Chủ tịch PVTrans: Thoái vốn nhà nước là nút thắt 'nóng', doanh nghiệp có thể đối mặt nguy cơ rời sàn nếu không có lộ trình phù hợp

Chia sẻ tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, ông Phạm Việt Anh - Chủ tịch HĐQT Tổng CTCP Vận tải Dầu khí (PVTrans - Mã: PVT) nhìn nhận một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với doanh nghiệp là vấn đề vốn cho đầu tư, đặc biệt khi thị trường tín dụng gặp khó khăn và lãi suất ở mức cao.

Do đó, thị trường chứng khoán được xác định là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng đối với doanh nghiệp và nền kinh tế. Việc phát triển và nâng hạng thị trường, thu hút thêm nhà đầu tư là yếu tố then chốt để gia tăng nguồn lực cho tăng trưởng.

Theo ông Việt Anh, ba vấn đề trọng tâm để phát triển thị trường chứng khoán dưới góc độ nhà quản lý doanh nghiệp gồm: Quản trị công ty, công bố thông tin và báo cáo tài chính theo chuẩn mực quốc tế (IFRS), cùng với cơ chế thoái vốn nhà nước.

Về quản trị công ty, lãnh đạo PVTrans nhìn nhận đây là một trong những điều kiện quan trọng để nâng hạng thị trường theo các nguyên tắc của OECD. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn tập trung chủ yếu vào hiệu quả kinh doanh, trong khi các tiêu chí về minh bạch, công bằng và trách nhiệm – những yếu tố được nhà đầu tư đặc biệt coi trọng, chưa được đáp ứng đầy đủ.

Do đó, doanh nghiệp cần hoàn thiện khung quản trị theo chuẩn mực quốc tế, đảm bảo minh bạch thông tin, công bằng giữa các cổ đông, đặc biệt là cổ đông thiểu số, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của Hội đồng quản trị và ban điều hành.

Thời gian qua, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy quản trị công ty theo thông lệ quốc tế thông qua các quy định, chương trình đánh giá và sáng kiến khu vực. Tuy nhiên, theo Chủ tịch PVTrans, cần có các biện pháp quyết liệt hơn, tiến tới áp dụng bắt buộc các tiêu chuẩn này đối với doanh nghiệp niêm yết.

Về báo cáo tài chính, việc áp dụng chuẩn mực IFRS là yêu cầu tất yếu nếu Việt Nam muốn nâng hạng thị trường. IFRS được xem là “ngôn ngữ chung” của nhà đầu tư quốc tế, tương tự như OECD trong quản trị công ty.

Tuy nhiên, quá trình triển khai tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn, từ năng lực nhân sự, hệ thống công nghệ đến các vấn đề về định giá tài sản theo giá trị hợp lý, biến động lợi nhuận, cũng như khung pháp lý về thuế.

Bên cạnh đó, nguồn lực về kiểm toán, tư vấn và thẩm định giá còn hạn chế. Do đó, cần có lộ trình triển khai đồng bộ, đi kèm với đào tạo và hoàn thiện hạ tầng hỗ trợ.

Đối với vấn đề thoái vốn nhà nước - một vấn đề rất "nóng" hiện nay, Chủ tịch PVTrans cho rằng việc đẩy mạnh cổ phần hóa và đưa các doanh nghiệp quy mô lớn lên sàn sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường.

Tuy nhiên, hiện vẫn tồn tại nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu nhà nước rất cao, chưa đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Nếu không có lộ trình thoái vốn phù hợp, các doanh nghiệp này có nguy cơ phải rời sàn, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp và thị trường.

Ngoài ra, ông cho rằng cơ chế quản trị tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước vẫn còn những rào cản nhất định, đặc biệt là quy trình thủ tục chặt chẽ, ảnh hưởng đến tính linh hoạt trong điều hành và quyết định đầu tư.

Do đó, cần có cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho doanh nghiệp, đảm bảo quyền tự chủ tương đương với các công ty cổ phần thông thường, đồng thời nâng cao vai trò và trách nhiệm của người đại diện vốn nhà nước.

Từ những vấn đề trên, ông kiến nghị nhà nước cần tăng cường áp dụng bắt buộc các chuẩn mực quản trị theo OECD; triển khai đồng bộ IFRS với đầy đủ hạ tầng, nguồn lực và lộ trình rõ ràng; đồng thời đẩy mạnh thoái vốn nhà nước và hoàn thiện cơ chế quản trị tại doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Tại hội thảo về triển vọng ngành dầu khí do Công ty Chứng khoán Vietcap tổ chức đầu tháng 3, ông Lê Minh, Thành viên Hội đồng khoa học thuộc Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, chia sẻ quá trình thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước thuộc PVN hiện vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị.

Ông Minh cho biết đã trao đổi với đại diện một số cơ quan quản lý và được thông tin rằng các bộ, ban ngành vẫn cần hoàn thiện khung thời gian cũng như thống nhất phương án triển khai giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, trước khi có thể đưa ra lộ trình cụ thể.

Vị chuyên gia cho rằng việc thoái vốn sẽ phải được thực hiện đồng bộ, không chỉ riêng PVN mà cùng với 19 tập đoàn và tổng công ty Nhà nước khác. Vì vậy, quá trình này nhiều khả năng sẽ diễn ra theo từng bước trong vài năm tới.

Theo dự đoán của ông Lê Minh, năm 2026 sẽ là giai đoạn hoàn thiện quy trình, thống nhất phương án và các thủ tục hành chính với Chính phủ và Bộ Tài chính. Sang năm 2027, các doanh nghiệp sẽ tiến hành tái cấu trúc, sắp xếp lại nhân sự và bộ máy, đồng thời thanh lý hoặc bán các công ty con không trọng yếu. Đến năm 2028 mới có thể chính thức triển khai việc bán vốn và cổ phần hóa.

Liên quan đến tỷ lệ thoái vốn, ông cho biết hiện vẫn có nhiều kịch bản khác nhau đang được xem xét. Chẳng hạn, tỷ lệ sở hữu tại GAS có thể giảm xuống khoảng 65%, trong khi tại PVS có thể xuống dưới 40% hoặc mức 50%. Với BSR, các phương án đang được bàn thảo bao gồm các mức 60%, 51%, 46% hoặc 43%.