8 bong bóng trong 12 năm, chứng khoán Mỹ vẫn lập đỉnh: Tin tốt hay dấu hiệu đáng lo?

Bong bóng liên tục hình thành

Trong hơn chục năm qua, thị trường chứng khoán Mỹ đã trải qua hàng loạt chu kỳ bùng nổ rồi đổ vỡ. Cổ phiếu chip nhớ là bong bóng mới nhất phát nổ, kéo theo sự sụp đổ của Situational Awareness, một quỹ đầu cơ AI từng trị giá hàng chục tỷ USD.

Chỉ trong vòng 4 tháng, thị trường tạo ra hàng nghìn tỷ USD vốn hóa mới, để rồi gần như tất cả lại “bốc hơi” vào thinh không.

Tuy nhiên, phần còn lại của thị trường dường như không hề hấn gì. Chỉ số S&P 500 chỉ cách đỉnh lịch sử 1,6%. Trong tuần vừa qua, phiên bản S&P 500 bình quân trọng số - thước đo phản ánh diễn biến trung bình của toàn bộ cổ phiếu trong chỉ số này - đã lập đỉnh mới.

Với những người theo dõi thị trường lâu năm, diễn biến này có lẽ không quá bất ngờ. Kỷ nguyên tiền rẻ hậu khủng hoảng tài chính 2007 - 2009 đã liên tục tạo ra những bong bóng đầu cơ.  Nhưng sau mỗi lần bong bóng “xẹp hơi”, chứng khoán Mỹ vẫn tăng bền bỉ.

Dưới đây là tóm tắt những bong bóng đã hình thành và đổ vỡ trên thị trường chứng khoán Mỹ trong 12 năm qua. 

Trong tương lai, một bong bóng đủ lớn hoàn toàn có thể kéo cả thị trường lao dốc. Nhưng ít nhất ở thời điểm hiện tại, sự thoái lui của nhóm cổ phiếu liên quan đến AI gần như đã được bù đắp hoàn toàn bởi đà tăng của các nhóm cổ phiếu khác.

Điều này đặt ra hai câu hỏi: Vì sao các bong bóng liên tục xuất hiện? Và vì sao khi chúng vỡ, thiệt hại đối với toàn thị trường lại tương đối hạn chế?

Một giả thuyết khả dĩ là các bong bóng trong hơn một thập kỷ qua đều được tạo ra từ sự kết hợp của tiền rẻ, bản năng cờ bạc của nhà đầu tư và kỳ vọng về công nghệ mới. Đây đều là những nguyên liệu quen thuộc của mọi bong bóng tài chính, từ cơn sốt kênh đào và xe đạp ở Anh cho đến đường sắt ở Mỹ. Điểm khác biệt là sau khủng hoảng tài chính 2007-2009, những chu kỳ này diễn ra với tốc độ nhanh hơn đáng kể.

Nguồn tiền nuôi dưỡng các bong bóng cũng thay đổi theo từng giai đoạn. Trong thập niên 2010, dòng vốn chủ yếu đến từ các ngân hàng trung ương. Sau năm 2020, vai trò này được chuyển sang các gói chi tiêu khổng lồ của chính phủ. Còn trong năm nay, nợ ký quỹ và các quỹ ETF sử dụng đòn bẩy lại trở thành nguồn lực chính để "thổi" giá tài sản.

Khát vọng làm giàu nhanh luôn tồn tại trong mọi giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, quá trình "game hóa" hoạt động giao dịch cùng việc phí giao dịch gần như về 0 đã khiến việc đầu cơ trên thị trường chứng khoán trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Bên cạnh đó, các đổi mới cả về tài chính - như SPAC vào năm 2021 - lẫn công nghệ như tiền mã hóa, năng lượng sạch hay AI cũng xuất hiện với tần suất phổ biến hơn trước.

Rủi ro phía trước

Liệu những điều trên có đồng nghĩa với việc nhà đầu tư không cần lo ngại về bong bóng miễn là thị trường vẫn tăng? Câu trả lời là không. Nhà đầu tư vẫn cần phải cảnh giác với ít nhất  hai mối nguy lớn.

Thứ nhất, bong bóng tiếp theo có thể đạt quy mô đủ lớn để khi vỡ sẽ kéo cả nền kinh tế vào khủng hoảng, giống như năm 1929 hay 2008. Thứ hai, bong bóng có thể hút một lượng vốn khổng lồ vào những lĩnh vực kém hiệu quả,  kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Các bong bóng chứng khoán trong hơn một thập kỷ qua không gây thiệt hại nghiêm trọng vì chúng có quy mô tương đối nhỏ và hầu hết không được tài trợ bằng nợ - trừ bong bóng cổ phiếu chip nhớ. Vì vậy, khi bóng bóng vỡ, nhà đầu tư mất tiền nhưng hệ thống tài chính không bị ảnh hưởng.

Ông Russell Napier, chuyên gia kinh tế vĩ mô toàn cầu, lưu ý: “Hệ thống tài chính Mỹ đang cực kỳ khỏe mạnh. Điều đó đồng nghĩa vẫn còn rất nhiều tín dụng có thể được bơm vào bong bóng tiếp theo”.

Tác động của bong bóng đối với việc phân bổ vốn từ lâu vẫn là chủ đề gây tranh cãi trong giới kinh tế học. Chẳng hạn, làn sóng xây dựng đường sắt tại Mỹ trong thế kỷ XIX đã tạo nền tảng cho sự bùng nổ của logistics và thương mại, dù nhiều nhà đầu tư cuối cùng chịu thua lỗ vì mạng lưới đường sắt phát triển quá mức. Câu hỏi đặt ra là liệu sự phát triển nhanh chóng đó có mang lại lợi ích ròng cho nền kinh tế, hay sẽ hiệu quả hơn nếu quá trình đầu tư diễn ra chậm rãi và có kế hoạch hơn.

Một số bong bóng nhỏ trong thập kỷ qua cũng nằm trong phạm vi của cuộc tranh luận này, ví dụ như số tiền rót vào các công ty năng lượng sạch giai đoạn 2020 - 2021. Một số ý kiến lập luận rằng những khoản lỗ này là cái giá chấp nhận được để chống biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, nhiều người chỉ ra rằng ít vốn đã bị lãng phí hoàn toàn, chẳng hạn như tiền đổ vào các meme coin.

Hiện nay, thị trường chứng khoán Mỹ đang bước vào một vùng rủi ro mới khi lượng vốn đầu tư cho AI tăng cao chóng mặt. Giới phân tích ước tính khoảng 7.000 tỷ USD sẽ được rót vào các trung tâm dữ liệu trong vòng 4 năm tới. Nếu AI không tạo ra mức cải thiện năng suất tương xứng, nền kinh tế sẽ chịu thiệt hại nặng nề.

Đáng chú ý hơn, làn sóng xây dựng hạ tầng AI hiện nay ngày càng được tài trợ bằng nợ. Nếu AI thực sự là một bong bóng, sự đổ vỡ của nó sẽ không chỉ khiến nhà đầu tư thua lỗ mà còn có nguy cơ giáng một đòn mạnh vào hệ thống tài chính.