Cắt giảm giấy phép kinh doanh thuốc lá không đồng nghĩa nới lỏng quản lý

Trong bối cảnh dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được hoàn thiện, chuyên gia VCCI cho rằng việc cắt giảm giấy phép ở khâu lưu thông cần đi đôi với duy trì các yêu cầu kiểm soát và tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm vi phạm.

Cắt giảm giấy phép kinh doanh thuốc lá không đồng nghĩa với việc thương nhân được miễn trừ các nghĩa vụ pháp lý trong quá trình kinh doanh. Điều cần thay đổi là phương thức quản lý, từ tập trung xét duyệt hồ sơ trước khi kinh doanh sang giám sát thực chất việc tuân thủ các điều kiện và quy định của pháp luật.

Theo bà Phan Minh Thủy, Trưởng phòng Tư vấn chính sách và pháp luật, Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá phải đáp ứng đồng thời hai yêu cầu: kiểm soát chặt chẽ hoạt động kinh doanh để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và người chưa đủ 18 tuổi; đồng thời bảo đảm nhất quán với chủ trương cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.Bỏ thủ tục cấp phép, vẫn giữ yêu cầu kiểm soát

Theo bà Phan Minh Thủy, thuốc lá là mặt hàng có tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, do đó việc sản xuất, kinh doanh cần tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa yêu cầu đáp ứng các điều kiện kinh doanh với thủ tục hành chính được sử dụng để xác nhận việc đáp ứng những điều kiện đó.

Đây là sự khác biệt quan trọng khi xem xét đề xuất bãi bỏ giấy phép đối với hoạt động phân phối, bán buôn và bán lẻ thuốc lá trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bà Phan Minh Thủy,Trưởng phòng Tư vấn chính sách và pháp luật, Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). (Ảnh: Báo Công an nhân dân).

Bà Thủy chỉ ra rằng khi hệ thống đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử và cơ sở dữ liệu quản lý ngày càng được hoàn thiện, Nhà nước có thể sử dụng những công cụ khác để nhận diện chủ thể kinh doanh và giám sát hoạt động lưu thông hàng hóa.

Từ góc độ cải cách thể chế, bà Thủy cho rằng điều quan trọng không phải là duy trì một loại giấy phép bằng mọi cách, mà là bảo đảm những chức năng quản lý cần thiết tiếp tục được thực hiện sau khi thủ tục hành chính được cắt giảm.

Thực tế, Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ đã đặt ra cơ chế cắt giảm, đơn giản hóa hoặc tạm không thực hiện một số thủ tục cấp phép trong lĩnh vực kinh doanh thuốc lá. Tiếp sau đó, Bộ Công Thương ban hành Quyết định 1040/QĐ-BCT bãi bỏ các thủ tục cấp phép phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá Đây là cơ sở để quá trình sửa đổi Luật tiếp tục xem xét phương thức quản lý phù hợp, tránh làm phát sinh trở lại những thủ tục đã được đơn giản hóa nếu không có đánh giá đầy đủ về sự cần thiết.

Theo chuyên gia VCCI, hiệu quả của chính sách cắt giảm giấy phép cần được đánh giá trước hết ở khả năng giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và tối ưu hóa nguồn lực của cơ quan quản lý nhà nước. Không nên đồng nhất việc bãi bỏ một thủ tục cấp phép với sự thay đổi trực tiếp về mức độ kiểm soát tiêu dùng thuốc lá, bởi iệu quả cuối cùng phụ thuộc vào toàn bộ hệ thống chính sách và năng lực thực thi trên thực tế.

Hậu kiểm thực chất thay cho quản lý bằng hồ sơ

Theo bà Phan Minh Thủy, thay vì chỉ tập trung kiểm tra điều kiện tại thời điểm cấp phép, cơ quan quản lý cần chú trọng đánh giá việc thực hiện các nghĩa vụ pháp lý tại điểm bán, nơi hàng hóa được cung cấp trực tiếp cho người tiêu dùng. Những cơ sở có dấu hiệu vi phạm, từng bị xử lý hoặc có bất thường trong hoạt động kinh doanh cần được ưu tiên kiểm tra, thay vì phân bổ nguồn lực đồng đều cho mọi cơ sở.

Bên cạnh kiểm tra hồ sơ, chứng từ và nguồn gốc hàng hóa, bà cũng đề xuất nghiên cứu sử dụng phương pháp mua thử để đánh giá mức độ tuân thủ quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Phương pháp này, nếu được thiết kế với cơ sở pháp lý và quy trình phù hợp, có thể hỗ trợ nhận diện khoảng cách giữa cam kết của người bán và hành vi thực tế.

Các hành vi gian lận thương mại, buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu, hàng nhập khẩu không hóa đơn chứng từ… vẫn đang diễn biến phức tạp. (Ảnh minh hoạ).

Đồng thời, kết quả xử lý vi phạm cần được cập nhật và công khai định kỳ, tạo cơ sở để cơ quan chức năng theo dõi tình trạng tái phạm, điều chỉnh mức độ giám sát và áp dụng chế tài tương ứng.

Một vấn đề khác được bà Thủy đặc biệt lưu ý là kiểm soát thị trường thuốc lá bất hợp pháp. Theo chuyên gia, thuốc lá nhập lậu thường nằm ngoài hệ thống quản lý thuế, cảnh báo sức khỏe và kiểm soát chất lượng, qua đó gây thất thu ngân sách, đồng thời làm suy giảm hiệu quả của các chính sách bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Vì vậy, chống buôn lậu thuốc lá không chỉ là nhiệm vụ quản lý thị trường mà cần được xác định là một cấu phần của chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bà Thủy đề xuất tăng cường phối hợp giữa Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Công an và Quản lý thị trường; kiểm soát hoạt động phân phối tại các địa bàn trọng điểm, đồng thời mở rộng giám sát những giao dịch trên môi trường mạng. Việc kết nối dữ liệu hóa đơn, tem điện tử và truy xuất nguồn gốc có thể góp phần phát hiện sản phẩm không rõ nguồn gốc, hỗ trợ xử lý các hành vi vi phạm.

Nhìn từ những đề xuất của chuyên gia VCCI, cải cách giấy phép kinh doanh thuốc lá không nên được đánh giá đơn thuần bằng số lượng giấy phép được bãi bỏ. Điều cần quan tâm là sau cải cách, cơ quan quản lý có nắm được thông tin về điểm bán, kiểm soát được nguồn hàng và phát hiện, xử lý hiệu quả những hành vi vi phạm hay không.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình hoàn thiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: thiết kế phương thức quản lý vừa giảm thủ tục không cần thiết, vừa giữ nghiêm các nghĩa vụ pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi, để mục tiêu cải cách hành chính và bảo vệ sức khỏe cộng đồng được thực hiện đồng thời.

Đại biểu Quốc hội đề nghị tăng cường quản lý thực chất việc kinh doanh thuốc lá

Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ngày 21/10/2026, đại biểu Phạm Ngọc Lâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng việc quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh thuốc lá không nhất thiết phải đồng nghĩa với yêu cầu cấp giấy phép ở tất cả các khâu.

Theo đại biểu, một số hoạt động phân phối, bán buôn và bán lẻ có thể được quản lý thông qua các điều kiện kinh doanh, quyền và nghĩa vụ của thương nhân, kết hợp với tăng cường kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Đại biểu Phạm Ngọc Lâm đề nghị tăng cường ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử và thông tin truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương và lực lượng chức năng, tập trung xử lý thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, hành vi bán cho người chưa đủ 18 tuổi và bán tại địa điểm bị cấm.

Cùng quan điểm, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đề nghị cân nhắc bãi bỏ giấy phép phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá và chuyển sang quản lý thông qua các điều kiện kinh doanh, tăng cường giám sát, hậu kiểm.

Theo đại biểu, giấy phép không phải là công cụ trực tiếp và duy nhất để hạn chế khả năng tiếp cận, giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá. Mục tiêu này cần được thực hiện bằng nhiều giải pháp đồng bộ, bao gồm kiểm soát sản xuất, nhập khẩu, chính sách thuế, địa điểm bán, đối tượng mua và hành vi bán hàng.

Đường dẫn bài viết: https://vietnambiz.vn/cat-giam-giay-phep-kinh-doanh-thuoc-la-khong-dong-nghia-noi-long-quan-ly-2026111983055103.htm

In bài biết

Bản quyền thuộc https://vietnambiz.vn/