Người trẻ đang bị đẩy ra khỏi giấc mơ an cư

Mua nhà tại Việt Nam khó hơn nhiều thị trường phát triển

Một trong những vấn đề được đưa ra trao đổi nhiều nhất tại các diễn đàn là câu chuyện sở hữu nhà ở. Batdongsan.com.vn vừa thực hiện khảo sát 1.000 người thuộc thế hệ Millennials và Gen Z (18 - 44 tuổi), từ nhóm thu nhập thấp đến thu nhập cao, trong phạm vi Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng - những thị trường mà câu chuyện mua nhà khó khăn thể hiện rõ nét nhất.

Theo ông Lê Bảo Long, Giám đốc Marketing tại Batdongsan.com.vn, dù cảm nhận “mua nhà khó” đã khá phổ biến, nhưng khi đặt trong so sánh quốc tế, khoảng cách này càng hiện rõ. 

Kết quả so sánh tỷ lệ giữa giá bán trên mỗi m2 và thu nhập bình quân đầu người cho thấy việc mua nhà tại Hà Nội và TP HCM hiện nay có mức độ khó cao hơn cả một số thị trường phát triển như Mỹ, Australia hay Nhật Bản.

Khi đặt giá bán nhà ở tương quan với thu nhập bình quân đầu người, khoảng cách giữa giá nhà và khả năng chi trả của người dân tại các đô thị lớn ở Việt Nam đang ngày càng giãn rộng.

Thực tế này phản ánh rõ qua tỷ lệ sở hữu bất động sản của người trẻ. Nếu năm trước, khoảng 30% người được khảo sát cho biết họ không sở hữu bất động sản nào ở góc độ cá nhân, thì đến năm nay con số này đã tăng lên 40%.

Điều này khác với các thống kê trước đây từng cho thấy hơn 80% hộ gia đình Việt Nam sở hữu nhà ở, bởi khảo sát lần này tập trung vào ba yếu tố: Người trẻ, đô thị lớn và góc độ sở hữu cá nhân. Khi tách bạch giữa góc độ hộ gia đình và cá nhân, có thể thấy bài toán sở hữu bất động sản của người trẻ tại các thành phố lớn đang khó khăn hơn rất nhiều.

Phân tích của chuyên gia theo độ tuổi cho thấy, với nhóm dưới 35 tuổi, khả năng sở hữu nhà ở gần như rất hạn chế. Phần lớn người trẻ trong nhóm này chỉ có hai lựa chọn chính là thuê nhà hoặc sống chung với gia đình, người thân. Trong khi đó, tỷ lệ sở hữu nhà ở thực sự chỉ bắt đầu cải thiện ở nhóm 35 - 44 tuổi.

"Khoảng cách này phản ánh sự thay đổi lớn trong điều kiện an cư giữa các thế hệ. Nếu trước đây, nhiều người có thể mua căn nhà đầu tiên trước 35 tuổi, thì hiện nay, cột mốc này đang bị đẩy lùi xa hơn, thậm chí trở nên khó đạt được với không ít người trẻ", ông Long nhận định.

Lập gia đình trở thành động lực nhưng cũng là áp lực mua nhà

Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra rằng động lực lớn nhất khiến người trẻ muốn mua nhà đến từ việc lập gia đình. Những người đã kết hôn hoặc chuẩn bị kết hôn trong vòng hai năm tới chiếm tỷ lệ áp đảo trong nhóm có kế hoạch mua nhà. Ngược lại, tỷ lệ người độc thân chưa có gia đình nhưng vẫn quyết tâm mua nhà chỉ chiếm khoảng 8%.

Chuyên gia lý giải thêm, khi đã lập gia đình, nhu cầu ổn định chỗ ở trở nên cấp thiết hơn, kéo theo áp lực tài chính rất lớn. Trên thực tế, phần lớn người trẻ thừa nhận rằng giá nhà hiện nay đã vượt quá khả năng chi trả của họ, đặc biệt với nhóm có thu nhập dưới 30 triệu đồng mỗi tháng. Với nhóm thu nhập dưới 15 triệu đồng, gần như không ai tin rằng mình có khả năng mua nhà trong bối cảnh hiện tại.

Để tiến gần hơn đến giấc mơ an cư, người trẻ lựa chọn hai con đường chính: Tích lũy và vay vốn. Việc tích lũy chủ yếu đến từ làm thêm, gửi tiết kiệm hoặc mua vàng - những kênh được đánh giá là an toàn trong bối cảnh nhiều biến động.

Tuy nhiên, vay ngân hàng mới là giải pháp phổ biến nhất khi có tới 87% người được khảo sát cho biết sẵn sàng vay để mua nhà. Với nhiều gia đình trẻ, vay vốn không còn là lựa chọn, mà gần như là điều kiện bắt buộc nếu muốn sở hữu nhà ở.

Mức độ sẵn sàng vay cũng khác nhau theo thu nhập. Nhóm thu nhập cao (từ 70 triệu đồng/tháng trở lên) có xu hướng vay ít hơn và thận trọng hơn, trong khi nhóm thu nhập thấp sẵn sàng vay với tỷ lệ cao hơn để rút ngắn thời gian tích lũy. 

Khi so sánh giữa Hà Nội và TP HCM, nhóm người tại TP HCM có mong muốn mua nhà cao hơn. Một phần nguyên nhân đến từ nguồn cung, tỷ lệ nguồn cung nhà ở dưới 5 tỷ đồng tại TP HCM vẫn cao hơn so với Hà Nội, dù giá nhà tại cả hai thị trường đều tăng mạnh. Điều này khiến khả năng “với tới” nhà ở tại TP HCM phần nào khả thi hơn.

Thuê nhà dài hạn và sự dịch chuyển trong tư duy sống

Bên cạnh nhóm người trẻ vẫn nỗ lực tích lũy để mua nhà, một bộ phận không nhỏ đã từ bỏ hẳn mục tiêu sở hữu nhà ở, đặc biệt là nhóm độc thân. Theo dữ liệu khảo sát của Batdongsan.com.vn, khoảng 70% những người từ bỏ ý định mua nhà thuộc nhóm này. Thay vì vay mượn để mua nhà, họ lựa chọn thuê nhà dài hạn, với chi phí thuê thường chiếm khoảng 20 - 30% thu nhập.

Theo chuyên gia của Batdongsan.com.vn, tỷ lệ người sẵn sàng chấp nhận không sở hữu nhà ở hoặc thuê nhà dài hạn đang có xu hướng gia tăng. Xu hướng này không phải là hiện tượng mới nếu nhìn vào các thị trường bất động sản đã phát triển. Tại Canada, khoảng 1/3 dân số sẵn sàng thuê nhà suốt đời, thay vì đặt mục tiêu bắt buộc phải sở hữu nhà ở.

Nguyên nhân không chỉ đến từ áp lực giá nhà tăng nhanh trong khi thu nhập tăng chậm, mà còn từ sự thay đổi trong cách phân bổ thu nhập và ưu tiên sống của người trẻ hiện nay.

Phần thu nhập còn lại, sau khi chi trả tiền thuê nhà, không được ưu tiên cho tích lũy tài sản, mà chủ yếu dành cho du lịch, trải nghiệm cuộc sống và đầu tư vào giáo dục bản thân. Chất lượng sống, không gian ở và tiện nghi ngày càng được đặt lên trên yếu tố vị trí trung tâm - một sự dịch chuyển rõ rệt so với tư duy “vị trí, vị trí và vị trí” trước đây.

Tuy vậy, tâm lý “an cư lạc nghiệp” vẫn ăn sâu trong quan niệm của phần lớn người Việt Nam, tức là bằng mọi giá phải sở hữu nhà ở. Trong bối cảnh giá nhà liên tục leo thang, khoảng cách giữa mong muốn và khả năng chi trả ngày càng nới rộng, buộc ngày càng nhiều người trẻ phải lựa chọn phương án thuê nhà. Về dài hạn, xu hướng này được dự báo sẽ dần tiệm cận với các thị trường bất động sản phát triển.

“Giấc mơ an cư của người trẻ tại các đô thị lớn đang bị đẩy ngày càng xa khỏi tầm với. Giá nhà tăng nhanh, thu nhập tăng chậm, nhà ở xã hội khó tiếp cận và áp lực tài chính ngày càng lớn đang buộc nhiều người phải điều chỉnh kỳ vọng sống.

Trong bối cảnh đó, an cư không còn là bước khởi đầu, mà trở thành mục tiêu dài hạn, thậm chí ngoài khả năng của không ít người trẻ. Câu chuyện nhà ở vì thế không chỉ là bài toán cá nhân, mà đang dần trở thành vấn đề xã hội cần được nhìn nhận và giải quyết một cách căn cơ hơn”, chuyên gia nêu vấn đề.