Giá năng lượng tăng vọt: Liệu Fed còn có thể hạ lãi suất trong năm 2026?

Việc Mỹ phối hợp cùng Israel không kích Iran vào cuối tuần trước đang kéo theo hàng loạt hệ lụy kinh tế. Rủi ro dễ nhận thấy nhất là áp lực giá cả leo thang khi thị trường năng lượng và vận tải biển biến động mạnh.

Xung đột càng kéo dài, nguy cơ đối với các nền kinh tế Mỹ càng lớn. Ngay lúc này, những tác động ban đầu đã bắt đầu làm thay đổi đáng kể triển vọng lạm phát của Mỹ - và cùng với đó là khả năng hạ lãi suất của Fed trong năm 2026.

Ông Brian Bethune, nhà kinh tế tại Đại học Boston, nói với MarketWatch: “Lý lẽ ủng hộ việc Fed giảm lãi suất đang tan biến ngay trước mắt chúng ta”. Cú sốc năng lượng mới có thể khiến Fed không còn dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ như kỳ vọng trước đó.

Dầu mỏ: Mối đe dọa trực diện tới lạm phát

Ngay khi thị trường mở cửa trở lại sau cuối tuần, nhà đầu tư đã phản ứng mạnh với nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Giá dầu bật tăng do lo ngại xung đột kéo dài và lan rộng.

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi Iran tuyên bố Eo biển Hormuz đã bị đóng và cảnh báo sẽ đốt cháy mọi tàu thuyền đi qua. Hoạt động vận chuyển dầu mỏ qua tuyến đường này - vốn chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu - gần như đã rơi vào tình trạng tê liệt.

Trong ngày 4/3, giá dầu thô Brent có lúc tăng 1,6% lên 82,76 USD/thùng, gần sát mức cao nhất kể từ tháng 1/2025. Giá dầu WTI của Mỹ cũng tăng lên 75,48 USD/thùng.

Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ 4 trong OPEC, với sản lượng khoảng 3,3 triệu thùng/ngày. Theo ước tính của BloombergNEF, trong kịch bản toàn bộ dầu thô Iran bị loại khỏi thị trường, giá Brent có thể đạt trung bình 71 USD/thùng trong quý II/2026 và tăng lên 91 USD/thùng vào quý IV nếu gián đoạn kéo dài đến cuối năm.

Tuy nhiên, việc Eo biển Hormuz bị phong tỏa sẽ khiến giá cả tăng cao hơn nữa. Nhiều chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng này kéo dài, giá dầu có thể vọt lên hơn 100 USD/thùng.

Ông Saul Kavonic, Trưởng Bộ phận nghiên cứu năng lượng của MST Marquee, nhận định: “Kịch bản Iran đóng cửa Eo biển Hormuz có thể còn trầm trọng gấp ba lần cuộc cấm vận dầu thô của Arab và cuộc cách mạng Iran trong thập niên 1970, đưa giá về vùng ba chữ số…”.

Áp lực từ giá dầu sẽ nhanh chóng lan sang lạm phát. Ông Scott Anderson, kinh tế trưởng về Mỹ tại BMO Capital Markets, ước tính mỗi mức tăng 10 USD của giá dầu thô có thể làm lạm phát đo lường theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ tăng thêm 0,2 - 0,4 điểm % trong vòng một năm.

Dựa trên giá trung bình của dầu Brent trong tháng 1 là khoảng 64 USD/thùng, và lạm phát CPI tháng 1 ở mức 2,4%, giá dầu vượt 100 USD/thùng có thể đẩy lạm phát Mỹ leo lên mức 4% - cao gấp đôi mục tiêu 2% của Fed. 

Nếu cộng thêm tác động của thuế quan lên giá hàng hóa nhập khẩu, rủi ro lạm phát còn có thể lớn hơn. Trong kịch bản đó, dư địa hạ lãi suất trong năm 2026 của Fed sẽ thu hẹp đáng kể, các quan chức thậm chí có thể phải cân nhắc tăng lãi suất trở lại. 

Ảnh hưởng vượt xa năng lượng

Tác động của xung đột Trung Đông không chỉ dừng ở các mặt hàng dầu khí. Eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với nhôm, phân bón và đường.

Khoảng 15% lượng nhôm xuất khẩu toàn cầu đi qua tuyến đường thủy này, bao gồm sản lượng từ Aluminium Bahrain - công ty vận hành một trong những nhà máy luyện nhôm lớn nhất thế giới. Trung Đông cũng chiếm gần 15% nguồn cung viên quặng sắt, theo BMO Global Commodities Research.

Ngoài ra, khoảng 1/3  lượng phân bón thương mại toàn cầu được vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Trong bối cảnh nguồn cung phân đạm vốn đã khan hiếm, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể đẩy giá tăng mạnh đúng thời điểm nông dân ở Bắc bán cầu bước vào mùa bón phân vụ xuân, làm gia tăng rủi ro lạm phát lương thực.

Mỗi mắt xích gặp áp lực trong chuỗi cung ứng toàn cầu đều làm chậm quá trình đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% của Fed - và qua đó thu hẹp khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ.

Từ trước khi xung đột Trung Đông bùng phát, Fed vốn đã ở trong thế khó. Lạm phát chưa đủ thấp để mạnh tay cắt giảm lãi suất, trong khi thị trường lao động có dấu hiệu suy yếu khiến việc tiếp tục thắt chặt trở nên rủi ro.

Giờ đây, cú sốc năng lượng từ Trung Đông đã làm thay đổi cán cân rủi ro giữa việc làm và lạm phát. Khi rủi ro nghiêng hẳn về phía lạm phát tăng do cú sốc nguồn cung - yếu tố mà chính sách tiền tệ khó có thể kiểm soát - triển vọng hạ lãi suất của Fed trong năm 2026 đang thu hẹp đáng kể.