Sự trỗi dậy của một nhà sản xuất chip Trung Quốc: Sắp IPO kỷ lục, 20.000 nhân lực đã đầu quân

Sự trỗi dậy của CXMT

Giữa lòng thành phố Hợp Phì, đại công trường của ChangXin Memory Technologies (CXMT) đang hoạt động hết công suất để hoàn thành một dây chuyền sản xuất mới. Cách đây không lâu, cái tên này gần như vô danh đối với giới quan sát bên ngoài chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Giờ đây, sức nóng của cuộc đua chip nhớ đã đẩy doanh nghiệp được nhà nước hậu thuẫn này ra ánh sáng. Nguồn tin nội bộ cho biết Apple đã bắt đầu quy trình kiểm định chất lượng các dòng chip DRam của CXMT để đưa vào các thiết bị phân phối riêng tại Trung Quốc.

Động thái của Apple mở màn cho chiến dịch vận động hành lang từ các tập đoàn công nghệ Mỹ nhằm áp đặt áp lực lên Washington, hướng tới việc nới lỏng pháp lý cho các sản phẩm của CXMT.

Sự trỗi dậy của CXMT là một bước ngoặt không tưởng đối với một doanh nghiệp từng có gần một thập kỷ bấp bênh và tiêu tốn hàng tỷ USD vốn đầu tư. Hiện tại, họ đã vươn lên vị trí trung tâm trong chiến lược xây dựng chuỗi cung ứng AI độc lập của Bắc Kinh, đồng thời hướng tới mục tiêu trở thành một trong những thế lực công nghệ sinh lời lớn nhất chuẩn bị đổ bộ lên sàn chứng khoán.

“Bắc Kinh đặt cược rất lớn vào vị thế của CXMT,” ông Emory Tsai-Yi Wang, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET) nhận định. “Họ đã chiến thắng trong cuộc đua nội bộ để trở thành nhà vô địch đại diện cho mảng chip nhớ nước nhà, giữ vai trò then chốt trong đại dự án tự chủ hoàn toàn hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo quốc gia.”

Cơn khát chip nhớ toàn cầu đã tái định hình năng lực tài chính của CXMT một cách thần tốc. Số liệu từ bản cáo bạch IPO tiết lộ lợi nhuận ròng của công ty đã chạm mốc 33 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 4,8 tỷ USD) chỉ tính riêng trong quý đầu năm nay. Đây là câu trả lời đanh thép sau chuỗi thua lỗ lũy kế lên tới 37 tỷ Nhân dân tệ (5,4 tỷ USD) mà họ phải gánh chịu suốt 10 năm qua.

Xét trên bình diện quốc tế, CXMT đã leo lên vị trí nhà sản xuất DRam - linh kiện xương sống từ điện thoại cho đến hệ thống máy chủ - lớn thứ tư thế giới, chỉ đứng sau bộ ba quyền lực: SK Hynix, Samsung Electronics và Micron.

Theo hãng nghiên cứu SemiAnalysis, thị phần năng lực sản xuất tấm bán dẫn (wafer) DRam toàn cầu của doanh nghiệp này đã đạt 11% vào năm ngoái, và được dự báo sẽ tăng trưởng lên mức 15% vào năm 2028 khi các tổ hợp nhà máy mới tại Hợp Phì, Thượng Hải và Bắc Kinh đồng loạt kích hoạt.

Đối với các ông lớn công nghệ Mỹ đang đau đầu vì nguồn cung wafer DRam hạn hẹp, việc thị trường xuất hiện cực tăng trưởng thứ tư từ Trung Quốc là một tín hiệu đáng mừng về mặt kinh doanh, nhưng lại là một bài toán nhạy cảm về mặt chính trị.

Trong quá khứ, Apple từng vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội từ giới lập pháp Mỹ khi có ý định bắt tay với các hãng chip nhớ Trung Quốc. Tiêu biểu là năm 2022, Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Marco Rubio từng công khai cảnh báo về các lỗ hổng an ninh quốc gia từ các thương vụ tương tự. Trước các câu hỏi về việc thử nghiệm chip CXMT cho thị trường Trung Quốc, Apple lựa chọn giữ im lặng.

Dù tốc độ gia tăng sản lượng của CXMT rất đáng nể, các nhà phân tích độc lập nhận định nguồn cung này chưa thể sớm hạ nhiệt mặt bằng giá chip nhớ toàn cầu. Lý do là toàn bộ công suất hiện tại của CXMT đã được các đối tác đặt trọn từ trước, trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ của thị trường vẫn leo thang.

“Nhiều người lầm tưởng rằng chip nhớ Trung Quốc sẽ có giá rẻ mạt và sớm làm ngập lụt thị trường,” Ray Wang, nhà phân tích mảng bộ nhớ tại SemiAnalysis cho biết. “Thực tế, năng lực cung ứng của họ đang bị thắt nút cổ chai. Ngay cả khi tăng tốc mở rộng, CXMT vẫn sẽ rơi vào tình trạng cung không đủ cầu trong ít nhất hai năm tới.”

Tuy nhiên, nếu nhìn về dài hạn, các đối thủ phương Tây hoàn toàn có lý do để lo sợ một kịch bản "chuẩn Trung Quốc" từng càn quét ngành năng lượng mặt trời và xe điện: Một chiến lược đầu tư dài hơi bằng dòng vốn nhà nước, tiếp nối bởi sự bùng nổ công suất ở quy mô hủy diệt, từ đó ép giá thành xuống sàn và bóp nghẹt biên lợi nhuận của các doanh nghiệp ngoại quốc.

Về phần mình, CXMT từ chối đưa ra các bình luận chính thức.

DNA của CXMT xuất phát từ đâu?

Mặc dù được tôn vinh là biểu tượng công nghệ nội địa, DNA ban đầu của CXMT lại mang đậm dấu ấn ngoại lực. Câu chuyện bắt đầu vào năm 2016, khi Zhu Yiming - một chuyên gia trở về từ Thung lũng Silicon và là người sáng lập GigaDevice - bắt tay cùng chính quyền Hợp Phì triển khai dự án xây dựng các nhà máy đúc chip (fab) nhằm cắt giảm sự phụ thuộc vào nguồn hàng nhập khẩu.

Bước ngoặt lớn diễn ra vào năm 2019 khi công ty mua lại thành công hàng loạt bằng sáng chế mang tính nền tảng từ Qimonda - một đại gia chip Đức đã phá sản. SemiAnalysis nhấn mạnh, khối di sản này chính là cái móng để CXMT xây dựng nên đế chế DRam ngày nay. 

Song song đó, CXMT duy trì một mối liên kết đặc biệt với tập đoàn máy quang khắc ASML của Hà Lan. Các hệ thống máy quang khắc tia cực tím sâu (DUV) của ASML vẫn là công cụ không thể thay thế trong quy trình vận hành của hãng, bất chấp làn sóng bài trừ thiết bị ngoại quốc từ chính phủ. 

Có thể nói, sự thăng hoa của CXMT phần lớn đến từ cái bắt tay chiến lược với chính quyền địa phương, nơi đã định vị doanh nghiệp này là hạt nhân lõi để xoay quanh đó một hệ sinh thái bán dẫn vùng.

Giới phân tích chỉ ra rằng, chính quyền đã dọn đường cho CXMT bằng quỹ đất giá rẻ, các gói tài trợ trực tiếp và trợ cấp thuế tối đa, đồng thời đóng vai trò môi giới kéo các nhà cung ứng lẫn hộ tiêu thụ lớn về đặt văn phòng tại Hợp Phì. Báo cáo tài chính minh bạch cho thấy, riêng giai đoạn 2023 - 2025, lượng tiền mặt từ các gói trợ cấp chính phủ đổ vào túi CXMT đã lên tới ít nhất 6 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 880 triệu USD).

Hiện tại, cấu trúc thượng tầng của CXMT ghi nhận sự góp mặt của ít nhất 15 cổ đông nhà nước với tỷ lệ nắm giữ gộp đạt 36%. Thậm chí, nhiều quỹ đầu tư tư nhân đang rót vốn tại đây cũng có dòng tiền đứng sau từ các tổ chức đầu tư có gốc gác chính phủ.

“Nhiều giá trị hỗ trợ mang tính vô hình nhưng lại có sức nặng khủng khiếp,” chuyên gia Wang từ DSET nhấn mạnh. “Chính quyền Hợp Phì chính là cầu nối quyền lực đưa sản phẩm của CXMT tiếp cận thẳng với các chuỗi cung ứng công nghiệp nội địa, bao gồm cả các tập đoàn ô tô lớn tại vùng. Những tệp khách hàng được chỉ định này chính là phao cứu sinh đầu ra cho doanh nghiệp.”

Kế hoạch IPO kỷ lục, giá trị có thể đạt 440 tỷ USD

Sự kiện phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tới đây hứa hẹn sẽ là một bữa tiệc tài chính cho các nhà đầu tư tại Hợp Phì. Các chuyên gia dự báo định giá của CXMT có thể chạm ngưỡng không tưởng: 3.000 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 440 tỷ USD) sau khi lên sàn.

Nếu kịch bản này xảy ra, chính quyền Hợp Phì sẽ thu về khoản lãi định giá vượt mốc 1.000 tỷ Nhân dân tệ - một con số tương đương tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cả một năm của đô thị này.

Trong bậc thang quyền lực công nghệ tại Hợp Phì, vị thế của CXMT đã hoàn toàn lấn lướt các tên tuổi kỳ cựu như hãng AI iFlytek hay hãng xe điện Nio. “Hiện tại, CXMT mới là thỏi nam châm thu hút nhân sự. Trước đây, làm việc ở đây không được trọng vọng bằng iFlytek,” một kỹ sư bản địa cho biết. Chỉ trong năm ngoái, công ty đã mở rộng quy mô thêm 6.000 người, nâng tổng biên chế lên mức 20.000 nhân sự.

Bản cáo bạch IPO tiết lộ doanh nghiệp dự kiến gọi vốn khoản tiền 29,5 tỷ Nhân dân tệ. Nguồn lực này sẽ được tái đầu tư thẳng vào việc tối ưu hóa dây chuyền, đẩy mạnh R&D kiến trúc DRam thế hệ mới và tiếp tục chiêu mộ các tổng công trình sư hàng đầu thế giới.

Mặc dù mảng DRam đang là bầu sữa tài chính nuôi sống CXMT, bài kiểm tra mang tính sống còn đối với họ trong kỷ nguyên mới là liệu có làm chủ được công nghệ chip nhớ băng thông cao (HBM) hay không.

Trong bản cáo bạch mới nhất, CXMT hoàn toàn loại bỏ các thông tin liên quan đến mảng HBM. Đây là phân khúc cốt lõi, có biên lợi nhuận cao nhất để tích hợp vào các bộ tăng tốc xử lý AI, nhưng cũng là mặt trận mà họ đang bị bỏ lại phía sau rất xa so với bộ ba dẫn đầu.

Bất chấp việc đã âm thầm cắt cử một số dây chuyền mới tại Thượng Hải chuyên trách mảng HBM, mức độ thương mại hóa thực tế của CXMT tại nội địa vẫn rất giới hạn. Các nguồn tin xác nhận, phần lớn các công ty AI Trung Quốc đã thực hiện chiến dịch gom mua và tích trữ một lượng khổng lồ chip HBM từ Hàn Quốc trước khi hàng rào cấm vận chính thức dựng lên vào năm 2024, đồng thời nguồn hàng lậu vẫn tiếp tục thẩm thấu qua các đường dây tiểu ngạch.

Điểm bất lợi lớn nhất của CXMT trong cuộc đua HBM so với các đối thủ ngoại quốc chính là công nghệ thiết bị. Việc bị chặn đường tiếp cận dòng máy quang khắc tia cực tím cực đoan (EUV) của ASML khiến quy trình in thạch bản các bảng mạch siêu vi trên tấm wafer silicon trở nên phức tạp và đắt đỏ hơn gấp nhiều lần.

“Lệnh cấm vận máy EUV đã đánh trực diện vào hiệu suất của mảng HBM. Tỷ lệ thành phẩm đạt chuẩn (yield rate) của CXMT hiện rất thấp, và việc họ phải liên tục thử nghiệm - sai sót để cải tiến vô hình trung tạo ra một độ trễ lớn, khiến các doanh nghiệp công nghệ trong nước e dè khi tiếp cận sản phẩm nội địa,” ông Wang phân tích.

Mặc dù vậy, giới chuyên gia nhận định Bắc Kinh sẽ không bao giờ bỏ cuộc trong canh bạc này, bất chấp chi phí có bị đội lên bao nhiêu đi chăng nữa. Dòng tiền thặng dư từ mảng DRam truyền thống kết hợp cùng nguồn vốn khổng lồ thu về từ đợt IPO sắp tới sẽ là bệ phóng tài chính vững chắc để Trung Quốc nuôi dưỡng tham vọng HBM trong nhiều năm tới.

“Các công ty AI nội địa sớm muộn cũng sẽ phải chuyển dịch sang dùng chip nhớ của CXMT, đơn giản vì họ có chung một vận mệnh chiến lược,” ông Wang đúc kết. “Bắc Kinh đã thông qua một kết luận mang tính định hướng: Sự tự chủ tuyệt đối về mặt công nghệ đáng giá hơn nhiều so với việc tối ưu chi phí dựa trên nguồn cung nước ngoài. Và CXMT chính là quân bài được chọn để hiện thực hóa canh bạc thế kỷ”.