Trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng AAA nhờ mượn uy tín ngân hàng

Saigon Ratings xếp Nam Nha Trang ở hạng vnBBB-, nhưng chấm trái phiếu của công ty ở hạng vnAAA, bậc cao nhất thang điểm. Chữ AAA ấy là uy tín của Vietcombank, dù thư bảo lãnh chỉ cam kết trả gốc và một kỳ lãi. Vì luật buộc trái phiếu bán cho cá nhân phải có xếp hạng, xếp hạng đang thành điều kiện tiên quyết để huy động vốn.

Ngày 29/10/2026, Saigon Ratings công bố cùng lúc hai kết quả xếp hạng cho Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Nam Nha Trang. Bản thân doanh nghiệp được xếp ở hạng vnBBB-, nhưng trái phiếu SNNL12601 do doanh nghiệp này phát hành lại được xếp ở hạng vnAAA, bậc cao nhất trong thang điểm của Saigon Ratings và cao hơn 9 bậc so với xếp hạng của Nam Nha Trang.

4 ngày sau, ngày 2/11, Nam Nha Trang bán hết 1.800 trái phiếu mệnh giá 100 triệu đồng, thu về 180 tỷ đồng với kỳ hạn 5 năm. Hai kỳ tính lãi đầu tiên được trả lãi cố định 9,5%/năm, từ kỳ thứ ba lãi suất thả nổi nhưng không thấp hơn 9,5%. Theo dữ liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), người mua gồm cả nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp.

Nam Nha Trang làm chủ đầu tư khu đô thị Charmora City tại Khánh Hòa, vốn điều lệ 2.750 tỷ đồng. 

Chữ AAA đến từ Vietcombank

Khoảng cách 9 bậc bắt nguồn từ phương pháp mà Saigon Ratings gọi là "thay thế xếp hạng". Vì trái phiếu SNNL12601 được Vietcombank bảo lãnh thanh toán, Saigon Ratings lấy bậc xếp hạng của ngân hàng bảo lãnh làm căn cứ chính để đánh giá trái phiếu, thay cho việc đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành. Chữ vnAAA vì vậy đo sức khỏe tài chính của Vietcombank, còn sức khỏe của Nam Nha Trang nằm ở hạng vnBBB-.

Ngày 11/12/2025, một công ty xếp hạng tín nhiệm khác là FiinRatings đã xếp Vietcombank ở hạng cao nhất AAA với triển vọng ổn định, đồng thời xếp trái phiếu VCB12501 trị giá 2.000 tỷ đồng của ngân hàng cũng ở hạng AAA. Saigon Ratings giữ kín xếp hạng tín nhiệm của Vietcombank theo hình thức bảo mật nhưng kết quả vẫn là trái phiếu Nam Nha Trang được Vietcombank bảo lãnh nhận đúng bậc tối đa của thang điểm.

Khác biệt chỉ lộ ra ở mức lãi người mua đòi hỏi, bởi trái phiếu VCB12501 kỳ hạn 2 năm do chính Vietcombank vay, không có tài sản bảo đảm, trả lãi cố định 5,8%/năm. Sang năm 2026, các lô trái phiếu thông thường kỳ hạn 5 năm của Vietcombank như VCB12605 hay VCBL12611 trả lãi cố định 8%/năm, trong khi trái phiếu SNNL12601 cùng kỳ hạn 5 năm, có Vietcombank bảo lãnh, lại phải trả lãi thả nổi không thấp hơn 9,5%/năm.

Mức chênh 1,5 điểm phần trăm cho thấy thị trường không coi trái phiếu của Nam Nha Trang có cùng mức độ rủi ro với trái phiếu Vietcombank, dù hai bên cùng mang chữ AAA. Người mua vẫn đòi thêm tiền cho rủi ro của dự án và cho phần thư bảo lãnh không cam kết trả. Vậy Vietcombank cam kết trả bao nhiêu tiền, và trả cho những khoản nào nếu Nam Nha Trang mất khả năng trả nợ?

Muôn màu muôn vẻ bảo lãnh ngân hàng

Theo báo cáo của Saigon Ratings, Vietcombank Chi nhánh Khánh Hòa cam kết bảo lãnh thanh toán tối đa 189 tỷ đồng, "tương ứng giá trị Gốc Trái Phiếu và Lãi Trái Phiếu 01 kỳ", không gồm tiền lãi quá hạn và lãi phạt chậm trả. Vì tiền gốc của lô trái phiếu là 180 tỷ đồng, phần dành cho tiền lãi chỉ còn 9 tỷ đồng, tương đương một kỳ lãi 6 tháng ở mức lãi suất 10%/năm.

Nếu Nam Nha Trang chậm trả nhiều kỳ lãi rồi trái chủ mới đòi bảo lãnh, Vietcombank chỉ có nghĩa vụ trả 180 tỷ đồng tiền gốc cùng một kỳ lãi, còn các kỳ lãi chậm trả khác do người mua tự chịu. Thêm vào đó, từ kỳ thứ ba lãi suất trái phiếu thả nổi và không có mức trần, trong khi phần dành cho tiền lãi trong thư bảo lãnh đã cố định ở 9 tỷ đồng.

 

Hạn mức 189 tỷ đồng khớp với mức tối thiểu của pháp luật, vì điểm đ khoản 1 Điều 9 Nghị định 200/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 5/6/2026, cho phép nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp mua trái phiếu riêng lẻ nếu trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm, kèm tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh của tổ chức tín dụng, và chỉ yêu cầu phần bảo đảm đó trả đủ "toàn bộ gốc của trái phiếu".

Trái phiếu VEB12601 của Công ty TNHH Verdant Vietnam Bravo có phạm vi bảo lãnh rộng hơn hẳn. FiinRatings cũng đánh giá trái phiếu theo hạng của bên bảo lãnh GuarantCo, tổ chức được Moody's xếp A1 và Fitch xếp AA-. Tổ chức phát hành chỉ được xếp hạng BB+, còn trái phiếu VEB12601 có hạng AAA, cao hơn 10 bậc nhờ GuarantCo bảo lãnh toàn phần, vô điều kiện, không hủy ngang, cam kết trả cả gốc, lãi, lãi cộng dồn và chi phí của người đại diện trái chủ trong suốt 15 năm.

Nhờ phạm vi bảo lãnh rộng như vậy, lô VEB12601 trị giá 165,4 tỷ đồng của một doanh nghiệp điện mặt trời áp mái có doanh thu 14,7 tỷ đồng năm 2025 chỉ phải trả lãi cố định 6,95%/năm trong 15 năm, thấp hơn cả mức 8%/năm mà Vietcombank trả cho trái phiếu 5 năm của chính mình. Cùng mang chữ AAA nhờ bảo lãnh, nhưng phần tiền được bảo đảm của hai lô trái phiếu khác nhau rất xa.

Tandoland cũng theo đúng khuôn mẫu trên. Doanh nghiệp này chỉ được Saigon Ratings xếp hạng vnB+, nhưng lô trái phiếu TDR12601 trị giá 300 tỷ đồng, có bảo lãnh thanh toán, lại được xếp hạng vnA+, cao hơn 9 bậc. Nhờ hạng này, lô trái phiếu phát hành ngày 4/6/2026 được chào bán cho cả nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp, dù phải trả lãi 12%/năm, cao hơn hẳn mức 9,5%/năm của SNNL12601.

Điều kiện phân phối trái phiếu cho nhà đầu tư cá nhân

Theo số liệu tổng hợp từ HNX tính đến ngày 13/11/2026, trong 72 trường hợp mà cả lô trái phiếu và doanh nghiệp phát hành được cùng một tổ chức xếp hạng chấm điểm, có 38 lô trái phiếu được xếp cao hơn doanh nghiệp, 31 lô ngang bằng và chỉ 3 lô thấp hơn.

 

Cả 5 lô có hạng cao hơn doanh nghiệp từ 5 bậc trở lên đều được ngân hàng bảo lãnh thanh toán, gồm SNNL12601 và TDR12601 cùng cao hơn 9 bậc, HULL12603 cao hơn 8 bậc, GPH12601 cao hơn 7 bậc và PKC12601 cao hơn 5 bậc. Ngược lại, 18 lô có tài sản bảo đảm của Vinhomes chỉ được nâng một bậc, từ vnAA lên vnAA+, còn 7 lô của nhóm đối tác kinh doanh của Tập đoàn Masterise, bảo đảm bằng quyền tài sản và dự án chưa xây, không được nâng bậc nào.

Lãi suất phát hành lại không đi theo thứ tự của bậc xếp hạng. Năm 2026, lô VEB12601 hạng AAA nhờ GuarantCo bảo lãnh mà có lãi suất 6,95%/năm, trái phiếu 5 năm của Vietcombank trả 8%, lô SNNL12601 hạng vnAAA nhờ Vietcombank bảo lãnh phải trả lãi 9,5%, còn các lô Vinhomes hạng vnAA+ phần lớn trả 12,5%. Các lô khác nhau về kỳ hạn, thang điểm và kiểu lãi suất, nhưng thứ tự lãi suất bám theo chất lượng bên đứng sau bảo lãnh món nợ hơn là theo chữ in trên trái phiếu.

Mức lãi 9,5%/năm của trái phiếu SNNL12601 cũng không rẻ hơn mặt bằng chung, khi lãi suất phát hành TPDN bình quân đã tăng lên khoảng 9,4–9,9%/năm trong ba quý gần nhất, theo số liệu tổng hợp từ HNX. Một lô trái phiếu vừa được Vietcombank bảo lãnh, vừa được xếp hạng cao nhất thang điểm, vẫn phải trả lãi ngang mức bình quân của cả thị trường.

 

Doanh nghiệp vẫn cần xếp hạng tín nhiệm vì Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi Luật Chứng khoán, có hiệu lực từ 1/1/2026, và Nghị định 200/2026, có hiệu lực từ 5/6/2026, chỉ cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp mua trái phiếu riêng lẻ khi trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm, kèm tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán của tổ chức tín dụng. Nghị định 200 có hiệu lực từ ngày 5/6/2026, nên số liệu dưới đây tính từ mốc này.

Từ ngày 5/6 đến 4/11/2026, toàn bộ 43 lô trái phiếu doanh nghiệp được chào bán cho cả nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp đều có xếp hạng tín nhiệm, với tổng giá trị 113.533 tỷ đồng, trong khi chỉ có hai lô có xếp hạng mà bán riêng cho tổ chức. Gần như mọi trường hợp doanh nghiệp thuê xếp hạng đều nhằm tiếp cận người mua cá nhân. Trong 43 lô này, 31 lô với tổng giá trị 102.229 tỷ đồng, tức 90%, do Saigon Ratings xếp hạng.

Với trái phiếu được bảo lãnh, hạng AAA đo năng lực của bên bảo lãnh trong giới hạn của thư bảo lãnh, chứ không đo khả năng trả nợ của người vay. Giới hạn bảo lãnh có thể rất hẹp như ở trái phiếu SNNL12601, chỉ bao gồm gốc và một kỳ lãi. Theo Điều 8 Nghị định 200, chính doanh nghiệp phát hành chọn và trả phí cho tổ chức xếp hạng, nên khi xếp hạng trở thành điều kiện tiên quyết để bán trái phiếu cho cá nhân, doanh nghiệp có lý do để tìm đến nơi cho điểm cao nhất.

Đối với nhà đầu tư, đọc kỹ thư bảo lãnh quan trọng hơn việc nhìn vào chữ AAA. Ba câu hỏi đáng đặt ra là hạn mức bảo lãnh bao nhiêu tiền, ngân hàng cam kết trả những khoản nào và thời gian chi trả kéo dài bao lâu. Đem lãi suất của trái phiếu so với trái phiếu do chính bên bảo lãnh phát hành cũng là cách đơn giản để biết thị trường đánh giá cam kết bảo lãnh ấy ở mức nào.

Đường dẫn bài viết: https://vietnambiz.vn/trai-phieu-doanh-nghiep-duoc-xep-hang-aaa-nho-muon-uy-tin-ngan-hang-20261116142138365.htm

In bài biết

Bản quyền thuộc https://vietnambiz.vn/