Mỹ dỡ phong tỏa Hormuz, vòng đàm phán 60 ngày chính thức bắt đầu

Eo biển Hormuz còn nhiều vướng mắc

Thỏa thuận hòa bình tạm thời giữa Mỹ và Iran đã chính thức có hiệu lực. Tàu thuyền đang bắt đầu quay trở lại eo biển Hormuz trong bối cảnh Mỹ tuyên bố chấm dứt lệnh phong tỏa các cảng của Iran và khởi động tiến trình đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran.

Tại Nhà Trắng ngày 18/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết thời hạn 60 ngày để giải quyết các chi tiết gây tranh cãi trong thỏa thuận hòa bình tạm thời đã chính thức được kích hoạt.

Một trong những nội dung được chú ý nhiều nhất liên quan đến eo biển Hormuz. Theo biên bản ghi nhớ (MOU) được công bố, Iran sẽ tạo điều kiện cho tàu thương mại đi qua Hormuz "miễn phí chỉ trong 60 ngày" và hoạt động vận tải sẽ được khôi phục "trong vòng 30 ngày".

Iran cũng sẽ đối thoại với Oman để xác định cơ chế quản lý và các dịch vụ hàng hải tại Hormuz trong tương lai, phù hợp với “luật pháp quốc tế hiện hành và chủ quyền của các quốc gia ven biển” thuộc vùng Vịnh Ba Tư.

Ông Vance cố xoa dịu những lo ngại rằng cuối cùng Iran có thể sẽ áp phí đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz, biến tuyến hàng hải quốc tế thành cỗ máy in tiền cho Tehran.

Ông nói: “Trước hết, chúng tôi tin rằng các tuyến đường thủy quốc tế nên được sử dụng miễn phí. Đồng thời, ông lưu ý các quốc gia trong khu vực “sẽ cùng nhau” xây dựng khuôn khổ an ninh phù hợp cho các eo biển trong tương lai.

Cũng trong ngày 18/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền đến và đi từ các cảng cũng như khu vực ven biển của Iran.

CENTCOM thông báo trên mạng xã hội: “Tất cả nỗ lực thực thi lệnh phong tỏa quân sự của Mỹ đã chấm dứt. Tuy nhiên, các tàu chiến lớn của Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện trong khu vực để đảm bảo rằng mọi điều khoản của thỏa thuận được tuân thủ đầy đủ”.

Phía Iran cho biết hoạt động vận tải tại các cảng phía nam đã trở lại bình thường từ đầu tuần.

Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump tuyên bố: “Dầu mỏ đang lưu thang trở lai... thị trường chứng khoán bật tăng mạnh mẽ, số liệu việc làm đạt kỷ lục và giá cả đang giảm (cải thiện khả năng chi trả!)”.

Kết phiên 18/6, hợp đồng tương lai dầu thô Brent giảm nhẹ xuống 79,3 USD/thùng. Tuy nhiên, giá dầu vẫn cao hơn khoảng 30% so với đầu năm. Các nhà giao dịch năng lượng ước tính sẽ cần nhiều tháng để lưu lượng dầu khí qua eo biển Hormuz khôi phục về mức trước chiến sự.

Tín hiệu tích cực là các tàu bị mắc kẹt đã bắt đầu rời khỏi eo biển Hormuz vào ngày 18/6. Trong khi đó, Kuwait thông báo sẽ tăng sản lượng dầu và thỏa thuận hòa bình tạm thời đã thúc đẩy hàng loạt hoạt động thương mại trong khu vực. Các tàu chở gần 10 triệu thùng dầu đã xuất hiện bên ngoài eo biển hoặc đang di chuyển qua tuyến hàng hải này.

Những chỉ trích

Các chính trị gia theo đường lối cứng rắn ở Mỹ đánh giá thỏa thuận đã nhượng bộ Iran quá nhiều. Họ đặc biệt không hài lòng với việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt và khả năng giải phóng hàng chục tỷ USD tiền bị phong tỏa của Tehran.

Một số ý kiến còn cho rằng thỏa thuận này không hơn gì thỏa thuận hạt nhân mà chính quyền Tổng thống Barack Obama ký với Tehran năm 2015, dù ông Trump từng gọi đó là "thỏa thuận tồi tệ nhất mọi thời đại".

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia lo ngại khoảng thời gian 60 ngày là quá ngắn để hai bên đạt đồng thuận về việc hạn chế chương trình hạt nhân của Tehran, cũng như phương án pha loãng hoặc tiêu hủy lượng uranium đã được làm giàu. Dù vậy, MOU có nêu rõ thời hạn đàm phán có thể được gia hạn nếu cần thiết.

Để so sánh, thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Iran năm 2015 mất đến hai năm để hoàn tất.

Thỏa thuận hòa bình tạm thời cũng vấp phải phản ứng tiêu cực từ Israel. Nhiều người, trong đó có thành viên nội các của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, cho rằng văn kiện này trao cho Iran quá nhiều lợi ích về tài chính nhưng không giải quyết được vấn đề chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran.

Cùng ngày 18/6, khi được kênh truyền hình Channel 14 của Israel hỏi liệu Mỹ có bảo vệ Israel nếu nước này đơn phương tấn công Iran hay không, ông Trump trả lời: "Chắc chắn rồi - nếu đó không phải là một cuộc tấn công nghiêm trọng".