'Kho báu' dầu khí và 4 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Iran

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông bùng phát, giới đầu tư toàn cầu đang đổ dồn sự chú ý vào ngành năng lượng của Iran.

 Là một trong những nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới, bất kỳ gián đoạn nào đối với hoạt động khai thác hoặc xuất khẩu của Iran đều có thể tạo ra tác động lan tỏa đáng kể, đặc biệt là với các khách hàng chính của nước này. 

Sở hữu trữ lượng và sản lượng dầu khí khổng lồ

Iran sở hữu nguồn tài nguyên năng lượng hàng đầu thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), quốc gia Hồi giáo này chiếm 24% dự trữ dầu mỏ của Trung Đông và 12% toàn cầu.

Tính đến năm 2024, trữ lượng dầu mỏ đã được phát hiện của Iran tương đương 209 tỷ thùng dầu, chỉ xếp sau Venezuela (303 tỷ thùng) và Arab Saudi (267 tỷ thùng).

Bên cạnh đó, Iran nắm giữ trữ lượng khí tự nhiên lớn thứ hai thế giới, với khoảng 1.200 nghìn tỷ feet khối (Tcf), tương đương 16% tổng trữ lượng toàn cầu. Nga là nước duy nhất có trữ lượng khí đốt lớn hơn.

Với lợi thế vượt trội về tài nguyên, Iran từ lâu đã tập trung phát triển ngành năng lượng, biến đây thành mũi nhọn chính của nền kinh tế. Các cơ sản sản xuất dầu mỏ chủ yếu tập trung tại tỉnh Khuzestan ở phía Tây Nam, trong khi đó hoạt động khai tác khí đốt tập trung nhiều ở tỉnh  Bushehr. 

Khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran được vận chuyển qua đảo Kharg, trước khi đi qua Eo biển Hormuz — tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. 

Xét trong bối cảnh toàn cầu, Iran là sản xuất dầu thô lớn thứ ba của OPEC, đóng góp khoảng 4,5% nguồn cung thế giới. Sản lượng bình quân của Iran dạt khoảng 3,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, cùng với 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ và các loại nhiên liệu lỏng khác.  

Theo ước tính của công ty phân tích dữ liệu hàng hóa Kpler, trong năm 2025, Iran xuất khẩu gần 820.000 thùng nhiên liệu mỗi ngày, bao gồm cả dầu mỏ lẫn khí tự nhiên hóa lỏng. Con số này thấp hơn một chút so với mức của năm 2024.

Tuy nhiên, trước khi Mỹ và Israel khởi động các cuộc không kích vào cuối tuần trước, các nhà cung ứng Iran đã đẩy mạnh bán hàng ra thế giới. Kpler ước tính Iran trong tháng vừa qua, Iran xuất khẩu 2,15 triệu thùng dầu/ngày, mức cao nhất kể từ tháng 7/2018.

Các khách hàng chủ lực của Iran

Dưới sức nặng của các lệnh trừng phạt của Mỹ, tập khách hàng mua năng lượng của Iran đã thu hẹp đáng kể.

Iran từng cung cấp dầu thô và khí ngưng tụ cho nhiều nước ở châu Âu và châu Á, nhưng ngày nay khách hàng chủ yếu của nước này chỉ còn bao gồm Trung Quốc, Syria, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Venezuela.

Trung Quốc là khách hàng lớn nhất với dầu thô Iran. Dữ liệu từ Kpler cho thấy trong năm 2025, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu Iran bán ra thế giới, tương ứng trung bình đạt 1,38 triệu thùng/ngày.

Nước này tuyên bố không công nhận những lệnh trừng phạt đơn phương mà Washington áp đặt với các đối tác thương mại của họ. Tuy nhiên, giới chuyên gia và người trong ngành cho biết các công ty nhà nước lớn của Trung Quốc đã hạn chế nhập khẩu dầu thô Iran kể từ giai đoạn 2018 - 2019.

Vì vậy, phần lớn lượng dầu của Iran được bán cho các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ của Trung Quốc - thường được gọi là “teapot”. Những người mua này chấp nhận rủi ro bị trừng phạt để được hưởng chiết khấu sâu từ Iran.

Theo tính toán của Reuters và các nhà giao dịch, dầu thô Iran có giá thấp hơn khoảng 8- 10 USD/thùng so với dầu Oman không bị trừng phạt. 

Trong những năm qua, Iran đã cố gắng né tránh các biện pháp trừng phạt của Mỹ, ví dụ như bằng cách chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác trên biển, thay đổi nguồn gốc các lô hàng, cũng như che giấu vị trí tàu chở dầu khỏi vệ tinh.

Ngoài ra, để đề phòng trường hợp bị Mỹ tấn công, Iran đã tích trữ một lượng dầu kỷ lục trên biển, tương đương khoảng 200 triệu thùng. Trữ lượng này đủ để đáp ứng nhu cầu của cả thế giới trong hai ngày.