Việc VinFast chuyển nhượng toàn bộ cổ phần mảng sản xuất tại Việt Nam nên hiểu thế nào cho đúng?

VinFast theo mô hình Apple: Không sở hữu nhà máy, tập trung làm trí tuệ và thương hiệu

VinFast vừa công bố một kế hoạch tái cấu trúc mang tính bước ngoặt: thoái vốn khỏi mảng sản xuất tại Việt Nam với giá trị 530 triệu USD. Động thái này chính thức đưa VinFast chuyển sang mô hình "Asset-light" (tối ưu hóa tài sản) - một chiến lược mà những gã khổng lồ như Apple đã dùng để thống trị toàn cầu.

Để dễ hiểu, hãy nhìn vào cách Apple vận hành. Apple không hề sở hữu những nhà máy khổng lồ để trực tiếp lắp ráp iPhone. Thay vào đó, Apple nắm giữ bản quyền thiết kế, hệ điều hành iOS, chip xử lý và hệ thống Apple Store trên toàn thế giới. Foxconn nắm giữ nhà máy, máy móc và công nhân để lắp ráp điện thoại theo đúng tiêu chuẩn của Apple.

VinFast bây giờ cũng vậy. Họ vừa quyết định chia tách và bán lại mảng nhà máy sản xuất (VFTP) cho một nhóm nhà đầu tư. Thay vì ôm cả "phần gốc" (nhà máy, máy móc, nợ vay xây dựng), VinFast giữ lại "phần ngọn" tinh hoa nhất, bao gồm: nghiên cứu và phát triển (R&D), trí tuệ nhân tạo, thiết kế xe và mạng lưới bán hàng toàn cầu.

VinFast sẽ thu về khoảng 13.300 tỷ đồng từ việc thoái vốn mảng sản xuất. Số tiền này giống như một luồng oxy mới, giúp công ty có thêm nguồn lực tài chính mạnh mẽ để đấu với các đối thủ quốc tế.

Sau thương vụ này, điều gì sẽ thay đổi? Xe VinFast vẫn tiếp tục được bán ra. Nhà máy tại Hải Phòng vẫn sản xuất xe VinFast, nhưng giờ đây họ đóng vai trò là đơn vị gia công, giống như Foxconn làm cho Apple. Bảng cân đối kế toán sạch hơn bằng cách tách mảng sản xuất, VinFast giảm bớt được áp lực từ các khoản nợ vay, thâm dụng vốn và chi phí duy trì nhà máy nặng nề.

VinFast giờ đây sẽ dồn toàn lực vào việc làm cho chiếc xe thông minh hơn, đẹp hơn và mở rộng hệ thống showroom trên khắp thế giới. Có thể nói VinFast đang dần lột xác từ một ông chủ nhà máy trở thành một hãng công nghệ xe điện.

Asset-light: Xu hướng mô hình phổ biến trong ngành xe

Thực tế VinFast không phải là hãng xe đầu tiên ứng dụng mô hình Asset-light. 

Trước đó hãng xe Trung Quốc Geely đã sử dụng mô hình này nhằm đẩy nhanh quá trình mở rộng ra thị trường nước ngoài, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh giành khách hàng quốc tế giữa các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc ngày càng khốc liệt do xu hướng chuyển đổi sang xe điện (EV) trên toàn cầu.

Đầu tháng 11/2025, Geely Automobile (công ty niêm yết tại Hong Kong) và công ty mẹ là Geely Holding đã ký thỏa thuận mua lại tổng cộng 26,4% cổ phần công ty con của Renault tại Brazil. 

Động thái này giúp Geely có được chỗ đứng vững chắc tại thị trường ô tô lớn nhất Nam Mỹ, đồng thời cho phép cả hai bên cùng sản xuất và phân phối các dòng xe năng lượng mới tại đây.

Thỏa thuận "đổi công nghệ lấy cổ phần" này được xây dựng dựa trên sự hợp tác sâu rộng về mặt vận hành. Chi nhánh tại Brazil của hãng xe Pháp sẽ phân phối các dòng xe phát thải thấp và không phát thải của Geely, trong đó mẫu SUV thuần điện EX5 hiện đã được bán qua mạng lưới đại lý của họ.

Đổi lại, Renault sẽ sử dụng cấu trúc xe năng lượng mới GEA của Geely để phát triển các dòng sản phẩm riêng cho thị trường Brazil. Cả xe mang thương hiệu Geely và Renault đều sẽ được xuất xưởng từ nhà máy Ayrton Senna của Renault.

Đối với Geely, sự hợp tác này nằm trong chiến lược lớn hơn nhằm tận dụng các nhà máy và kênh bán hàng sẵn có của đối tác, từ đó tiến vào các thị trường nước ngoài nhanh hơn với rủi ro tài chính thấp hơn.

Chiến lược này đã được nhấn mạnh tại một sự kiện giới thiệu (roadshow) ở London vào tháng 10 năm ngoái. Tại đây, ông Gan Jiayue, Giám đốc điều hành của Geely Auto Group (đơn vị phụ trách mảng sản xuất xe của hãng), cho biết công ty luôn sẵn sàng hợp tác với các đối tác tiềm năng ở châu Âu, những nơi đang có công suất sản xuất chưa được khai thác triệt để.

Phát biểu của ông Gan hoàn toàn đồng điệu với quan điểm mà nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Geely, ông Li Shufu, đưa ra 4 tháng trước đó. Ông Li đã thúc giục Geely tận dụng tốt hơn công suất nhà máy dư thừa trên toàn cầu thông qua những hợp tác thực tiễn và tái cấu trúc nguồn lực, trong bối cảnh toàn ngành đang phải đối mặt với tình trạng dư thừa năng lực sản xuất ngày càng tăng.

Khác với mô hình đầu tư truyền thống đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ (như tự xây dựng các nhà máy sở hữu 100% vốn ở nước ngoài), cách tiếp cận "tối giản tài sản" của Geely tập trung vào việc thành lập các liên doanh sản xuất tại địa phương để tận dụng hệ thống cơ sở vật chất sẵn có.

Sau Geely, các nhà sản xuất ô tô đã đồng loạt nối gót.

Một trong số đó là Chery Automobile. Vào tháng 4/2024, công ty này đã liên doanh với EV Motors của Tây Ban Nha để sản xuất xe tại một nhà máy cũ của Nissan Motors - nơi đã bị bỏ hoang từ năm 2021.

Trong khi đó, doanh nghiệp vốn nhà nước SAIC Motor đã tiến hành xây dựng các cơ sở sản xuất riêng tại nhiều quốc gia như Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia và Pakistan từ năm 2014. Tuy nhiên, những rào cản pháp lý tại Ấn Độ đã buộc hãng xe này phải xem xét lại chiến lược.

Tháng 4 năm ngoái, SAIC đã bán một phần lớn cổ phần tại chi nhánh Ấn Độ cho các nhà đầu tư địa phương. Thỏa thuận này giúp hãng thu hồi phần lớn vốn đầu tư tại quốc gia tỷ dân, đồng thời vẫn giữ được quyền kiểm soát về mặt công nghệ và thương hiệu.

Mô hình tối giản tài sản cũng đang được các nhà sản xuất xe điện non trẻ của Trung Quốc ưa chuộng, bởi họ không có tiềm lực tài chính dồi dào như các đối thủ lớn. Cả Zhejiang Leapmotor Technology và XPeng đều đã chọn con đường hợp tác toàn cầu để mở rộng ra nước ngoài một cách nhanh chóng và tiết kiệm vốn hơn.

Leapmotor đã đạt được một thỏa thuận mang tính bước ngoặt vào tháng 10 năm 2023, khi Stellantis - công ty mẹ của các thương hiệu như Chrysler, Fiat, Jeep và Peugeot, chi 1,6 tỷ USD để mua lại 21% cổ phần của startup Trung Quốc này. 

Đến tháng 5/2024, hai bên tiếp tục thành lập Leapmotor International, một liên doanh mà Stellantis nắm giữ 51% cổ phần, nhằm sản xuất và phân phối các dòng xe Leapmotor trên thị trường quốc tế.

Hãng xe điện XPeng cũng chọn một hướng đi tương tự. Vào tháng 9 năm ngoái, công ty đã bắt đầu sản xuất ô tô tại châu Âu thông qua mối quan hệ đối tác với nhà sản xuất ô tô Magna Steyr Fahrzeugtechnik.

Theo đại diện của XPeng, việc sản xuất hai mẫu SUV G6 và G9 đã được khởi động vào quý III/2025 tại nhà máy của Magna ở Áo, và các mẫu xe khác cũng sẽ sớm được đưa vào sản xuất trong thời gian tới.

Lợi ích của mô hình Asset-light

Thử nghiệm đầu tiên của Geely Auto với mô hình "tối giản tài sản" khi đầu tư ra nước ngoài diễn ra vào năm 2022. Khi đó, hãng đã mua lại 34% cổ phần trong liên doanh của Renault tại Hàn Quốc thông qua một thỏa thuận đổi công nghệ lấy cổ phần.

Mối quan hệ đối tác này cho phép hai công ty cùng sản xuất các mẫu xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch và xe hybrid tại nhà máy Busan của liên doanh để xuất khẩu sang các thị trường khác, sử dụng nền tảng Cấu trúc Mô-đun Nhỏ gọn (CMA) của Geely.

Ông Tang Liming, Giám đốc Chiến lược tại Geely Auto Group, nhận định rằng mặc dù việc xây dựng các nhà máy sở hữu 100% vốn ở nước ngoài có thể mang lại lợi nhuận cao hơn trong dài hạn, nhưng chiến lược tối giản tài sản lại giúp các hãng xe tự bảo vệ mình trước rủi ro.

Ông Tang lấy kinh nghiệm của Toyota Motor làm một ví dụ điển hình ban đầu. Năm 1984, ba năm sau khi Nhật Bản ký hiệp định hạn chế xuất khẩu tự nguyện với Mỹ dưới áp lực từ các hãng xe nội địa Mỹ, Toyota đã tham gia liên doanh với General Motors để vận hành cơ sở sản xuất đầu tiên của mình tại xứ cờ hoa.

"Mặc dù các hãng xe Nhật Bản rất tự tin về công nghệ và năng lực cạnh tranh của sản phẩm, họ lại không am hiểu thị trường, các quy định pháp lý và hệ sinh thái địa phương tường tận như các đối thủ Mỹ," ông Tang chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc đầu tư xây dựng nhà máy cũng vô cùng tốn kém. Chi phí để xây dựng một nhà máy ở nước ngoài rơi vào khoảng 6 đến 7 tỷ nhân dân tệ (tức khoảng 22.800 tỷ - 26.700 tỷ đồng).

Theo ông Dai Qing, Chủ tịch luân phiên của Tập đoàn Chiết Giang Geely Holding, với mức lợi nhuận ước tính là 20.000 nhân dân tệ cho mỗi chiếc xe, một hãng ô tô sẽ phải bán tới 300.000 chiếc thì mới có thể hòa vốn.

Chính vì thế, ngay cả ở những quốc gia hoan nghênh dòng vốn từ Trung Quốc, Geely vẫn ưu tiên việc hợp tác với các hãng xe bản địa để cùng vận hành hoặc nâng cấp các cơ sở hiện có. Lấy ví dụ vào tháng 10/2023, Geely và hãng xe Malaysia Proton đã ký thỏa thuận hiện đại hóa một khu công nghiệp cũ nằm trong dự án Thung lũng Công nghệ cao Ô tô. Geely hiện nắm giữ 49,9% cổ phần tại dự án này.

Nhà máy lắp ráp xe điện đầu tiên của dự án đã chính thức đi vào hoạt động hồi tháng 9 năm ngoái với công suất ban đầu đạt 20.000 xe mỗi năm. 

Geely cũng cho biết cơ sở này có khả năng cung cấp dịch vụ gia công lắp ráp cho các thương hiệu khác.

Riêng với VinFast, hãng xe này cho biết sau khi chuyển nhượng một phần tài sản tại hai nhà máy sản xuất ở Hải Phòng, Hà Tĩnh cùng phần lớn tổng số nợ, nghĩa vụ phải trả của họ cho nhóm nhà đầu tư, VinFast cơ bản sẽ hết nợ .

Phía hãng ô tô tự tin sau thương vụ, họ không chỉ có lãi sớm hơn dự tính mà còn đảm bảo tương lai ổn định, bền vững hơn. Dự kiến, VinFast Việt Nam sẽ có lãi từ năm 2027.

Đồng thời, các nhà máy này vẫn tiếp tục sản xuất cho VinFast theo các tiêu chuẩn hiện hành và VinFast vẫn có trách nhiệm kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm trước khi bán ra cho người tiêu dùng. 

Toàn bộ hệ thống bán hàng, bảo hành, hậu mãi, tiêu chuẩn kỹ thuật và chăm sóc khách hàng của VinFast vẫn vận hành bình thường - phía VinFast cam kết.