Trả lương quá rẻ, thủ phủ dệt may Bangladesh đứng trước nguy cơ mất đơn hàng về tay Ấn Độ và Việt Nam

Cô Shilpi Khatun, 27 tuổi, là công nhân may mặc tại một nhà máy ở Gazipur, trung tâm công nghiệp nằm gần thủ đô Dhaka của Bangladesh.

Mỗi sáng sớm, cô phải nhóm củi để đun nấu, vì gia đình không đủ khả năng trả tiền gas. Chồng thất nghiệp, một mình cô phải cố xoay xở chi phí sinh hoạt cho cả bố mẹ đẻ lẫn bố mẹ chồng, cùng hai đứa con.

Giá cả leo thang khiến cô Khatun phải chật vật để chi trả cho các khoản nhu yếu phẩm, dù đã làm trong nhà máy may 5 năm.

Cô Khatun chia sẻ với tờ Reuters: “Mọi thứ đều tốn kém hơn trước. Tiền nhà gấp đôi, giá đồ ăn thức uống cũng tăng. Tiền lương của tôi luôn hết sạch trước cuối tháng”.

Tình cảnh của cô Khatun phản ánh khó khăn chung của hàng nghìn lao động ngành may mặc Bangladesh, những người ngày càng bất mãn vì thu nhập không theo kịp chi phí sinh hoạt và buộc phải chấp nhận nhiều đánh đổi. Chẳng hạn, cô Khatun đã không đi khám bệnh suốt 3 năm qua, dù sức khỏe ngày càng suy giảm.

Lương của cô Khatun quả thật đã đi lên trong 5 năm qua, nhưng cô cho biết mức tăng không đủ. 5 năm trước, cô kiếm 9.000 taka mỗi tháng, nay là 13.500 taka (khoảng 108 USD). Tính cả tiền làm thêm giờ, thu nhập của cô vào khoảng 16.000 taka.

Kể từ năm 2022, Bangladesh đã phải đối mặt với tình trạng chi phí sinh hoạt tăng cao kéo dài, với lạm phát bình quân đạt khoảng 9%. Giá thực phẩm là yếu tố chính thúc đẩy đà tăng ban đầu, nhưng giá cả những mặt hàng và dịch vụ khác cũng tiếp tục neo cao.

Các xưởng may Bangladesh chịu sức ép tăng lương

Chi phí nhân công thấp đã góp phần đưa Bangladesh trở thành quốc gia xuất khẩu hàng may mặc lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Bangladesh cũng đã trở thành cơ sở xuất được nhiều thương hiệu toàn cầu ưa chuộng, bao gồm H&M, Zara, Gap, Primark và Walmart.

Ngành may mặc đóng góp hơn 80% kim ngạch xuất khẩu, khoảng 10% GDP hằng năm và tạo việc làm cho hơn 4 triệu lao động Bangladesh.

Tuy nhiên, lợi thế chi phí giá rẻ của hàng may mặc Bangladesh đang đứng trước thử thách khi người lao động gây sức ép đòi tăng lương.

Vào ngày 31/10, nhiều công nhân may mặc ở Bangladesh đã đình công và biểu tình, buộc hàng trăm nhà máy phải đóng cửa. Người lao động yêu cầu tăng 140% lương tối thiểu hằng tháng, từ mức 12.500 taka (khoảng 100 USD) hiện nay lên 30.000 taka (khoảng 243 USD).

Đợt điều chỉnh lương tối thiểu gần nhất tại Bangladesh diễn ra vào năm 2023, với mức tăng hơn 56%. Những lần điều chỉnh trước đó ghi nhận mức tăng từ 50% đến 77%.

Tới ngày 4/11, Hội đồng tiền lương của chính phủ Bangladesh đã nhất trí sẽ áp dụng cơ cấu tiền lương sửa đổi từ tháng 12, nhưng  mức tăng cụ thể vẫn chưa được quyết định.

Nếu chính phủ điều chỉnh lương theo tỷ lệ tương tự những lần trước, mức lương tối thiểu trong ngành may mặc Bangladesh có thể vượt Ấn Độ, quốc gia xuất khẩu hàng dệt may lớn thứ 4 thế giới.

Theo các quan chức trong ngành, mức lương tối thiểu trong lĩnh vực may mặc tại Ấn Độ thường dao động từ 13.000 rupee (137 USD) đến 15.000 rupee mỗi tháng.

Tại Việt Nam, lương tối thiểu hằng tháng được quy định theo 4 vùng, dao động từ 3,7 triệu đồng ở vùng IV đến 5,31 triệu đồng ở vùng I. Từ năm 2027, các mức này dự kiến tăng thêm 310.000 - 390.000 đồng tùy khu vực.

Trung Quốc cũng áp dụng cơ chế lương tối thiểu theo địa phương. Dữ liệu từ China Briefing cho thấy Thượng Hải hiện có mức lương tối thiểu cao nhất, đạt 2.740 nhân dân tệ (khoảng 411 USD) mỗi tháng. Trong khi đó, tại một số thành phố thuộc nhóm có mức lương thấp nhất, con số này chỉ khoảng 1.800 nhân dân tệ (270 USD).

Ngành may mặc Bangladesh bị đẩy vào thế khó

Ông M. Mohiuddin Chowdhury, CEO của Clifton Group - công ty may mặc tại thành phố cảng Chittagong của Bangladesh - cho biết Ấn Độ đang trở thành đối thủ cạnh tranh ngày càng đáng gờm, nhờ chi phí lao động tương đối thấp, sở hữu nguồn bông nội địa, ngành công nghiệp sợi vững chắc, cùng các chính sách ưu đãi từ chính phủ.

Một khách hàng Mỹ gần đây đã yêu cầu Clifton Group giảm giá 0,03 USD cho mỗi sản phẩm trong một đơn hàng đồ dệt kim, sau khi các nhà sản xuất Ấn Độ mời chào mức giá thấp hơn.

Vị CEO nói: “Chúng tôi không còn cách nào ngoài chấp nhận”.  Ông cho biết thêm chi phí logistics của Clifton Group đã tăng từ 5% đến 7% trong năm qua do giá nhiên liệu, điện năng, phí vận chuyển và cước phí tăng cao. “Chi phí đang tăng lên từ mọi khâu, nhưng khách vẫn đòi giá thấp hơn”, vị doanh nhân nói tiếp. 

Ông cảnh báo: “Với biên lợi nhuận thường chỉ ở mức 2% đến 3%, các nhà máy hầu như không còn dư địa để gánh thêm chi phí phát sinh". Ông đồng tình rằng yêu cầu từ phía người lao động là điều dễ hiểu, nhưng nhấn mạnh tình trạng sản xuất bị gián đoạn do các cuộc đình công và biểu tình có thể đe dọa chính sự tồn tại của các máy náy. 

Chi phí nhân công hiện chiếm khoảng 10% đến 13% tổng chi phí của ngành may mặc Bangladesh.