Bán tháo kỷ lục, khối ngoại rút ròng 5,1 tỷ USD: Chứng khoán Indonesia trước nguy cơ bị hạ bậc

Cảnh báo của MSCI kích hoạt sóng bán tháo

Ngày 16/10, công ty dịch vụ tài chính toàn cầu MSCI tuyên bố đang xem xét hạ phân loại thị trường chứng khoán Indonesia từ thị trường mới nổi xuống thị trường độc lập (standalone market).

Thông tin này lập tức kích hoạt làn sóng bán tháo. Chỉ số Jakarta Composite đóng cửa giảm 678,7 điểm, tương đương gần 12%, đánh dấu phiên giảm mạnh nhất trong 28 năm, theo Bloomberg. Sang phiên đầu tuần 19/10, áp lực bán vẫn tiếp diễn, kéo chỉ số giảm gần 4%, đưa chứng khoán Indonesia trở thành thị trường có hiệu suất kém nhất thế giới.

Đây là cú sốc lớn đối với Indonesia và giới đầu tư quốc tế. Trước đó, hồi tháng 1, MSCI từng cảnh báo có thể hạ Indonesia xuống nhóm thị trường cận biên. Dù thị trường lúc đó cũng phản ứng tiêu cực, nhiều nhà phân tích vẫn đánh giá khả năng này không cao.

Tuy nhiên, cảnh báo lần này còn nghiêm trọng hơn thế. Trong hệ thống phân loại của MSCI, thị trường độc lập nằm dưới cả thị trường cận biên. Nếu bị hạ xuống nhóm này, Indonesia sẽ bị loại khỏi các chỉ số toàn cầu chủ chốt của MSCI và xếp cùng nhóm với Argentina, Lebanon và Palestine.

Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở đà giảm của cổ phiếu, mà còn ở nguy cơ thay đổi căn bản dòng vốn quốc tế chảy vào Indonesia.

Vì sao MSCI muốn hạ phân loại thị trường chứng khoán Indonesia?

Hồi tháng 1, MSCI cho biết đang đánh giá lại phân loại Indonesia do lo ngại các quy định công bố thông tin cổ đông có thể khiến việc xác định chủ sở hữu thực sự của doanh nghiệp niêm yết trở nên khó khăn. Theo tổ chức này, tình trạng thiếu minh bạch có thể làm gia tăng rủi ro giao dịch không phù hợp.

Những quan ngại trên càng đáng chú ý khi tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) tại Indonesia ở mức thấp. Nhiều doanh nghiệp niêm yết nằm dưới sự kiểm soát của nhà sáng lập, các gia tộc hoặc tập đoàn lớn, khiến lượng cổ phiếu thực sự lưu hành trên thị trường rất hạn chế.

Điều này có thể làm suy giảm thanh khoản, khuếch đại biến động giá và gia tăng nguy cơ thao túng thị trường. Với các nhà đầu tư tổ chức lớn, việc mua hoặc bán lượng cổ phiếu đáng kể cũng trở nên khó khăn hơn.

Chính phủ và cơ quan quản lý Indonesia đã công bố một số biện pháp nhằm giải quyết những vấn đề trên. Tuy nhiên, trong tuyên bố ngày 15/10, MSCI cho biết vẫn còn “những quan ngại đáng kể về tình trạng rối loạn thị trường”, bao gồm các giao dịch bị nghi ngờ có sự phối hợp và thiếu bằng chứng cho thấy quy định được thực thi hiệu quả.

Nguy cơ dòng vốn ngoại tháo chạy

Indonesia duy trì vị thế thị trường mới nổi của MSCI từ năm 1989, qua đó thu hút dòng vốn quốc tế phục vụ phát triển kinh tế. Nếu bị hạ bậc, nước này có nguy cơ đánh mất một phần đáng kể nguồn vốn đó.

Các nhà phân tích Goldman Sachs từng ước tính trong kịch bản cực đoan khi Indonesia bị hạ xuống thị trường cận biên, riêng dòng vốn rút ra từ các quỹ đầu tư thụ động có thể lên tới 13 tỷ USD. Nguyên nhân là nhiều quỹ toàn cầu phân bổ vốn theo các chỉ số tham chiếu, buộc họ phải giảm hoặc loại bỏ khoản đầu tư vào những thị trường không còn thuộc chỉ số tương ứng.

Nếu Indonesia bị chuyển xuống nhóm thị trường độc lập, dòng vốn rút ra nhiều khả năng sẽ còn lớn hơn thế.

Nhà đầu tư khó có lý do để chờ đến khi MSCI đưa ra quyết định cuối cùng, dự kiến vào tháng 6/2027, mới điều chỉnh danh mục. Theo Bloomberg, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng 5,1 tỷ USD cổ phiếu Indonesia trong năm 2026, hướng tới mức rút vốn cả năm lớn nhất từ trước đến nay.

Ông John Foo, nhà sáng lập kiêm Giám đốc đầu tư Valverde Investment Partners, cảnh báo việc bị xếp vào nhóm thị trường độc lập có thể khiến Indonesia trở thành thị trường “bị gạt bên lề”. Trong kịch bản tốt nhất, dòng vốn ngoại tiếp tục rút đi; còn ở kịch bản xấu nhất, các quỹ có thể rút hoàn toàn vì thị trường không còn đủ quy mô để thu hút sự quan tâm của họ.

Hệ lụy có thể lan sang toàn nền kinh tế

Tác động của dòng vốn rút khỏi Indonesia không chỉ giới hạn ở thị trường cổ phiếu, mà còn có thể lan sang trái phiếu và đồng nội tệ. Khi nhà đầu tư nước ngoài bán tài sản và chuyển tiền ra khỏi Indonesia, nhu cầu đổi rupiah sang ngoại tệ tăng lên, tạo thêm áp lực mất giá. Trong phiên 19/10, rupiah giảm 0,2%.

Đồng nội tệ suy yếu có thể làm giảm sức hấp dẫn của tài sản Indonesia, đồng thời gia tăng rủi ro đối với nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu bằng rupiah. Nếu dòng vốn tiếp tục rút đi, áp lực lên tỷ giá và thị trường nợ có thể khuếch đại lẫn nhau.

DBS Group cảnh báo, trong kịch bản thị trường chứng khoán giảm sâu trên diện rộng, sức ép có thể lan mạnh sang thị trường trái phiếu, đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm lên gần 7,5%. Ngân hàng Trung ương Indonesia khi đó có thể phải tăng lãi suất thêm 50 - 100 điểm cơ bản để bảo vệ đồng nội tệ.

Lãi suất tăng sẽ khiến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân đắt đỏ hơn, qua đó kìm hãm tiêu dùng, làm giảm đầu tư và gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế, ít nhất trong ngắn hạn.

Đáng lo ngại, cú sốc từ MSCI xuất hiện khi nhà đầu tư vốn đã quan ngại về triển vọng tăng trưởng, áp lực tài khóa và chi phí thực hiện chương trình phúc lợi xã hội đầy tham vọng của Tổng thống Prabowo Subianto.

Vì vậy, Indonesia không chỉ phải đối mặt với một đợt điều chỉnh trên thị trường chứng khoán, mà còn đứng trước nguy cơ những điểm yếu sẵn có bị khuếch đại.

Rủi ro lớn nhất là cú sốc niềm tin khiến Indonesia đồng thời chịu áp lực tỷ giá, chi phí vay vốn gia tăng và tăng trưởng kinh tế suy yếu. Nếu các sức ép này cộng hưởng, các quan chức sẽ phải đối mặt với bài toán khó khăn hơn: vừa ổn định thị trường tài chính, vừa duy trì đà tăng trưởng và bảo đảm nguồn lực cho các chương trình kinh tế - xã hội.