Chuyên gia lý giải tại sao GDP nửa đầu năm tăng nhanh nhưng doanh nghiệp, người dân vẫn cảm thấy khó khăn

Trả lời cho câu hỏi vì sao GDP nửa đầu năm tăng nhanh nhưng doanh nghiệp, người dân vẫn cảm thấy khó khăn tại Data Talk Macro Insight: Dòng tiền cuối năm sẽ chảy vào đâu? phát sóng tối 8/7, ông Trần Ngọc Báu, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup, cho rằng trong nền kinh tế có thể chia thành 5 chủ thể tham gia.

"Hai chủ thể người dân và doanh nghiệp nhỏ đang gặp khó khăn, chiếm khoảng 80% về số lượng nhưng ngược lại, nhóm thượng lưu và doanh nghiệp lớn chỉ chiếm 20% về số lượng nhưng họ lại nắm giữ tới 80% tài sản, tiêu dùng và sản xuất của nền kinh tế. Khi họ bứt tốc mạnh, họ vẫn kéo được cả trục kinh tế đi lên", ông Báu nói.

5 chủ thể của nền kinh tế

Phân tích kỹ hơn về cấu trúc vận hành của nền kinh tế, dựa trên quan điểm cá nhân, CEO WiGroup đưa ra mô hình gồm 5 chủ thể chính.

Thứ nhất là người dân thuộc tầng lớp trung lưu trở xuống; thứ hai là các doanh nghiệp (gồm cả doanh nghiệp vừa và nhỏ doanh nghiệp lớn); thứ ba là tầng lớp thượng lưu; thứ tư là khối doanh nghiệp FDI và cuối cùng đó là các doanh nghiệp hoặc khu vực Nhà nước.

Theo ông, một nền kinh tế vận hành và được ghi nhận dựa trên tiêu dùng, chi tiêu hoặc đầu tư sản xuất của 5 khu vực này.

Nếu nhìn lại từ năm 2022 đến nay, ông cho rằng khu vực người dân bình thường và doanh nghiệp vừa và nhỏ đang gặp khá nhiều khó khăn.

Lý do là bởi những biến cố về thị trường tài sản, thị trường trái phiếu, lãi suất tăng từ năm ngoái đến nay đã tạo áp lực rất lớn. Hiện tại, dù lãi suất có vẻ hạ nhưng tiêu dùng vẫn yếu, khiến doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, nhiều chính sách về quản lý thị trường của nhà điều hành cũng tác động đến nhóm này – nơi mà các quy chuẩn pháp lý và thị trường chưa thực sự bài bản.

Quá trình điều chỉnh lại vai trò của pháp lý và thị trường vừa khiến người dân thường và doanh nghiệp vừa và nhỏ chịu tác động khá lớn, gây cảm giác khó khăn. Tuy nhiên, các chủ thể khác như doanh nghiệp lớn (thường thuộc các tập đoàn công nghiệp hoặc bất động sản có liên kết với nhóm thượng lưu) lại đang nhận được khá nhiều sự hỗ trợ từ chính sách và các hoạt động đầu tư.

"Hai nhóm này trong khoảng hai năm qua nhìn chung phát triển khá tốt. Chúng ta thấy sự bùng nổ của lĩnh vực công nghiệp và đầu tư bất động sản trong khoảng 1 năm gần đây, nên xu hướng của họ đi lên", ông Trần Ngọc Báu phân tích.

Về doanh nghiệp FDI, sự bùng nổ của thị trường xuất khẩu trong hơn 1 năm qua đã kéo theo sự tăng trưởng của khối FDI nhưng phần lớn doanh thu và sản lượng ở thị trường nước ngoài. "Xét về GDP, họ vẫn được tính vào GDP của chúng ta, nhưng thực tế đó là chi tiêu của người tiêu dùng quốc tế", ông Báu nói.

Cuối cùng là Nhà nước với các khoản đầu tư công và chi tiêu khu vực công. Trong hai năm qua, đầu tư công và chi tiêu công tương đối mạnh, điển hình như các gói hỗ trợ cán bộ công nhân viên nghỉ hưu sớm hay kích thích tăng trưởng đầu tư công.

Vì vậy, trong 5 chủ thể này, chỉ có 3 chủ thể dẫn dắt và được hưởng lợi từ sự bùng nổ của GDP thời gian qua gồm: khối FDI, doanh nghiệp lớn và đầu tư công.

Còn lại, người dân và doanh nghiệp vừa và nhỏ đang gặp khó khăn nhưng số lượng của hai chủ thể này lại lớn chiếm khoảng 80% về số lượng. Trong khi đó, nhóm 20% chủ thể dẫn dắt bứt tốc mạnh mẽ, họ vẫn có thể kéo chỉ số GDP tổng thể đi lên, CEO Wigroup phân tích.

Ba lý do khiến người dân thắt chặt chi tiêu

Ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu Tư Cấp Cao, Công ty quản lý Quỹ Manulife Investments Việt Nam, thì cho rằng bên cạnh cách giải thích như trên nếu nhìn vào động lực tăng trưởng GDP trong hai quý đầu năm dễ thấy động lực lớn nhất là từ khu vực sản xuất công nghiệp (tăng trưởng trên 10%) và xuất khẩu (tăng trên 21%).

Tuy nhiên, những động lực này,  hầu hết nằm trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nước ngoài còn lại thống kê về tiêu dùng bán lẻ - chỉ số đại diện cho thị trường trong nước - sau khi loại trừ yếu tố giá thì 6 tháng đầu năm nay còn thấp hơn cùng kỳ năm ngoái.

Có ba nguyên nhân khiến người dân có cảm giác "nghèo đi" và sức mua sụt giảm. Thứ nhất là "hiệu ứng tài sản".

"Năm ngoái, thị trường vàng và bất động sản tăng trưởng tốt, người dân cảm thấy giàu lên. Nhưng 6 tháng đầu năm nay, giá chung cư ở Hà Nội và một số nơi bắt đầu giảm, giá vàng sau khi đạt đỉnh cũng giảm trên 20%. Điều này khiến người dân cảm thấy mình 'nghèo đi' và họ thắt chặt chi tiêu", ông Hải phân tích.

Yếu tố thứ hai là lạm phát. Giai đoạn vừa qua lạm phát tăng cao hơn cùng kỳ, ảnh hưởng trực tiếp đến dân sinh. Giá cả ăn uống, dịch vụ, giao thông đều tăng, khiến cuộc sống khó khăn hơn.

Thứ ba là, về mặt chính sách, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh gia đình đang lo lắng về ngưỡng doanh thu chịu thuế thu nhập cá nhân (trước đây là 500 triệu, sau đó nâng lên 1 tỷ đồng). Điều này ảnh hưởng đến quyết định mở rộng kinh doanh của họ, chuyên gia của Manulife Investments Việt Nam nhận định.

Nếu nhìn vào chỉ số doanh thu của các doanh nghiệp bán lẻ trên sàn chứng khoán, họ tăng trưởng mạnh từ 20 - 30%. Nhưng tổng mức bán lẻ toàn nền kinh tế lại không tăng tương ứng. Điều này cho thấy các hộ kinh doanh cá thể hoặc khu vực phi chính thức đang dần bị thay thế bởi các "ông lớn".

Thống kê GDP thì tốt vì cơ sở dữ liệu từ doanh nghiệp lớn đầy đủ hơn, nhưng đời sống đa số người dân lại cảm thấy áp lực hơn do tác động từ tài sản, sức mua và môi trường kinh doanh bất định, ông Hải đánh giá.