Ông Trump chỉ đạo duy trì phong tỏa Hormuz dài hạn, quyết khiến Iran phải nhượng bộ

Giới chức Mỹ tiết lộ với tờ Wall Street Journal (WSJ) rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ thị các trợ lý chuẩn bị cho chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran trong thời gian dài.

Trong những cuộc họp gần đây, bao gồm phiên thảo luận tại Phòng Tình huống ở Nhà Trắng vào ngày 27/4, ông Trump đã quyết định tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế Iran bằng cách ngăn tàu thuyền ra vào các cảng của nước này.

Tổng thống Mỹ nhận định các phương án khác - bao gồm nối lại tấn công hoặc rút lực lượng khỏi Iran - đều tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn chiến dịch phong tỏa cảng biển.

Tuy nhiên, việc duy trì phong tỏa eo biển Hormuz cũng đồng nghĩa với kéo dài xung đột, làm tăng sự bất mãn của cử tri và gây rủi ro với Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

Ván cược của Mỹ và Iran

Sau khi áp dụng lệnh ngừng bắn với Iran vào ngày 7/4, Mỹ đã thúc đẩy nỗ lực chấm dứt xung đột bằng con đường ngoại giao. Song, ông Trump vẫn muốn gia tăng áp lực lên Tehran cho đến khi nước này đồng ý từ bỏ chương trình hạt nhân.

Vào ngày 27/4, ông Trump nói với các phụ tá rằng đề xuất ba bước nhằm mở cửa eo biển Hormuz và đẩy lùi các cuộc đàm phán hạt nhân của Iran chứng minh rằng Tehran không thực sự có thiện chí.

Hiện tại, ông Trump cảm thấy hài lòng với việc phong tỏa các cảng của Iran vô thời hạn. Trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 28/4, ông tuyên bố chiến lược của Mỹ đang đẩy Iran đến bờ vực “sụp đổ”.

Một quan chức Mỹ cấp cao khẳng định lệnh phong tỏa đang bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và nền kinh tế Iran, buộc Tehran phải liên lạc với Washington.

Quyết định của ông Trump cho thấy cuộc chiến ở Iran đã bước sang giai đoạn mới, đồng thời phản ánh việc Nhà Trắng chưa có lối thoát nhanh cho xung đột.

Nếu đơn phương ngừng giao tranh, Mỹ có thể chấm dứt xung đột sớm và giảm gánh nặng cho kinh tế toàn cầu. Nhưng nếu chấp nhận đề xuất của Iran hồi cuối tuần trước, Washington sẽ bị xem là trao quyền đặt điều kiện cho Tehran.

Việc nối lại các hoạt động chiến sự sẽ khiến Iran suy yếu hơn nữa, nhưng Tehran có thể sẽ trả đũa bằng cách tấn công hạ tầng năng lượng vùng Vịnh, làm gia tăng thiệt hại của chiến sự.

Trong khi đó, phương án phong tỏa eo biển Hormuz bóp nghẹt nguồn thu của Iran, nhưng cũng buộc binh sĩ Mỹ duy trì hiện diện tại Trung Đông lâu hơn - trong khi không có gì đảm bảo Iran sẽ nhượng bộ.

Bà Suzanne Maloney, chuyên gia về Iran và Phó giám đốc chương trình chính sách ngoại giao của Viện Brookings, đánh giá: “Iran đang tính toán rằng khả năng chống chịu và vượt qua lệnh phong tỏa của nước này lớn hơn sự kiên nhẫn của Mỹ, bởi Washington muốn ngăn khủng hoảng năng lượng lan rộng và nguy cơ suy thoái toàn cầu”.

Bà Anna Kelly, phát ngôn viên của Nhà Trắng, tuyên bố nhờ lệnh phong tỏa các cảng của Iran, Mỹ đang nắm “lợi thế tối đa” trong các cuộc đàm phán nhằm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Bà nhấn mạnh: “Tổng thống Trump sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận giúp bảo vệ an ninh quốc gia”.

Việc thiếu một lộ trình rõ ràng và dứt khoát khiến một số quan chức Mỹ cho rằng cuộc xung đột thể sẽ kết thúc mà hai nước không đạt thỏa thuận hạt nhân, nhưng cũn không nối lại giao tranh.  

Ý kiến trái chiều của các đồng minh

Các cấp dưới và đồng minh của ông Trump đã đưa ra những lời khuyên trái chiều về động thái tiếp theo. Một số quan chức chính phủ và những đồng minh bên ngoài - ví dụ như Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Lindsey Graham - đang công khai kêu gọi Nhà Trắng duy trì áp lực lên Tehran.

Những người khác, bao gồm các lãnh đạo doanh nghiệp thân cận với ông Trump, lo ngại việc đóng cửa eo biển Hormuz hoặc leo thang chiến sự sẽ càng làm tổn thương nền kinh tế.

Trong bối cảnh này, đề xuất ba bước hòa bình của Iran tuy không hoàn hảo nhưng là con đường để giúp hai nước leo thang căng thẳng.

Tuy vậy, ông Trump và các cố vấn an ninh quốc gia cho rằng dỡ lệnh phong tỏa sẽ khiến Washington mất một đòn bẩy để buộc Iran nhượng bộ về vấn đề hạt nhân.

Các quan chức Mỹ cho biết ông Trump không sẵn sàng từ bỏ yêu cầu Iran ít nhất phải cam kết đình chỉ hoạt động làm giàu uranium trong 20 năm, đồng thời chấp nhận các hạn chế tiếp theo sau giai đoạn đó.

Ông Eric Brewer, cựu chuyên gia phân tích cấp cao về Iran trong cộng đồng tình báo Mỹ, cho biết: “Tôi không hề ngạc nhiên khi ông Trump chưa chấp nhận đề xuất của Iran, bởi nó không hề giải quyết vấn đề hạt nhân.

Vì sao ông ấy phải chấp nhận thỏa thuận của Iran trong khi vẫn đang chờ xem liệu có thể gây ra những rắc rối kinh tế nghiêm trọng nào cho Iran thông qua ván cược phong tỏa cảng biển hay không?”

Các trung gian hòa giải của Mỹ và Iran trong khu vực cũng không kỳ vọng đề xuất mới nhất của Iran sẽ tạo ra bước đột phá. Giới chức Iran vẫn đang yêu cầu Washington từ bỏ những yêu cầu mà họ cho là cực đoan, đồng thời duy trì lệnh phong tỏa Hormuz của chính họ.

Mặt khác, giới chức chính quyền ông Trump đang đề phòng khả năng Tehran cố phá vỡ tình trạng "không thỏa thuận, không chiến sự" như hiện tại.

Ví dụ, khi thiệt hại kinh tế trở nên quá sức chịu đựng, Tehran có thể sẽ buộc Washington phải chọn giữa leo thang xung đột hoặc lùi bước và lập thỏa thuận. Iran có khả năng nối lại việc tấn công vào các cơ sở năng lượng trong khu vực, hoặc nhắm mục tiêu vào các tài sản hải quân \Mỹ tại Hormuz.