ Giáo dục đã thất bại, đặc biệt là ở các vùng sâu vùng xa - nơi không có kết nối internet ổn định.