Cuộc 'mặc cả' quanh eo biển Hormuz: Mỹ siết lập trường, Qatar phát tín hiệu thỏa hiệp

Tuyên bố cứng rắn của Washington

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông tiếp diễn, Mỹ nhấn mạnh người dân và doanh nghiệp nước này không được phép lập thỏa thuận với Iran để di chuyển qua eo biển Hormuz - ngay cả khi những thỏa thuận này không bao gồm việc trả phí.  

Trong bản tuyên bố được cập nhật vào ngày 29/5, Bộ Tài chính Mỹ cho hay: “Bất kể có phát sinh thanh toán hay không, các cá nhân và tổ chức của Mỹ bị cấm nhận dịch vụ từ chính phủ Iran, bao gồm dịch vụ liên quan đến việc bảo đảm tàu thuyền được đi lại an toàn”.

Kể từ khi Mỹ - Israel phối hợp tấn công Iran vào ngày 28/2, Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải kết nối nguồn cung năng lượng Vùng Vịnh với thế giới. Động thái này khiến lưu lượng vận tải qua khu vực sụt giảm mạnh, kéo giá dầu khí và nhiều mặt hàng quan trọng như phân bón tăng vọt.

Sau đó, Iran đã thành lập một tổ chức mới mang tên Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) để “thu phí và tống tiền các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz”, theo tuyên bố của Bộ Tài chính Mỹ.

Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Mỹ đã đưa PGSA vào danh sách trừng phạt theo các quy định chống khủng bố, đồng thời cảnh báo rằng mọi giao dịch với tổ chức này đều đi kèm rủi ro chịu sự trừng phạt của Mỹ.

Dù lưu lượng vận tải qua Hormuz vẫn thấp hơn nhiều so với trước khi chiến sự bùng phát, một số tàu thuyền đã tìm được cách vượt qua điểm nghẽn này. Theo Bloomberg, khoảng 25% số tàu chở dầu cỡ lớn bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư khi xung đột nổ ra đã thoát khỏi khu vực.

Qatar cân nhắc trả phí tạm thời

Kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được thiết lập vào đầu tháng 4, Washington liên tục phát đi những tín hiệu trái chiều về triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài với Tehran.

Sau cuộc họp ở Phòng Tình huống Nhà Trắng ngày 29/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa công bố quyết định cuối cùng về việc có chấp nhận thỏa thuận để chấm dứt giao tranh và mở lại eo biển Hormuz hay không. Điều này tiếp tục phủ bóng lên triển vọng thương mại và vận tải tại Trung Đông.

Vào ngày 30/5, một quan chức cấp cao của Qatar phát tín hiệu rằng nước này có thể chấp nhận trả một khoản phí tạm thời cho Iran để khơi thông hoạt động hàng hải qua Hormuz.

Phát biểu tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore, Phó Thủ tướng Qatar Sheikh Saoud bin Abdulrahman Al Thani nhấn mạnh nước này phản đối việc bất kỳ quốc gia nào áp đặt một cơ chế thu phí vĩnh viễn đối với hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, ông cho rằng một khoản phí mang tính tạm thời, chẳng hạn để tài trợ cho rà phá thủy lôi hoặc các hoạt động tương tự, là điều có thể được xem xét.

Những bình luận này được đưa ra để trả lời câu hỏi về thông tin Iran và Oman đang đàm phán để thiết lập một hệ thống thu phí vĩnh viễn, nhằm chính thức hóa việc kiểm soát giao thông hàng hải qua Hormuz.

Sheikh Saoud phát biểu: “Qatar và các đối tác Vùng Vịnh đã khẳng định rất rõ rằng việc thu phí sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến người tiêu dùng, vì vậy chúng tôi phản đối điều đó.

Tuy nhiên, nếu đó là khoản phí tạm thời phục vụ việc rà phá thủy lôi hoặc các hoạt động tương tự, thì đây là vấn đề có thể thương lượng.”

Qatar đã hứng chịu các đòn tấn công bằng drone và tên lửa từ Iran khi Tehran tìm cách trả đũa những cuộc không kích của Washington, tờ Bloomberg lưu ý.

Sheikh Saoud cho biết Qatar đang cố gắng cân bằng mối quan hệ với cả hai nước, đồng thời tìm kiếm sự đồng thuận trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh về một chiến lược toàn diện để đối phó với Iran.