Đâu là ‘suối nguồn’ có thể giải cơn khát ở thị trường vốn khởi nghiệp trong 2026?

Nguồn vốn rót vào giới khởi nghiệp Việt thấp nhất trong 8 năm

Mới đây, VinVentures đã phát hành báo cáo “Toàn cảnh công nghệ và vốn đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam trong năm 2025”.

Trong năm 2025, theo Báo cáo, giới khởi nghiệp Việt Nam đã có 41 thương vụ gọi vốn, trị giá 215 triệu USD. Đây là số vốn mà thị trường khởi nghiệp Việt gọi được thấp nhất trong 8 năm gần đây và chưa bằng 1/6 của năm 2021. Năm 2021, giới khởi nghiệp Việt đã gọi được số vốn kỷ lục 1,442 tỷ USD thông qua 165 thương vụ

Với số lượng nhà đầu tư hoạt động ít hơn, vốn đầu tư năm 2025 tập trung vào các lĩnh vực đã được chứng minh có kết quả đo lường được. Theo đó, quá trình rót vốn trở nên tập trung hơn, với phần lớn nguồn vốn hướng vào các vòng gọi vốn giai đoạn sau.

Cụ thể, số lượng thương vụ trị giá từ 5 và trên 20 triệu USD khá nhiều và được phân bổ có chọn lọc vào các lĩnh vực có tính bền vững cao hơn trong lĩnh vực đầu tư tư nhân, như công nghệ giáo dục (EdTech), công nghệ khí hậu (Climate Tech) và bán lẻ/thương mại điện tử.

Các khoản đầu tư nhỏ dưới 1 triệu USD đang giảm dần khi ngưỡng thu hút nhà đầu tư được yêu cầu cao hơn. Vốn mạo hiểm tại Việt Nam đã chuyển sang các dự án có tính thuyết phục cao từ 1-5 triệu USD, các thương vụ trong khoảng này tăng từ 27% năm 2024 lến 41% trong năm 2025. 

“Sự điều chỉnh liên tục này không chỉ phản ánh sự khan hiếm của nguồn vốn toàn cầu mà còn là sự dịch chuyển cấu trúc trong luận điểm của nhà đầu tư sau chu kỳ quan sát thị trường 5 năm: nơi các khoản đầu tư trước đây đang dần hé lộ câu trả lời. Tất cả làm giảm sự quan tâm đến các mô hình kinh doanh chưa được chứng minh”, báo cáo cho hay.

Dù thị trường IPO của Việt Nam đã cải thiện trong năm 2025, dẫn đầu bởi các đợt niêm yết lớn trong lĩnh vực tài chính của Techcom Securities, VPS và VPBank Securities.

Tuy nhiên, việc thiếu vắng các đợt IPO của các doanh nghiệp công nghệ thành công, tiếp tục ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư, khiến các nhà đầu tư trì hoãn việc thoái vốn/bơm vốn trong bối cảnh thị trường M&A cũng như khả năng exit thông qua thị trường chứng khoán đang yếu kém.

Trong buổi thảo luận chuyên đề “IPO Playbook for Startups in Vietnam” vào 11/2025, bà Hoàng Thị Kim Dung - Giám đốc Quốc gia Genesia Ventures Việt Nam nhận định: “Việt Nam là thị trường duy nhất trong 4 thị trường mà Genesia Ventures đang đầu tư, có điều kiện lên sàn cho các công ty startup rất là khó và thậm chí là nghiêm ngặt nhất so với 3 thị trường còn lại là Ấn Độ, Nhật Bản và Indonesia.”.

Còn theo ông Jesse Choi – Giám đốc khu vực Đông Nam Á, Sunwah Group, một trong những điều mà giới startup Việt cần cải thiện là khả năng sáng tạo. Chia sẻ trong sự kiện “Đối thoại định hình tương lai nghìn tỷ đô của Việt Nam” do Vietnam Vanguard tổ chức, ông quan sát thấy nhiều startup Việt Nam đã học theo mô hình kinh doanh của nhiều startup thành công bước đầu trên thế giới, đặc biệt là ở thị trường Trung Quốc.

Về lý thuyết, người đi sau sẽ bớt đi đường vòng nhờ học hỏi những kinh nghiệm của người đi trước, những thực tế là mỗi thị trường sẽ có những thách thức – thuận lợi khác nhau. Hơn nữa, các nhà đầu tư mạo hiểm thường chỉ quan tâm đến người tiên phong hay kẻ dẫn đầu, chứ ít hào hứng với người đến muộn.

Ông cho rằng, giới startup Việt nên tập trung đổi mới – sáng tạo để có những mô hình kinh doanh hoặc giải pháp phù hợp hoặc cần thiết hơn cho thị trường Việt Nam.

Ở khía cạnh khác, thương vụ rót vốn lớn nhất trong năm 2025 là của Coolmate khi công ty gọi được 22,34 triệu USD ở vòng Series B+, tiếp theo là Manabie với 22,26 triệu USD ở Series A, Dat Bike là 22 triệu USD ở Series B+, CME Solar có 20 triệu USD tại Pre-Series.

Theo tiết lộ của CEO Nguyễn Bá Cảnh Sơn, để hoàn tất vòng gọi vốn mới này, đội ngũ của Dat Bike đã phải tiếp xúc với khoảng 300–350 nhà đầu tư, trải qua nhiều lần từ chối và những cuộc đàm phán kéo dài. Quá trình từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc vòng gọi vốn Series B kéo dài 2,5 năm.

“Dat Bike bắt đầu tiến hành gọi vốn Series B rất lâu trước đây và mọi chuyện cũng không dễ dàng gì. Những quy định mới về chuyển đổi xe xăng sang điện có làm cho quá trình đóng deal của Dat Bike nhanh hơn bình thường”, anh Phạm Đức Nam Trung, Giám đốc Tài chính của Dat Bike bổ sung.

Ba động lực thúc đẩy thị trường vốn bớt “khô hạn” trong năm 2026

Để khiến giới đầu tư lại có niềm tin vào giới khởi nghiệp Việt, giải pháp hữu hiệu nhất vẫn là để cho các quỹ thấy vào tương lai thoái vốn tươi sáng thông qua các thương vụ IPO. Bên cạnh đó, sàn chứng khoán cũng là một kênh huy động vốn hiệu quả với các startup.

Hiện Việt Nam có từ 3.000 đến 4.000 startup và 4 “kỳ lân”, song chưa có bất cứ dự án nào thành công lên sàn. Thành tựu lớn nhất là VNG đã gia nhập sàn UpCom và năm 2023. Trong 4 “kỳ lân”, chỉ mỗi VNG và MoMo là có quyết tâm lên sàn, còn VN Life và Skay Mavis thì không quan tâm lắm.

Ngoài VNG - MoMo, nếu hai chuỗi Highlands Coffee và Golden Gate thành công IPO, cũng sẽ góp phần rất lớn vãn hồi niềm tin của các nhà đầu tư nước ngoài với thị trường khởi nghiệp Việt Nam. 

Từ giữa năm 2025, Nhà nước Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu nhằm xây dựng một sàn chứng khoán chuyên biệt cho giới khởi nghiệp. Trong năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE chính thức nâng hạn lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Trong năm 2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện khung pháp lý và chính sách phát triển thị trường, trong đó có nghiên cứu mô hình tổ chức, vận hành thị trường giao dịch chứng khoán chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Trong một bài phân tích vào đầu năm 2026, Tech in Asia cho biết hiện có khoảng 24 startup đã công khai ý định hoặc được đồn đoán sẽ IPO tại khu vực Đông Nam Á. Khoảng 1/3 trong số này thuộc lĩnh vực fintech, phần còn lại hoạt động trong thương mại điện tử hoặc phần mềm dạng dịch vụ (SaaS).

Trong 24 công ty nói trên, khoảng 9 doanh nghiệp đã chính thức triển khai các bước lên sàn hoặc tuyên bố sẽ IPO trong giai đoạn 2025–2026. Tuy nhiên, không thấy Tech in Asia đề cập đến bất cứ công ty Việt Nam nào.

Trong khi chờ Nhà nước hoàn thiện luật Chứng khoán, các startup - SMEs có thể cân nhắc việc tìm nguồn vốn từ ngân hàng. Trước đây, với việc phải có tài sản thế chấp mới vay được vốn ngân hàng, các startup – đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ và giới ngân hàng, mặc nhiên là không liên quan đến nhau; còn bây giờ đã khác. 

Vào tháng 9/2024, quỹ Genesia Ventures đã ký kết hợp tác chiến lược toàn diện với ngân hàng OCB, triển khai sản phẩm cho vay không tài sản bảo đảm dành riêng cho các startup có thời gian hoạt động từ 1 năm trở lên.

Theo đó, startup sẽ được vay vốn đến 3 tỷ đồng trong thời gian tối đa 12 tháng để phục vụ cho nhu cầu bổ sung vốn lưu động, tài trợ thương mại, phát hành bảo lãnh phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ chính của công ty.

Cho tới tháng 8/2025, có 4 startup trong danh mục đầu tư của quỹ Genesia Ventures được tiếp cận sản phẩm cho vay không tài sản đảm bảo này từ ngân hàng OCB. Tiêu biểu là khoản vay trung hạn 5 năm không tài sản đảm bảo trị giá 100 tỷ đồng của M Village, khoản vay tín chấp vốn lưu động 3 tỷ của Ecomobi.

Vậy nên, dù mới vừa đóng vòng Series B, CFO của Dat Bike tiết lộ là anh vẫn đang miệt mài tìm kiếm những nguồn vốn khác cho doanh nghiệp. Nguồn vốn đến từ ngân hàng là một trong những ưu tiên của Dat Bike, vì theo anh Nam Trung, kênh này sẽ rẻ hơn nguồn vốn đến từ các nhà đầu tư mạo hiểm.

Vào tháng 11/2024, công ty cung ứng thiết bị y tế Vietcare Solutions, khi tham gia UPS Women Exporters và thông qua sự hỗ trợ của tập đoàn UPS, đã nhận được khoản vay 1,2 tỷ đồng không cần tài sản thế chấp từ ngân hàng VP Bank.

Cuối cùng, theo Báo cáo của Vin Vintures, với sự hậu thuẫn của chính sách cũng như nhu cầu của thị trường, các startup liên đến khí hậu, AI, bán dẫn và robot sẽ dễ thu hút vốn đầu tư hơn các startup ở các mảng khác.