Kiến nghị cho phép người dân hoán đổi diện tích đất liền kề khi bị thu hồi

Ngày 28/9, Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) gửi văn bản đến các Ủy ban của Quốc hội và Bộ, ngành liên quan để góp ý dự thảo Luật Đất đai sửa đổi. Trong 12 nhóm vấn đề, HoREA đặc biệt nhấn mạnh đề xuất sửa đổi nguyên tắc bồi thường, tái định cư.

Cụ thể, Hiệp hội này kiến nghị trường hợp người dân có đất bị thu hồi mà vẫn còn thửa đất khác (khác mục đích sử dụng) nằm liền kề, họ sẽ được hoán đổi một diện tích tương đương. Phần diện tích hoán đổi này được phép chuyển mục đích sử dụng sang cùng loại với đất bị thu hồi và không phải thực hiện nghĩa vụ tài chính (đóng tiền sử dụng đất) cho Nhà nước.

HoREA nêu ví dụ trường hợp ông A có căn nhà trên 200 m2 đất ở bị thu hồi. Sát bên cạnh, ông còn mảnh đất nông nghiệp rộng 2.000 m2. Nếu áp dụng quy định như đề xuất, ông A được chuyển mục đích sử dụng 200 m2 đất nông nghiệp thành đất ở miễn phí để xây nhà. Kết quả, ông A được tái định cư tại chỗ, được bồi thường tài sản, chi phí di dời và giữ lại 1.800 m2 đất nông nghiệp để tiếp tục sinh kế.

Theo Luật Đất đai 2024, nguyên tắc bồi thường ưu tiên giao đất cùng mục đích sử dụng, hoặc bồi thường bằng loại đất khác nếu địa phương có quỹ đất. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế cho người dân tự hoán đổi đất liền kề của chính mình thành đất ở miễn phí.

Để chuyển đổi đất vườn, rẫy sang thổ cư xây nhà, người dân phải xin phép và nộp tiền chênh lệch. Quy định này tạo rào cản tài chính lớn khi họ muốn bám trụ tại địa phương.

Theo Hiệp hội, giải pháp mới có thể giải quyết trực tiếp nhu cầu thực tiễn của người dân muốn bám trụ lại quê hương, duy trì sinh kế sau khi giao đất làm dự án. Đề xuất cũng bám sát tinh thần "mở" của Nghị quyết 254 do Quốc hội ban hành, khuyến khích địa phương linh hoạt tìm biện pháp hỗ trợ chỗ ở, ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, cho biết kiến nghị trên giúp giải bài toán mang lại lợi ích kép. Người dân vừa được tái định cư tại chỗ theo đúng nguyện vọng, vừa không chịu gánh nặng tiền sử dụng đất.

Về phía Nhà nước, chính quyền sẽ giảm bớt áp lực phải chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, đồng thời tiết kiệm được khoản ngân sách khổng lồ lẽ ra phải chi để bồi thường đất ở cho người dân.