Chi phí trả lãi các ngân hàng tăng nhanh gấp 3 lần tốc độ mở rộng tiền gửi trong quý III

Chi phí huy động tăng nhanh hơn quy mô tiền gửi

Trong quý III/2026, tổng chi phí lãi của 28 ngân hàng có cổ phiếu niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán đạt 275.189 tỷ đồng, tăng 33.179 tỷ đồng, tương đương 13,7% so với quý trước. Chi phí trả lãi tiền gửi chiếm phần lớn mức tăng, dù mặt bằng lãi suất huy động niêm yết đã dần ổn định sau giai đoạn đi lên từ đầu năm.

Tại nhóm ngân hàng có đầy đủ thuyết minh chi tiết, tiền gửi khách hàng bình quân tăng khoảng 4,9%, từ 13,19 triệu tỷ đồng lên 13,84 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, khoản lãi phải trả cho người gửi tăng gần 14%, từ 188.204 tỷ đồng lên 214.481 tỷ đồng, tương ứng tăng thêm 26.277 tỷ đồng chỉ sau một quý.

Chi phí trả lãi tăng nhanh gấp gần 3 lần tốc độ mở rộng tiền gửi, khi giá vốn tiền gửi bình quân quy đổi theo năm tăng từ 5,71% lên 6,2%, tương đương thêm 49 điểm cơ bản. Diễn biến này cho thấy việc huy động thêm vốn chỉ giải thích một phần mức tăng chi phí, trong khi các ngân hàng còn phải trả lãi cao hơn cho lượng tiền gửi đang duy trì.

Trong 26.277 tỷ đồng tăng thêm, khoảng 16.276 tỷ đồng, tương đương gần 62%, gắn với mức giá vốn bình quân cao hơn. Quy mô tiền gửi mở rộng đóng góp khoảng 9.205 tỷ đồng, tương đương 35%, còn gần 800 tỷ đồng đến từ tác động kết hợp của giá và lượng. Giá vốn vẫn giữ vai trò chủ yếu, nhưng phần chi phí phát sinh từ việc mở rộng huy động cũng đã trở nên đáng kể.

 Áp lực tương tự xuất hiện ở kênh phát hành giấy tờ có giá. Trong quý III, quy mô nguồn vốn này tăng khoảng 12,4% so với cuối quý II, trong khi khoản lãi phải trả tăng 19,1%, từ 32.265 tỷ đồng lên 38.438 tỷ đồng. Mức chi phí ước tính trung vị quy đổi theo năm tăng từ 6,62% lên 7,27%, phản ánh việc huy động qua kênh này cũng trở nên đắt đỏ hơn.

Chi phí lãi từ giấy tờ có giá tiếp tục đi lên cùng với lãi tiền gửi, cho thấy sức ép không chỉ nằm ở việc cạnh tranh thu hút tiền gửi khách hàng mà còn trải rộng sang các nguồn vốn khác. Đây là những yếu tố chính khiến tổng chi phí lãi của nhóm ngân hàng tăng mạnh trong quý III.

Tín dụng tăng nhanh hơn huy động, chi phí vốn leo thang trên diện rộng

Chi phí huy động gia tăng trong bối cảnh tín dụng tiếp tục mở rộng nhanh hơn nguồn vốn. Theo Cục Thống kê, đến ngày 28/9, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 10,89% so với cuối năm 2025, trong khi huy động vốn của các tổ chức tín dụng tăng 9,78%, tạo khoảng cách 1,11 điểm phần trăm. Chênh lệch này đã thu hẹp so với mức 2,39 điểm phần trăm vào cuối tháng 6, nhưng tín dụng vẫn tăng nhanh hơn huy động.

Nguồn vốn huy động theo sát hơn nhu cầu cho vay giúp áp lực thanh khoản phần nào dịu bớt. Tuy nhiên, các ngân hàng vẫn phải duy trì nguồn tiền đủ lớn để đáp ứng tăng trưởng tín dụng, đồng thời bảo đảm các tỷ lệ an toàn về thanh khoản và kỳ hạn. Việc cạnh tranh thu hút tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá và sử dụng thêm các nguồn tài trợ khác tiếp tục ảnh hưởng đến chi phí vốn.

Mặt bằng lãi suất huy động đã tăng đáng kể trong những tháng đầu năm. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 20/9, lãi suất tiền gửi bình quân của các giao dịch phát sinh mới đạt 6,38%/năm, cao hơn 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Dù tốc độ tăng đã chậm lại, lãi suất áp dụng cho các khoản tiền gửi mới vẫn cao hơn đáng kể so với đầu năm, tiếp tục tác động đến chi phí huy động khi các khoản tiền gửi đáo hạn và được tái tục.

Sức ép này thể hiện rõ qua chi phí vốn (COF) của các ngân hàng. Trong quý III, COF tăng tại 26/28 ngân hàng, với mức trung vị từ 5,77% trong quý II lên 6,12%. Xét mức thay đổi tại từng ngân hàng, mức tăng trung vị đạt khoảng 43 điểm cơ bản, trong đó có 9 ngân hàng tăng ít nhất 50 điểm cơ bản so với quý trước.

Mặc dù tăng trên diện rộng, chi phí vốn vẫn có sự chênh lệch đáng kể giữa các ngân hàng. COF quý III dao động từ 3,31% tại Vietcombank đến 7,6% tại Bac A Bank, tương đương khoảng cách gần 4,3 điểm phần trăm. Những ngân hàng có lợi thế về nguồn vốn giá rẻ tiếp tục duy trì mức chi phí thấp hơn, trong khi các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn huy động có kỳ hạn chịu sức ép lớn hơn.

Cơ cấu tiền gửi góp phần lý giải sự khác biệt này. Nhóm 5 ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao nhất đạt CASA bình quân 27,9% và COF bình quân khoảng 4,6%. Ở chiều ngược lại, nhóm 5 ngân hàng có CASA thấp nhất ghi nhận tỷ lệ bình quân 5,2%, trong khi COF bình quân lên tới 6,7%.

Khoảng cách COF gần 2,1 điểm phần trăm giữa hai nhóm cho thấy lợi thế của nguồn tiền gửi không kỳ hạn trong giai đoạn lãi suất huy động tăng. Tuy nhiên, CASA không phải yếu tố duy nhất quyết định giá vốn. Cơ cấu kỳ hạn, thời điểm tái định giá tiền gửi, nhu cầu tín dụng và tỷ trọng các nguồn tài trợ khác cũng góp phần tạo nên sự phân hóa giữa các ngân hàng.

Lãi suất huy động chững lại, áp lực chi phí vốn còn kéo dài

Đến cuối quý III, chênh lệch tăng trưởng giữa tín dụng và huy động đã thu hẹp so với cuối quý II, trong khi đà tăng lãi suất huy động cũng có dấu hiệu chững lại. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất kỳ hạn 12 tháng vẫn duy trì ở mức cao tại nhiều ngân hàng, cho thấy áp lực chi phí vốn chưa giảm tương ứng.

Sang tháng 10, lãi suất huy động tại một số ngân hàng tiếp tục được điều chỉnh, nhưng chưa hình thành xu hướng giảm đồng đều trên toàn hệ thống. Sự phân hóa về lãi suất giữa các ngân hàng vẫn khá rõ nét, phản ánh nhu cầu vốn và khả năng huy động khác nhau. Ngay cả khi lãi suất niêm yết ổn định, sự thay đổi này cũng chưa thể phản ánh ngay vào chi phí vốn bình quân.

Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm từng giảm xuống 0,87%/năm vào ngày 25/9, trước khi tăng trở lại lên 5,79%/năm vào ngày 30/10. Biên độ dao động lớn cho thấy thanh khoản ngắn hạn có những thời điểm cải thiện đáng kể, song vẫn chịu ảnh hưởng từ biến động cung cầu vốn giữa các ngân hàng. Diễn biến lãi suất liên ngân hàng cũng không hoàn toàn phản ánh chi phí huy động từ khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.

Sự khác biệt chủ yếu nằm ở thời điểm chi phí lãi được ghi nhận. Lãi suất niêm yết thường áp dụng cho các khoản tiền gửi mới hoặc được tái tục, trong khi chi phí lãi phát sinh trong quý còn bao gồm lượng vốn huy động từ những tháng trước. Các khoản tiền gửi có kỳ hạn được huy động ở mặt bằng lãi suất cao vẫn tiếp tục phát sinh chi phí cho đến khi đáo hạn, khiến giá vốn bình quân không thể giảm ngay khi lãi suất huy động mới chững lại.

Độ trễ này còn thể hiện ở các khoản vốn huy động qua phát hành giấy tờ có giá. Nhiều khoản có kỳ hạn kéo dài qua nhiều quý, nên mức lãi phải trả được xác lập trước đó tiếp tục ảnh hưởng đến chi phí vốn trong các kỳ tiếp theo. Bên cạnh đó, quy mô huy động mở rộng cũng khiến tổng chi phí lãi có thể tăng lên, ngay cả khi lãi suất áp dụng cho nguồn vốn mới không còn tăng mạnh.

Cạnh tranh huy động đã có dấu hiệu bớt căng thẳng, nhưng lượng vốn được huy động ở mặt bằng lãi suất cao trước đó vẫn tiếp tục phát sinh chi phí. Vì vậy, áp lực trả lãi có thể kéo dài trong những quý tới, ngay cả khi thanh khoản cải thiện và lãi suất niêm yết dần ổn định.