Cổ phiếu giảm sâu sau IPO: Khi thị trường kiểm chứng mức định giá

Việc Việt Nam được FTSE Russell chuyển sang nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, cùng những thay đổi giúp rút ngắn thời gian đưa cổ phiếu IPO vào giao dịch, đang tạo thêm kỳ vọng về một chu kỳ huy động vốn mới.

Tuy nhiên, diễn biến của các thương vụ gần đây cho thấy nguồn hàng không phải vấn đề duy nhất, khi sức hấp thụ của dòng tiền và mức định giá đang trở thành những yếu tố quyết định khả năng thành công của một chu kỳ IPO mới.

Nhiều cổ phiếu giảm sâu sau IPO

Diễn biến của nhóm cổ phiếu IPO từ cuối năm 2025 đến nay cho thấy bài toán định giá không đơn giản. Phần lớn đang giao dịch dưới mức giá chào bán ban đầu.

Tính đến hết phiên giao dịch ngày 7/9, HPA của Nông nghiệp Hòa Phát giảm 34% so với giá IPO, VPX giảm 27%, trong khi LPS ghi nhận đà giảm 24% dù chỉ vừa mới chính thức niêm yết được hơn hai tuần.

Hay TCX cũng giảm 15% so với giá IPO, còn GEL của Gelex Infra và DMX của Điện Máy Xanh giảm lần lượt khoảng 3% và 6%.

Diễn biến này cho thấy một thương vụ phân phối thành công chưa đồng nghĩa mức định giá tại thời điểm IPO sẽ được thị trường thứ cấp chấp nhận.

Trước khi cổ phiếu lên sàn, quyết định của nhà đầu tư chủ yếu dựa trên thông tin doanh nghiệp, triển vọng kinh doanh và mức giá chào bán. Nhưng khi cổ phiếu chính thức giao dịch, cung – cầu trên thị trường sẽ trực tiếp kiểm chứng mức giá đó.

Vì vậy, việc một cổ phiếu giảm dưới giá IPO có thể phản ánh khoảng cách giữa mức định giá mà doanh nghiệp kỳ vọng và mức giá mà nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận sau khi có thêm dữ liệu về giao dịch thực tế.

Điểm đáng chú ý là tình trạng này xuất hiện ngay cả với những thương vụ từng ghi nhận lượng đăng ký mua cao.

HPA kết thúc thời gian đăng ký và đặt cọc với hơn 35,7 triệu cổ phiếu được đăng ký mua, cao hơn 19% so với 30 triệu cổ phiếu chào bán. Trong khi LPS cũng đã phân phối thành công gần 100% lượng cổ phiếu trong đợt IPO.

Những con số trên cho thấy sức cầu tại thời điểm IPO có thể khá tốt, nhưng điều đó chưa đảm bảo mức giá cổ phiếu tiếp tục tăng sau khi lên sàn. Khả năng phân phối hết cổ phiếu và khả năng duy trì mức định giá trên thị trường thứ cấp là hai bài toán khác nhau.

Khi các thương vụ IPO phải cạnh tranh dòng tiền

Nếu diễn biến giá sau niêm yết phản ánh khả năng duy trì định giá, kết quả phân phối của một số thương vụ gần đây lại cho thấy một thách thức khác là sức hấp thụ nguồn cung mới đang có dấu hiệu phân hóa.

Trong đợt IPO Điện Máy Xanh, khoảng 166 triệu trong tổng số 179,5 triệu cổ phiếu đăng ký được phân phối, tương đương khoảng 92,5%. Khoảng 60 quỹ trong và ngoài nước hấp thụ khoảng 90% số cổ phiếu được phân phối, trong khi sự tham gia của nhà đầu tư cá nhân khá khiêm tốn.

Tại F88, doanh nghiệp chào bán hơn 22 triệu cổ phiếu với giá 71.000 đồng/cổ phiếu trong tháng 7, nhưng chỉ phân phối được hơn 11 triệu cổ phiếu. Phần cổ phiếu còn lại bị hủy.

Với CTCP Công nghiệp Á Mỹ (Amy Grupo), doanh nghiệp dự kiến chào bán hơn 16,1 triệu cổ phiếu với giá 48.900 đồng/cổ phiếu. Sau khi mở đăng ký mua, thời gian đăng ký đã được kéo dài gần bốn tuần và lịch thanh toán cũng được điều chỉnh.

Các thương vụ này diễn ra trong bối cảnh thị trường hạ nhiệt, thanh khoản mất hút, khối ngoại tiếp tục bán ròng còn nhà đầu tư cá nhân phải ưu tiên quản trị danh mục hiện hữu. Trong khi đó nhiều thương vụ IPO trước đó cho thấy diễn biến giá liên tục lao dốc khi lên sàn.

Điều này đặt các thương vụ IPO vào cuộc cạnh tranh trực tiếp về dòng tiền. Cổ phiếu mới không chỉ phải cạnh tranh với những cổ phiếu đang niêm yết mà còn với các thương vụ IPO khác nếu nguồn cung cùng lúc gia tăng.

Trong bối cảnh đó, định giá trở thành một trong những yếu tố quan trọng.

Khi những cổ phiếu đã niêm yết có lịch sử giao dịch, kết quả kinh doanh và khả năng đánh giá rõ hơn đang được thị trường định giá ở mức tương đối hấp dẫn, nhà đầu tư sẽ đặt câu hỏi vì sao phải trả mức giá cao cho một doanh nghiệp mới IPO, trong khi khả năng thực hiện kế hoạch kinh doanh vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.

Mặt bằng P/E của thị trường vì thế trở thành một tham chiếu quan trọng. Doanh nghiệp IPO cần tạo ra mức chiết khấu hoặc dư địa tăng giá đủ hấp dẫn để bù đắp những rủi ro mà nhà đầu tư phải chấp nhận.

Việc một số cổ phiếu IPO trước đó giảm giá sau niêm yết cũng có thể tác động đến tâm lý đối với những thương vụ tiếp theo. Khi kỳ vọng mua IPO rồi chờ tăng giá khi lên sàn suy yếu, nhà đầu tư sẽ có xu hướng đòi hỏi mức giá hấp dẫn hơn ngay từ thời điểm chào bán.

Kỳ vọng nào cho chu kỳ IPO mới?

Dù vậy, những diễn biến trên chưa đồng nghĩa thị trường không có cơ sở để kỳ vọng một chu kỳ IPO mới.

Giới đầu tư hay thị trường có một sự quan tâm nhất định đối với một số doanh nghiệp như Highlands Coffee, CP Vietnam, HDS, Kafi Securities, Bảo Tín Mạnh Hải... và xa hơn là Golden Gate, Long Châu, The CrownX, Bách Hóa Xanh, Thaco là những cái tên được kỳ vọng có thể bổ sung nguồn cung nếu điều kiện thị trường thuận lợi.

Sự xuất hiện của những doanh nghiệp này sẽ mở rộng lựa chọn đầu tư và quy mô thị trường. Nhưng nguồn cung càng lớn, yêu cầu về sức hấp thụ của dòng tiền càng cao.

FTSE Russell tạo thêm kỳ vọng về khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế, Nghị định 245 giúp giảm khoảng thời gian chờ và rủi ro thanh khoản sau IPO, còn danh sách doanh nghiệp tiềm năng tạo cơ sở cho nguồn cung mới. Tuy nhiên, những điều kiện đó chưa đủ để bảo đảm một chu kỳ IPO thành công.

Phần còn lại vẫn nằm ở các yếu tố như chất lượng doanh nghiệp, định giá và sức hấp thụ của dòng tiền.

Một doanh nghiệp tốt vẫn có thể gặp khó trong huy động vốn nếu mức định giá bên bán kỳ vọng cao hơn mức thị trường sẵn sàng trả. Ngược lại, mức giá đủ hấp dẫn có thể cải thiện đáng kể khả năng hấp thụ ngay cả khi tâm lý thị trường thận trọng.

Bởi vậy, câu hỏi của chu kỳ IPO mới không chỉ là bao nhiêu doanh nghiệp sẽ lên sàn, mà còn là thị trường có bao nhiêu dòng tiền để hấp thụ lượng hàng mới và nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá nào.