Xung đột Trung Đông ngày càng gây sức ép lên lĩnh vực nông nghiệp

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông và Bắc Phi, cuộc xung đột giữa Iran và Mỹ không chỉ làm gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz mà còn gây tác động mạnh đến thị trường phân bón toàn cầu, khiến nhiều quốc gia tại châu Phi và châu Á đối mặt nguy cơ gia tăng chi phí sản xuất nông nghiệp, lạm phát lương thực và mất an ninh lương thực.

Theo phân tích đăng trên chuyên trang kinh tế vùng Vịnh AGBI ngày 31/7, eo biển Hormuz không chỉ là tuyến vận tải của khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, mà còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại phân bón chứa nitơ. Hơn một nửa lượng urê và amoniac xuất khẩu của các nước Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) được sản xuất tại các tổ hợp phân bón lớn ở Qatar, Saudi Arabia (A-rập Xê-út) và Abu Dhabi (Các Tiểu vương quốc A-rập Thống nhất -UAE), với toàn bộ sản phẩm phải vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Nguồn cung bị gián đoạn sau khi các cơ sở LNG và phân bón của Qatar chịu tác động từ xung đột đã ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường phân bón thế giới. Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi nguồn cung toàn cầu tiếp tục bị thu hẹp do một số cơ sở sản xuất phân bón tại Nga bị tấn công và Trung Quốc duy trì chính sách hạn chế xuất khẩu urê trong năm 2026.

Đáng chú ý, thời điểm gián đoạn nguồn cung phân bón rơi đúng vào mùa gieo trồng chính tại nhiều nước Nam Á và Đông Phi, khiến tác động càng rõ nét. Tại Ấn Độ, nơi nông nghiệp đóng góp khoảng 18% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo việc làm cho gần một nửa lực lượng lao động, nhiều nhà máy sản xuất phân bón phải giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động do thiếu nguồn khí đầu vào. Chính phủ Ấn Độ buộc phải tăng nhập khẩu LNG giao ngay với giá cao hơn để bù đắp lượng thiếu hụt từ Qatar.

Giá urê, amoniac và phân lân tại Ấn Độ đã tăng khoảng 40-60%, làm gia tăng chi phí sản xuất nông nghiệp. Các chuyên gia cảnh báo nếu xung đột tại Iran và Ukraine tiếp tục kéo dài, lạm phát lương thực tại Ấn Độ có thể vượt mức ghi nhận năm 2022, tạo thêm áp lực đối với ngân sách trợ cấp phân bón và chính sách tiền tệ của nước này.

Không chỉ Nam Á, khu vực Đông Phi cũng chịu ảnh hưởng đáng kể. Kenya và Ethiopia vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn phân bón nhập khẩu từ Qatar qua các cảng Mombasa và Djibouti. Việc nguồn cung bị gián đoạn cùng chi phí vận tải tăng cao do giá nhiên liệu leo thang đã ảnh hưởng đến hơn 35 triệu nông dân quy mô nhỏ tại khu vực.

Giá dầu Brent hiện tiến sát mốc 100 USD/thùng, trong khi giá dầu diesel tăng mạnh khiến chi phí vận chuyển phân bón từ cảng đến các vùng sản xuất nông nghiệp tăng cao. Nhiều nông dân tại Kenya và Ethiopia không còn đủ khả năng mua phân bón cho vụ mùa mới, làm gia tăng nguy cơ suy giảm sản lượng nông nghiệp tại hai quốc gia này.

Theo các chuyên gia, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa vượt ra ngoài lĩnh vực năng lượng khi ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng phân bón và an ninh lương thực toàn cầu. Điều đáng nói là, các nền kinh tế đang phát triển ở châu Phi và Nam Á, dù không phải là các bên tham gia cuộc xung đột, lại đang chịu tác động lớn nhất.