Giá heo trắng lao dốc, Trung Quốc muốn quay lại với giống heo đen

Gao Xianghua cảm thấy rất vui trong dịp Tết năm nay, bởi chị biết rằng các con của mình sẽ hào hứng ăn hết món thịt ba chỉ kho mà chị đang chuẩn bị cho bữa tiệc Tết Nguyên đán, theo Reuters.

Bí quyết của chị là gì? Thịt heo đen Trung Quốc.

“Tôi muốn các con mình được ăn loại thịt heo ngon như tôi từng ăn khi còn nhỏ,” Gao nói tại một cửa hàng thịt trong khu phố khi đặt mua thịt sườn, chân giò và xúc xích heo đen với tổng giá trị 1.000 nhân dân tệ (144 USD). Chị dự định xát thịt với tiêu Tứ Xuyên tạo cảm giác tê cay, ướp muối rồi treo ngoài ban công để hong khô phục vụ dịp lễ.

Gao, một người bán gạch cua, là đại diện cho tầng lớp trung lưu đang gia ngày càng tăng của Trung Quốc, những người không còn hài lòng với thịt heo sản xuất đại trà từ các giống “heo trắng” phương Tây nhập khẩu, mà ngày càng ưa chuộng các sản phẩm cao cấp.

Đối với nhiều người mua lớn tuổi, đặc biệt, thịt heo đen gợi lại ký ức tuổi thơ, khi heo lông đen được nuôi tại nhà và mổ thịt cho những buổi sum họp gia đình vào dịp Tết Nguyên đán.

Nhu cầu đối với loại thịt được tiếp thị như “Wagyu của ngành thịt heo”, nổi tiếng với tỷ lệ mỡ cao và độ mềm vượt trội, đang trở thành phao cứu sinh cho các nhà sản xuất thịt heo đang gặp nhiều khó khăn tại Trung Quốc.

Theo các cuộc phỏng vấn với hơn hai chục nhà sản xuất thịt, chuyên gia phân tích và học giả, phân khúc thịt cao cấp — có giá cao gấp tới 4 lần so với thịt heo trắng thông thường — là một trong số ít mảng còn mang lại lợi nhuận sau nhiều năm dư cung và giá giảm tại thị trường chăn nuôi heo lớn nhất thế giới.

'Lối thoát duy nhất'

Món thịt kho tàu (hongshao rou) mà Gao chuẩn bị, được chế biến từ đường thắng, xì dầu và gia vị — từng là một xa xỉ trước khi các cải cách trong thập niên 1980 và 1990 mở ra giai đoạn tăng trưởng kinh tế kéo dài, giúp nhiều người có điều kiện ăn thịt thường xuyên hơn.

Để đáp ứng nhu cầu đó, từ những năm 1990, Trung Quốc bắt đầu nhập khẩu các giống heo phương Tây, có thời gian nuôi chỉ khoảng 5 tháng, so với gần một năm đối với heo đen bản địa.

Năm ngoái, Trung Quốc — quốc gia sản xuất heo lớn nhất thế giới — đã giết mổ 720 triệu con heo. Riêng trong quý IV/2025, sản lượng thịt heo đạt 15,7 triệu tấn, mức cao nhất trong quý IV kể từ năm 2018.

Tuy nhiên, quy mô lớn dần trở thành gánh nặng, và hương vị yêu thích của nhiều người dân Trung Quốc cũng dần mai một.

Giá thịt heo đã giảm trong nhiều năm do nhu cầu yếu, nền kinh tế trì trệ và thị hiếu thay đổi. Riêng trong tháng 12, giá giảm 14,6% so với cùng kỳ năm trước. Tình trạng dư thừa công suất trầm trọng đã làm xói mòn lợi nhuận toàn ngành.

Wen Foodstuff Group, một nhà sản xuất thịt heo lớn của Trung Quốc, cho biết vào tháng 1 rằng lợi nhuận ròng năm 2025 của công ty đã giảm 40,7% so với năm trước. Muyuan Foods, nhà sản xuất heo lớn nhất thế giới, cũng dự báo lợi nhuận năm 2025 sẽ giảm từ 12,2% đến 17,8%.

Đối với một số người, heo đen mang lại một lối thoát.

Yang Xinchun, 49 tuổi, một nông dân chăn nuôi heo tại Thái Châu (Taizhou), cho biết ông đã thu về lợi nhuận ròng hơn 1 triệu nhân dân tệ từ heo đen trong năm 2025. Đàn 1.000 con heo đen của ông đã bù đắp khoản lỗ từ đàn 6.000 con heo trắng.

Ông cho biết quyết định mạo hiểm của mình đã mang lại kết quả. Ông bắt đầu nuôi heo đen vào cuối năm 2024 sau khi biết tập đoàn nhà nước Bright Food Group đang hướng tới phân khúc cao cấp để tránh thua lỗ.

“Mỗi ngày đều có người đến cửa hàng thịt của tôi để hỏi kinh nghiệm,” ông Yang nói, đề cập đến các nhà chăn nuôi khác.

Ông dự định mở rộng đàn heo đen lên 15.000 con và tăng số cửa hàng thịt heo đen từ 3 lên 40 cửa hàng nhượng quyền trong năm nay.

“Heo đen là lối thoát duy nhất cho các nhà chăn nuôi, đặc biệt là các nhà sản xuất nhỏ và vừa đang chịu áp lực từ giá thịt heo trắng sụt giảm,” bà Gao Qinxue, một giám đốc thuộc Hiệp hội Khoa học Chăn nuôi và Thú y Trung Quốc, nhận định.

Theo bà Gao, tổng số heo đen tại Thái Châu đã tăng lên 30.000 con trong năm 2025, từ mức 10.000 con năm 2024, và các hộ chăn nuôi địa phương kỳ vọng con số này sẽ đạt 100.000 con vào năm 2027.

Các doanh nghiệp sản xuất thịt heo hàng đầu Trung Quốc cũng đang mở rộng quy mô. Tháng 11, Wen Foodstuff nói với nhà đầu tư rằng họ đặt mục tiêu trở thành thương hiệu thịt heo đen số một Trung Quốc và nâng tỷ trọng heo đen lên 5% tổng đàn vào năm 2027. Tập đoàn New Hope cũng cho biết vào mùa thu năm ngoái rằng họ đang mở rộng đàn heo đen với quy mô hơn 150.000 con.

Các nhà phân tích dự báo số lượng heo đen sẽ tăng 50%, lên khoảng 30–32 triệu con trong giai đoạn 2024–2026, tương đương khoảng 5% tổng đàn heo của Trung Quốc.

Không có tiêu chuẩn ngành

Các nhà phân tích cho biết nhu cầu tại thị trường thịt heo cao cấp của Trung Quốc hiện vượt cung khoảng 15–20%, nhưng chưa rõ liệu thịt heo đen có thể lấp đầy toàn bộ khoảng trống này hay không, do các nhà sản xuất cần xây dựng thương hiệu và chuỗi cung ứng trong một ngành còn non trẻ.

Phân khúc thịt heo đen cũng phải cạnh tranh với các sản phẩm nhập khẩu và các tập đoàn thịt heo lớn trong nước đang phát triển thịt cao cấp từ các giống heo phương Tây sinh trưởng nhanh.

Hiện nay, Trung Quốc có hơn 40 giống heo bản địa lông đen hoặc đốm đen, được bán với mức giá chênh lệch khác nhau.

Những nhà sản xuất như Yang nuôi heo đen lai với các giống Berkshire hoặc Duroc của phương Tây nhằm rút ngắn thời gian nuôi trong khi vẫn giữ màu lông đen và chất lượng thịt. Tuy nhiên, các quan sát viên cảnh báo thị trường ngách này có thể rơi vào tình trạng dư cung nếu quá nhiều nhà sản xuất tham gia, và biên lợi nhuận có thể không được duy trì.

“Nếu thị trường bị bão hòa bởi quá nhiều heo đen, liệu người tiêu dùng có chấp nhận mức giá đó hay giá sẽ giảm xuống?” ông David Casey, Giám đốc phát triển sản phẩm và chuỗi cung ứng cấp cao tại Pig Improvement Company, một tập đoàn giống heo toàn cầu, đặt vấn đề. “Phần lớn người tiêu dùng vẫn đang mua thịt heo giá rẻ, được nuôi với chi phí thấp.”

“Không giống như thịt heo Iberico của Tây Ban Nha, Trung Quốc hiện không có tiêu chuẩn,” ông nói thêm. “Tôi hoàn toàn có thể nhập một con heo Hampshire, gọi đó là heo đen là đủ điều kiện. Tôi thậm chí đã nghe các nhà khoa học bàn đến việc thay đổi màu lông của heo phương Tây sang màu đen.”