Người gửi tiền mặc cả lãi suất

Đáo hạn sổ tiết kiệm gần một tỷ đồng giữa tháng này, chị Nguyễn Hạnh (Hà Nội) không tái tục tại ngân hàng quen như mọi khi. Chị đăng lên một hội nhóm hỏi nơi có mức lãi suất tốt nhất nếu gửi tiết kiệm truyền thống.

Sau bài đăng, nhiều tài khoản là nhân viên ngân hàng chủ động liên hệ, tư vấn từ kỳ hạn, lãi suất đến quà tặng và các ưu đãi đi kèm. Có người gọi điện tới tối muộn, thậm chí đề nghị đặt xe đưa chị tới ngân hàng làm thủ tục.

"Khoản tiền không lớn nhưng tôi chưa từng thấy các bạn chăm sóc kỹ như vậy", chị Hạnh kể. Cuối cùng, chị rút tiền khỏi ngân hàng quen và chuyển sang một nhà băng nhỏ lãi suất tốt hơn.

Những trường hợp như chị Hạnh ngày càng phổ biến khi các ngân hàng bước vào giai đoạn cạnh tranh gay gắt về nguồn vốn. Khách có khoản tiền vài trăm triệu đồng cũng có thể nhận nhiều đề nghị lãi suất thoả thuận thay vì chỉ lựa chọn theo biểu lãi suất niêm yết như trước.

Việt Hương, giao dịch viên tại chi nhánh một ngân hàng 100% vốn nhà nước ở Hà Tĩnh, cho biết những tháng gần đây khách hàng thường xuyên hỏi và mặc cả lãi suất. Có người đến quầy đưa thẳng mức 8,5% một năm và cho biết sẽ chuyển sang ngân hàng khác nếu không được đáp ứng.

"Giờ khách trả giá gần như đi chợ", Hương nói.

Để giữ khách, chi nhánh nơi cô làm việc đã nâng lãi suất ưu đãi với một số khoản tiền gửi lên khoảng 8% một năm, cao hơn khoảng 2 điểm phần trăm so với biểu niêm yết thông thường.

Việc giữ khách cũng khó hơn khi nhiều nhà băng cùng cạnh tranh. Theo Hương, có khách hàng lâu năm sẵn sàng rút vài tỷ đồng chỉ vì nơi khác trả lãi cao hơn hoặc có thêm quà tặng, ưu đãi. Một số nhân viên ngân hàng thậm chí phải tự bỏ tiền để giữ khách nhằm hoàn thành chỉ tiêu huy động.

Vì sao ngân hàng tranh nhận tiền gửi?

Đằng sau cuộc săn đón khách hàng là nhu cầu vốn ngày càng lớn của hệ thống ngân hàng.

Ông Huỳnh Duy Sang, Giám đốc Khối Thị trường tài chính ACB cho biết từ sau năm 2022, tăng trưởng tín dụng liên tục vượt tốc độ tăng huy động. Lượng thanh khoản dư thừa trước đó vì thế dần thu hẹp, khiến các ngân hàng phải cạnh tranh mạnh hơn để có nguồn vốn cho vay.

Nhu cầu vốn cũng tăng khi nền kinh tế đẩy mạnh các dự án hạ tầng lớn và theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao. Những ngân hàng cam kết tài trợ, giải ngân cho các dự án quy mô lớn phải chuẩn bị nguồn vốn đầu vào tương ứng. Khi một số nhà băng nâng lãi suất để hút tiền, những nơi khác cũng chịu sức ép tăng theo để giữ khách.

Theo lãnh đạo ACB, đợt tăng lãi suất hiện nay khác năm 2022. Khi đó, biến động chủ yếu đến từ rủi ro thanh khoản hệ thống sau sự cố SCB, còn hiện nay nguyên nhân chính là nhu cầu vốn lớn và kéo dài. Vì vậy, mặt bằng lãi suất mang tính chu kỳ và khó hạ nhiệt nhanh.

Khả năng hút tiền gửi đang phân hóa mạnh. Nhóm ngân hàng quy mô nhỏ và tầm trung tăng huy động hai chữ số, trong khi một số ngân hàng lớn, vốn nhiều năm liền tăng trưởng đều, lần đầu ghi nhận tiền gửi sụt giảm hoặc tăng rất thấp.

ACB ghi nhận tiền gửi giảm 1,5%, tương đương khoảng 8.500 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm ngoái còn tăng 5,6%. Tương tự với Bac A Bank, Eximbank và Saigonbank. Một số ngân hàng lớn như BIDV, Vietcombank, MB vẫn tăng huy động nhưng tốc độ khá thấp.

Người gửi tiền còn ở 'cửa trên' bao lâu?

Áp lực huy động vốn tạo nên cuộc cạnh tranh giữa các nhà băng, mang lại lãi suất và dịch vụ tốt hơn cho khách hàng. Nhưng với ngân hàng, giá phải trả là chi phí vốn tăng.

Khi nhà băng phải trả lãi suất cao hơn để huy động trong khi lãi suất cho vay không tăng tương ứng, biên lợi nhuận bị thu hẹp. Điều này tạo ra một bài toán khó: vừa phải có đủ vốn để tăng tín dụng, vừa phải kiểm soát giá đầu vào.

Giới lãnh đạo ngân hàng cho rằng áp lực huy động chưa thể chấm dứt trong ngắn hạn. Theo lãnh đạo ACB, khả năng mặt bằng lãi suất ổn định phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ diễn biến giá dầu, căng thẳng địa chính trị đến cách phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa.

Một yếu tố quan trọng khác là dòng tiền có quay trở lại hệ thống ngân hàng hay không.

Ông Phạm Như Ánh, CEO MB, dự báo mặt bằng lãi suất từ nay đến cuối năm nhiều khả năng đi ngang. Tuy nhiên, sự ổn định này chủ yếu đến từ định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước, thay vì thanh khoản hệ thống đã thực sự dồi dào.

Theo ông, nếu giải ngân đầu tư công được đẩy nhanh trong những tháng tới, dòng tiền quay lại nền kinh tế sẽ hỗ trợ thanh khoản hệ thống. Ngược lại, nếu tiến độ tiếp tục chậm, áp lực lên chính sách tiền tệ và huy động vốn của các ngân hàng sẽ còn lớn. "Giải quyết được bài toán thanh khoản thì lãi suất sẽ giảm", ông Ánh nói.

Đây cũng là lý do lãnh đạo MB nói chưa thể đưa ra dự báo chắc chắn về mặt bằng lãi suất năm 2027. Trong ngắn hạn, nhà băng nghiêng về kịch bản lãi suất đi ngang.

Điều đó đồng nghĩa cuộc cạnh tranh nguồn tiền chưa dễ kết thúc. Chừng nào các ngân hàng còn phải tranh nhau từng khoản tiền gửi để đáp ứng nhu cầu cho vay, những khách hàng như chị Hạnh vẫn có thể tiếp tục ở vị thế khác trước - không chỉ lựa chọn ngân hàng để gửi tiền, mà còn có quyền mặc cả, như một người đi chợ, cho đến khi tìm được mức giá ưng ý nhất.