Các nhà đàm phán bi quan về khả năng Mỹ - Iran đạt thỏa thuận trước hạn chót 7/4

Kém lạc quan

Các nhà đàm phán có rất ít hy vọng rằng Iran sẽ chấp nhận yêu cầu của ông Trump về việc mở lại Eo biển Hormuz trước hạn chót 20h tối 7/4 (theo giờ Mỹ, tức 7h sáng 8/4 theo giờ Việt Nam). Nếu hai bên không đạt được thống nhất, rất có thể Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện và cầu của Iran, khiến xung đột leo thang đáng kể.

Hiện Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cùng các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đang tham gia các cuộc đàm phán hằng ngày từ phía Washington. Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đóng vai trò trung gian, truyền tải thông điệp giữa hai bên thông qua các kênh ngoại giao chính thức và cả kênh tình báo.

Trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump đã hai lần đặt hạn chót buộc Iran lập thỏa thuận và sau đó phát động chiến dịch quân sự nhắm vào nước này.

Trong bối cảnh hạn chót cận kề, các quan chức Iran nói với các bên trung gian rằng họ dự kiến điều tương tự sẽ lặp lại.

Một số quan chức Mỹ nhận xét lập trường của Washington và Tehran vẫn còn quá nhiều khác biệt, khiến hai bên khó có thể đạt được đồng thuận trước 20h ngày 7/4.

Trong khi đó, giới chức Iran cho rằng ngay cả khi đàm phán có tiến triển, Mỹ vẫn có thể tiếp tục tấn công các mục tiêu trong nước họ, còn Israel sẽ tìm cách loại bỏ các quan chức cấp cao của Tehran.

Tại Nhà Trắng vào ngày 6/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận xét Iran có vẻ đang đàm phán một cách “có thiện chí”, nhưng cảnh báo Mỹ sẽ phá hủy rất nhiều mục tiêu ở nước này nếu điều đó không đúng.

Tuy vậy, theo một số quan chức, trong nội bộ, ông tỏ ra kém lạc quan hơn về triển vọng đạt thỏa thuận và có thể ra lệnh tấn công ngay trong tối thứ 7/4. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng của ông vẫn phụ thuộc vào diễn biến đàm phán trong đêm.

Bà Anna Kelly, phát ngôn viên của Nhà Trắng, cho biết: “Chỉ có Tổng thống Trump mới biết ông ấy sẽ làm gì, và cả thế giới sẽ biết vào tối mai liệu các cây cầu và nhà máy điện của Iran có bị phá hủy hay không".

Kỳ vọng của giới quan sát về khả năng đạt thỏa thuận giữa hai nước đã giảm đáng kể sau khi Iran từ chối một đề xuất ngừng bắn của Mỹ, với lý do Washington đưa ra các yêu cầu nhượng bộ quá lớn. Tehran sau đó đã gửi đề xuất gồm 10 nội dụng đến Washington, nhưng ông Trump đánh giá kế hoạch này “chưa đủ tốt”.

Hai bên vì thế lại rơi vào thế lựa chọn quen thuộc: Đạt được thỏa thuận, kéo dài thời hạn đàm phán, hoặc leo thang quân sự.

Thiếu tin tưởng

Tháng 6 năm ngoái, ông Trump cắt đứt các cuộc đàm phán với Iran về chương trình hạt nhân và ra lệnh tấn công ba cơ sở hạt nhân của nước này. Đến tháng 2 năm nay, ông cáo buộc Tehran trì hoãn đàm phán hạt nhân và phát động chiến dịch quân sự hiện tại.

Những diễn biến này khiến giới chức Iran nghi ngờ ông Trump không thực sự nghiêm túc về việc đàm phán.

Các quan chức Mỹ phản bác rằng nếu Iran tỏ ý thực sự muốn chấm dứt chương trình hạt nhân, xung đột đã không nổ ra.

Cũng theo họ, Iran sẽ không dễ dàng đồng ý ngừng bắn bởi nước này cho rằng họ đang chiếm ưu thế thông qua việc kiểm soát Eo biển Hormuz.

Kế hoạch leo thang chiến sự tiềm ẩn nhiều rủi ro với Mỹ, bao gồm việc càng khiến Iran xa rời bàn đàm phán và kéo dài thời gian đóng cửa Eo biển Hormuz.

Theo các quan chức Mỹ, ông Trump đang nóng lòng kết thúc cuộc chiến. Giá xăng tăng và xung đột Trung Đông kéo dài có thể sẽ làm suy yếu cơ hội của các nghị sĩ Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Về phía Iran, việc phớt lờ tối hậu thư của ông Trump cũng đi kèm rủi ro lớn. Một làn sóng tấn công mới từ Mỹ và Israel có thể khiến thêm nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng và đẩy nền kinh tế tiến gần hơn tới bờ vực sụp đổ.

Ông Trump cho rằng tối hậu thư của ông sẽ quyết định việc chấm dứt hoặc kéo dài chiến sự. “Kết quả phụ thuộc vào hành động của Iran. Giờ là thời điểm then chốt”, ông phát biểu tại Nhà Trắng vào ngày 6/4.