Huyết mạch dầu mỏ của Iran lung lay, 90% dầu thô xuất khẩu tới châu Á nguy cơ đứt gãy

Theo CNBC, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố quân đội nước này đã tiến hành một cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg - một trung tâm xuất khẩu dầu chiến lược của Tehran tại Vịnh Ba Tư.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã thực hiện “một trong những cuộc không kích mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông”, phá hủy toàn bộ các mục tiêu quân sự trên hòn đảo này.

“Chỉ vài phút trước, theo chỉ đạo của tôi, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã tiến hành một trong những cuộc ném bom mạnh mẽ nhất trong lịch sử Trung Đông và phá hủy hoàn toàn mọi mục tiêu quân sự tại Kharg - viên ngọc chiến lược của Iran”, ông Trump viết.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ nhấn mạnh Washington đã chủ động không tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo, một quyết định được cho là nhằm tránh làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu.

“Chúng tôi đã lựa chọn không phá hủy hạ tầng dầu mỏ trên đảo. Tuy nhiên, nếu Iran hoặc bất kỳ bên nào cố gắng cản trở việc lưu thông tự do và an toàn của tàu thuyền qua eo biển Hormuz, tôi sẽ lập tức xem xét lại quyết định này”, ông Trump cảnh báo.

Chưa đầy một giờ sau, nhà lãnh đạo Mỹ tiếp tục đăng tải thông điệp mới, cho rằng những tham vọng khu vực của Iran đã bị phá vỡ.

“Iran từng có kế hoạch kiểm soát toàn bộ Trung Đông và xóa sổ Israel. Nhưng cũng giống như chính Iran, những kế hoạch đó giờ đây đã chấm dứt”, ông viết.

Phát biểu với báo giới trước khi lên chuyên cơ Air Force One tới Florida vào tối cùng ngày, ông Trump cho biết chiến dịch quân sự của Mỹ sẽ kéo dài “chừng nào còn cần thiết”. Khi được hỏi cuộc chiến có thể kéo dài bao lâu, ông chỉ nói rằng Washington đang “đi trước kế hoạch rất xa”. 

Đảo Kharg - Huyết mạch dầu mỏ của Iran

Đảo Kharg từ lâu được xem là trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng nhất của Iran. Hòn đảo san hô dài khoảng 8 km này nằm cách bờ biển Iran khoảng 24 km trên vùng nước phía bắc Vịnh Ba Tư.

Điểm khiến Kharg trở nên đặc biệt là hệ thống cảng dầu và kho chứa khổng lồ đặt trên đảo. Đây là nơi tập trung các bến cảng, bồn chứa và hệ thống bơm dầu phục vụ xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Các đường ống từ những mỏ dầu lớn ở tây nam Iran - như Ahvaz, Marun hay Gachsaran - đều dẫn dầu thô về đây trước khi được bơm lên các siêu tàu chở dầu.

Theo các chuyên gia năng lượng, cảng dầu tại Kharg chiếm khoảng 90% tổng lượng dầu thô xuất khẩu của Iran, với công suất bốc dỡ lên tới 7 triệu thùng mỗi ngày. Chính vì vậy, bất kỳ động thái quân sự nào liên quan đến hòn đảo này đều có thể tạo ra tác động lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Được biết, dầu mỏ là nguồn thu ngoại tệ chủ lực của Iran, vì vậy Kharg đóng vai trò then chốt đối với ngân sách quốc gia. Nhiều chuyên gia cho rằng phần lớn nguồn thu từ xuất khẩu dầu, vốn tài trợ cho các chương trình kinh tế, quân sự và xã hội của Iran, đều đi qua hệ thống cảng dầu trên đảo.

Trong gần hai tuần kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran, Kharg vẫn gần như không bị tác động. Tuy nhiên, theo một báo cáo của Axios hồi đầu tháng, chính quyền Trump từng thảo luận khả năng chiếm giữ hòn đảo chiến lược này.

Đảo Kharg thường được giới phân tích năng lượng coi là một trong những “điểm nhạy cảm” nhất của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Nếu đảo Kharg bị vô hiệu hóa, các nhà phân tích tại JPMorgan cho rằng việc Iran mất đi nguồn dự trữ dầu khí và sự khan hiếm các lựa chọn xuất khẩu thay thế khả thi sẽ “nhanh chóng dẫn đến kịch bản ngừng hoạt động sản xuất tại các mỏ dầu lớn ở phía tây nam”.

“Với sản lượng gần 3,3 triệu thùng/ngày và xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, có tới một nửa sản lượng quốc gia có thể gặp rủi ro nếu trung tâm này ngừng hoạt động”, các chuyên gia cho biết trong một bản ghi chú được công bố hôm Chủ nhật.

Richard Goldberg, cố vấn cấp cao tại Tổ chức Bảo vệ Dân chủ, một viện nghiên cứu phi lợi nhuận, cho biết ông hiểu sự do dự trong việc thực hiện bất kỳ hành động nào cũng có thể làm gián đoạn sản lượng dầu của Iran vào thời điểm thị trường đang bất ổn.

Các nhà phân tích cho rằng việc tấn công hoặc kiểm soát hoàn toàn Kharg có thể đòi hỏi một chiến dịch bộ binh quy mô lớn, điều mà Washington hiện vẫn tỏ ra thận trọng. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trước đó cũng không loại trừ khả năng triển khai lực lượng trên bộ tại Iran, nhưng khẳng định Mỹ sẽ tránh sa lầy trong một cuộc chiến kéo dài.

Thị trường dầu mỏ tiếp tục biến động mạnh

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu rung chuyển. Giá dầu Brent - chuẩn dầu quốc tế - đã đóng cửa trên 100 USD/thùng trong hai phiên liên tiếp, tăng hơn 40% kể từ khi chiến sự bùng nổ.

Giới phân tích cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran hoặc sự gián đoạn tại eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thế giới - đều có thể đẩy giá dầu lên cao hơn nữa.

Nhà Trắng cho biết họ kỳ vọng giá dầu sẽ giảm khi chiến dịch quân sự mang tên Operation Epic Fury kết thúc. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng nhấn mạnh Tổng thống Trump đã chuẩn bị mọi phương án xử lý cuộc khủng hoảng hiện nay.