'Nên đặt ra lộ trình giảm giờ làm lao động dưới 48 tiếng'

Góp ý dự thảo mới nhất Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới và Luật Hoạt động chữ thập đỏ, Sở Nội vụ Sơn La kiến nghị xây dựng lộ trình giảm thời gian làm việc của người lao động trong doanh nghiệp xuống 40-44 giờ mỗi tuần để thống nhất với khu vực công.

Giảm giờ khu vực tư cũng là kiến nghị được tổ chức Công đoàn Việt Nam và nhiều chuyên gia đưa ra những năm gần đây. Tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ 14 hồi tháng 6, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng giảm tuần làm việc xuống dưới 48 giờ không đồng nghĩa năng suất lao động suy giảm. Khi đời sống cân bằng hơn, người lao động có thể làm việc hiệu quả và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.

Luật sư Lê Đình Quảng, nguyên Phó ban Chính sách pháp luật Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, nhận định giờ làm việc 48 tiếng mỗi tuần được quy định chính thức trong Bộ luật Lao động năm 1994. Sau nhiều lần sửa luật, thời giờ làm việc khu vực doanh nghiệp giữ nguyên trong khi khu vực công đã điều chỉnh xuống 40 giờ mỗi tuần từ năm 1999.

"Đây là lúc cần đặt ra lộ trình giảm giờ làm cụ thể thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện", ông Quảng nói, dẫn thực tế tính chủ động của doanh nghiệp trong giảm giờ làm chưa cao khi pháp luật vẫn cho phép làm việc tối đa 48 tiếng mỗi tuần. Giảm giờ làm việc là xu hướng chung của thế giới và Việt Nam cũng không nên đứng ngoài.

Ông Quảng đánh giá giai đoạn này thích hợp để tính toán lộ trình giảm giờ làm bởi đất nước đã có bước phát triển vượt bậc về kinh tế xã hội sau nhiều năm Đổi mới và bước vào giai đoạn mới. Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực giữ vai trò quan trọng. Nâng cao đời sống lao động là mục tiêu an sinh còn là động lực phát triển. Giảm giờ làm không đơn thuần là giảm thời gian cơ học mà còn là phân bổ hợp lý hơn thành quả phát triển.

Nói về quy định giờ làm việc 48 giờ mỗi tuần tồn tại từ năm 1994 đến nay, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng chính sách đã được cân nhắc qua nhiều lần sửa luật. Song Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào lợi thế nhân công giá rẻ mà phải nâng vị thế lao động trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chất lượng nguồn nhân lực cần nâng lên, đào tạo cần đi trước yêu cầu phát triển.

Ông cũng lưu ý chính sách nên được đánh giá tổng thể để đảm bảo không giảm năng suất, thu nhập của người lao động và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc đánh giá cần tính đến đặc điểm sản xuất, thu nhập, năng suất và sức cạnh tranh của từng nhóm ngành. Trước khi thay đổi cần có đánh giá tác động, lấy ý kiến trực tiếp của lao động và doanh nghiệp sao cho hài hòa lợi ích hai bên.

Đặt lộ trình để "chống sốc" cho doanh nghiệp

Về lộ trình, ông Hạ đề xuất giảm từng bước, trước mắt từ 48 xuống 44 rồi 40 giờ mỗi tuần, đồng thời để doanh nghiệp chủ động theo điều kiện thực tế. Cách làm này giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, đầu tư máy móc, ứng dụng khoa học công nghệ và tổ chức lại sản xuất để bù đắp phần thời gian lao động giảm đi.

"Lộ trình giảm giờ làm nên đồng bộ với quá trình nâng năng suất và chất lượng nguồn lực, đổi mới công nghệ thay vì là chính sách tách rời", ông nói, gợi ý gắn liền với mục tiêu phát triển dài hạn, các mốc 100 năm thành lập Đảng và thành lập nước, hướng tới năm 2045 trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, thu nhập cao.

Chung quan điểm, ông Quảng cũng cho rằng để tránh tạo cú sốc cho doanh nghiệp, lộ trình trước mắt giảm dưới 48 tiếng sao cho tiệm cần khu vực nhà nước 40 giờ mỗi tuần. Về dài hạn, đến năm 2045 có thể hướng tới mức dưới 40 giờ mỗi tuần. Khoảng thời gian này đủ để doanh nghiệp chủ động sắp xếp sản xuất và thích ứng việc giảm giờ làm việc.

Báo cáo Điều tra lao động việc làm năm 2024 của Cơ quan thống kê quốc gia cho thấy số giờ làm việc bình quân mỗi tuần của lao động đã tăng liên tục, từ 42,2 giờ năm 2022 lên 42,5 giờ vào năm 2024. Xét theo tỷ trọng, khoảng 46% lao động làm việc 40-48 giờ; gần 29% làm việc trên 48 giờ mỗi tuần. Theo khu vực kinh tế, trong quý IV/2024, số giờ làm việc bình quân trong tuần của lao động khối FDI cao nhất, hơn 50 tiếng; lao động ngoài nhà nước 42,5 giờ; trong khi khu vực nhà nước 43,3 giờ mỗi tuần.

Kinh nghiệm giảm giờ làm việc của nhiều nước cho thấy ngoài để lao động được nghỉ ngơi còn là cách các nền kinh tế chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào thời gian lao động sang tăng năng suất.

Đơn cử, Nhật Bản giảm từ 48 xuống 40 giờ thông qua lộ trình 10 năm từ 1987 đến 1997. Hàn Quốc từng quy định làm việc 44 giờ mỗi tuần, năm 2004 bắt đầu chuyển đổi tuần làm việc năm ngày theo từng nhóm doanh nghiệp để tiến tới 40 giờ mỗi tuần. Trong khi đó, Bỉ áp dụng 38 giờ mỗi tuần theo cách linh hoạt từ năm 2003. Doanh nghiệp có thể trực tiếp giảm hoặc giữ lịch làm việc 40 giờ nhưng cấp ngày nghỉ bù để thời giờ làm việc bình quân mỗi ngày trong năm tương đương 38 tiếng.