Xe máy điện Trung Quốc tràn vào Đông Nam Á, đua mở nhà máy lắp ráp tại Việt Nam

Lượng xe điện hai bánh của Trung Quốc xuất khẩu sang Đông Nam Á đã tăng vọt trong quý I/2026, theo Caixin. Nguyên nhân là do giá nhiên liệu leo thang và tình trạng thiếu hụt xăng dầu bắt nguồn từ xung đột Trung Đông đã buộc người tiêu dùng phải tìm kiếm các phương tiện thay thế.

Sự chuyển dịch nhanh chóng này cho thấy rủi ro về an ninh năng lượng đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện tại các thị trường chuộng xe máy như thế nào. Điều này cũng đồng thời mở ra cơ hội tăng trưởng khổng lồ cho các nhà sản xuất Trung Quốc.

Trong ba tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu xe điện hai bánh của Trung Quốc sang Myanmar đã tăng vọt 617,5% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 64,7 triệu nhân dân tệ (tương đương 9,5 triệu USD). 

Xuất khẩu sang Lào và Campuchia cũng tăng lần lượt 25,7% và 34,2%, đạt mức 43,5 triệu và 38,2 triệu nhân dân tệ.

Sở dĩ, mức tăng trưởng tại Myanmar đặc biệt ấn tượng do nguồn cung xăng dầu tại đây đang rất khan hiếm. Vào ngày 7/3, chính phủ nước này đã áp dụng chính sách lưu thông luân phiên theo biển số chẵn - lẻ đối với ô tô cá nhân và xe máy xăng, nhưng lại cho phép xe điện đi lại tự do. 

Chia sẻ với Caixin tại Hội chợ Quảng Châu vào ngày 19/4, đại diện một hãng xe điện hai bánh của Trung Quốc cho biết một đại lý địa phương tại Myanmar mới mở gần đây đã nhập 200 chiếc xe và bán sạch chỉ trong thời gian ngắn.

Xu hướng về nhu cầu tương tự cũng đang diễn ra tại Lào và Campuchia. Để giảm bớt áp lực từ chi phí xăng dầu tăng cao, ngày 18/3, chính phủ Lào đã quyết định giảm thuế tiêu thụ nhiên liệu. 

Ngay sau đó, vào ngày 20/3, nước này thông báo các trường đại học trên toàn quốc sẽ rút ngắn lịch học xuống còn 3 ngày/tuần. 

Tại Campuchia, hãng thông tấn Tân Hoa Xã ngày 26/3 đưa tin giá xăng, dầu diesel và khí hóa lỏng (LPG) đã tăng lần lượt 41,5%, 84% và 60% kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra.

Lãnh đạo của một nhà sản xuất Trung Quốc khác tiết lộ rằng công ty họ đã nhanh chóng mở rộng mạng lưới đại lý tại Lào và Campuchia ngay trong quý I. 

Các chuyên gia trong ngành nhận định quy mô xuất khẩu thực tế có thể còn cao hơn nhiều so với dữ liệu hải quan. Lý do là nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã chọn cách xuất khẩu linh kiện rời để lắp ráp tại nước sở tại nhằm hưởng ưu đãi thuế.

Mặc dù cuộc khủng hoảng nhiên liệu đã giúp doanh số tăng vọt trong ngắn hạn, nhưng tương lai dài hạn của xe điện hai bánh tại phần lớn khu vực này vẫn còn là một dấu hỏi.

Theo báo cáo nghiên cứu ngày 24/3 của công ty chứng khoán Guotai Haitong Securities, trong năm 2025, có khoảng 15 triệu chiếc xe máy được tiêu thụ tại 9 quốc gia Đông Nam Á, nhưng tỷ trọng xe điện vẫn rất khiêm tốn. 

Tỷ lệ thâm nhập của xe máy điện tại Việt Nam đạt khoảng 10% vào năm 2023, trong khi con số này ở Indonesia, Thái Lan, Malaysia và Philippines chỉ dừng lại ở mức một chữ số.

Một lãnh đạo từ công ty sản xuất xe điện hai bánh hàng đầu Trung Quốc chỉ ra rằng rào cản lớn nhất hiện nay là công nghệ sản phẩm. Các mẫu xe dùng ắc quy axit-chì dù rẻ hơn xe máy xăng nhưng lại có nhược điểm là cự ly di chuyển ngắn và độ bền kém. Trong khi đó, các dòng xe dùng pin lithium-ion hiện đại hơn lại có giá thành quá cao, khó có thể phổ biến rộng rãi tới đại đa số người dùng.

Trong số các nước Đông Nam Á, Việt Nam là quốc gia có chủ trương rõ ràng nhất về điện khí hóa giao thông. Tháng 7/2022, Việt Nam đã ban hành chương trình hành động với mục tiêu 100% phương tiện giao thông đường bộ chuyển sang sử dụng điện vào năm 2050. 

Tại Hà Nội - nơi có gần 7 triệu xe máy xăng đang lưu thông, HĐND Thành phố đã thông qua nghị quyết vào ngày 26/11/2025 để thí điểm Vùng phát thải thấp bên trong Vành đai 1 từ tháng 7/2026. Khu vực này sẽ hạn chế xe máy xăng theo từng khung giờ và tuyến đường như một bước đi trong lộ trình chuyển đổi dần dần.

Các nhà sản xuất Trung Quốc đang tích cực mở rộng quy mô sản xuất tại địa phương để chớp lấy thời cơ này. Tập đoàn Yadea (niêm yết tại Hong Kong) đã coi Đông Nam Á là ưu tiên chiến lược trong báo cáo thường niên năm 2025. 

Hãng này từng mở nhà máy tại Bắc Giang vào năm 2019 với công suất ban đầu 200.000 xe/năm, và đến đầu năm 2026 đã chính thức khánh thành thêm một nhà máy khác với công suất 1 triệu xe/năm tại tỉnh Bắc Ninh. 

Dù vậy, doanh thu từ thị trường nước ngoài trong năm 2025 của Yadea vẫn chiếm chưa tới 10% tổng doanh thu. Trong khi đó, đối thủ của họ là tập đoàn Tailg cũng đã khánh thành một nhà máy tại tỉnh Hưng Yên vào tháng 8/2024 với công suất thiết kế 350.000 xe/năm.