Xăng dầu tăng cao so với đầu năm, người dân thắt chặt chi tiêu, ưu tiên nhu cầu thiết yếu

Từ cuối tháng 2, tình hình căng thẳng tại khu vực Trung Đông leo thang đã làm gián đoạn nguồn cung và đẩy giá dầu thô lên cao, gây ảnh hưởng đến giá nhiên liệu tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. 

Trước bối cảnh đó, giá xăng dầu trong nước liên tục ghi nhận biến động. Có thời điểm, giá xăng đã lên tới sát mức 34.000 đồng/lít và giá dầu lên trên 40.000 đồng/lít. 

Việc giá xăng dầu liên tục biến động tăng mạnh không chỉ gây áp lực lên chi phí sản xuất, vận tải mà còn tác động đến mặt bằng giá cả trong nước, khiến nhiều hàng hoá và dịch vụ đồng loạt tăng giá.

Doanh nghiệp vận tải buộc phải điều chỉnh giá

Xăng dầu là yếu tố đầu vào quan trọng nhất đối với ngành vận tải. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận hành đội xe, tàu, máy bay… lập tức bị đẩy lên, khiến doanh nghiệp rơi vào thế khó. Đây cũng là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp nhất và là mắt xích đầu tiên lan toả áp lực chi phí sang hàng hoá, dịch vụ thông qua việc giá cước và logistics tăng.

Đối với các doanh nghiệp vận tải, chi phí nhiên liệu chiếm tới 30 - 40% tổng chi phí hoạt động. Việc giá xăng dầu liên tục tăng khiến không ít đơn vị phải “gồng lỗ” trong thời gian ngắn, trước khi buộc phải điều chỉnh giá vé để duy trì hoạt động. Đến hiện tại, mặt bằng giá các dịch vụ vận tải đã nhích lên rõ rệt. 

Trong đó, một số tuyến xe khách liên tỉnh ghi nhận mức tăng 5 - 10%, thậm chí có nhà xe tăng giá vé tới 20% so với trước. Với vận tải hàng hoá, nhiều đơn vị vận chuyển như Vietnam Post, Viettel Post, Giao hàng tiết kiệm,... đã thông báo phụ thu phí xăng dầu từ 5% đến gần 20% (tuỳ thời điểm), khiến chi phí vận chuyển hàng hoá tăng đáng kể.

Trong lĩnh vực hàng không, áp lực chi phí nhiên liệu càng rõ nét hơn. Theo Cục Hàng không Việt Nam, cuối tháng 3, giá dầu Brent duy trì quanh 110 - 120 USD/thùng, trong khi nhiên liệu Jet A-1 tại châu Á lên tới 220 - 230 USD/thùng. Khoảng cách giá ngày càng nới rộng khiến chi phí đầu vào của các hãng bay tăng mạnh, buộc hơn 60% hãng hàng không quốc tế phải tăng phụ thu nhiên liệu hoặc điều chỉnh giá vé từ 5 - 20%.

Trước áp lực này, các hãng bay trong nước cũng đồng loạt tái cơ cấu khai thác và tăng phụ thu nhiên liệu, trong đó các chặng nội địa dự kiến tăng từ 16.000 đồng đến 680.000 đồng, chặng quốc tế tăng55 USD/chặng, tương đương hơn 1,44 triệu đồng.

Ngành đường sắt cũng đã có 4 lần điều chỉnh giá vé. Theo thông tin từ Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), chi phí nhiên liệu cho đầu máy diesel tăng mạnh khiến giá vé trên các tuyến cũng được điều chỉnh nhích lên. Tương tự, một ngành phụ thuộc nhiều vào dầu diesel khác là vận tải đường thuỷ cũng chịu áp lực chi phí lớn, buộc các doanh nghiệp phải tính toán lại giá cước để tránh thua lỗ kéo dài.

Thực phẩm và dịch vụ ăn uống tăng theo chi phí đầu vào

Sau vận tải, nhóm chịu tác động rõ nét tiếp theo là thực phẩm, hàng hoá thiết yếu và dịch vụ ăn uống. Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với chi tiêu hằng ngày của người dân và cũng nhạy cảm nhất với biến động chi phí đầu vào. Khi chi phí logistics tăng, từ khâu vận chuyển nguyên liệu, bảo quản đến phân phối hàng hoá đều bị đội lên, buộc doanh nghiệp và tiểu thương phải điều chỉnh giá bán để duy trì biên lợi nhuận.

Ghi nhận tại các chợ dân sinh và hệ thống bán lẻ cho thấy nhiều mặt hàng đã tăng giá. Trong đó, dù là mặt hàng tiêu dùng thiết yếu, thịt heo lại đang cho thấy nghịch lý khi giá heo hơi liên tục giảm nhưng giá bán lẻ tại các hệ thống phân phối vẫn neo ở mức cao, do phải cộng thêm chi phí nhiên liệu cho khâu vận chuyển và bảo quản.

Bên cạnh đó, các mặt hàng rau xanh cũng được ghi nhận tăng tới cả chục nghìn đồng mỗi kg. Thuỷ hải sản tươi sống như cá, tôm tăng khoảng 10% do chi phí vận chuyển và bảo quản lạnh tăng. 

Các mặt hàng thực phẩm chế biến sẵn cũng được điều chỉnh tăng theo giá nguyên liệu. Tại nhiều quán ăn bình dân, giá một suất cơm, bún, phở đã tăng thêm 5.000 - 10.000 đồng, tương đương 5 - 10% so với trước. Trong khi đó, một số cơ sở kinh doanh lựa chọn phương án "ngầm" là giảm khẩu phần, cắt bớt nguyên liệu hoặc tối ưu chi phí vận hành để tránh gây sốc cho khách hàng.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là mặc dù nhanh chóng được điều chỉnh tăng khi giá xăng dầu đi lên, nhưng khi giá xăng dầu giảm, giá nhiều mặt hàng lại không điều chỉnh giảm tương ứng. 

Theo chia sẻ của một số tiểu thương, nguyên nhân đến từ độ trễ trong chu kỳ kinh doanh, khi giá xăng dầu giảm còn giá thực phẩm đầu vào vẫn ở mức cao, cùng với đó là tiền điện nước, mặt bằng, lương nhân viên,...

Ngoài ra, đối với những cơ sở thường nhập nguyên liệu với số lượng lớn, họ vẫn phải tiêu thụ lượng hàng tồn với chi phí cao trước đó, nên chưa thể giảm giá ngay. Do đó, nếu giảm giá bán ngay khi giá xăng dầu đi xuống sẽ gây khó khăn cho các hộ kinh doanh trong việc cân đối chi phí, lợi nhuận.

Người dân thắt chặt chi tiêu, ưu tiên nhu cầu thiết yếu

Trước áp lực giá cả tiêu dùng đi lên theo đà tăng của xăng dầu, nhiều người dân đã chủ động thay đổi thói quen chi tiêu theo hướng thận trọng hơn, từ việc cắt giảm các khoản chi không thiết yếu như ăn uống bên ngoài, giải trí, mua sắm,... để ưu tiên chi cho các mặt hàng phục vụ sinh hoạt hằng ngày.

Chia sẻ với chúng tôi, chị Thanh Thuỷ (tại Bình Dương) cho biết trước đây, gia đình chị có thói quen đi ăn ngoài vào dịp cuối tuần. Tuy nhiên, khi giá thực phẩm và dịch vụ đồng loạt tăng, gia đình đã chuyển sang tự nấu ăn tại nhà để tiết kiệm chi phí.

Trong khi đó, chị Ánh Dương (tại Hà Nội) cho biết đã hạn chế việc đặt xe công nghệ, thay vào đó chuyển sang sử dụng phương tiện cá nhân hoặc lựa chọn các loại hình giao thông công cộng như xe buýt, tàu điện nhằm tiết kiệm chi phí đi lại.

Dù vậy, trong bối cảnh nhiều mặt hàng tăng giá, việc một số thực phẩm như thịt gia cầm, trứng vẫn duy trì giá khá ổn định, thậm chí ở mức thấp đã trở thành điểm tựa cho người tiêu dùng, giúp họ có thể cân đối chi tiêu mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng. Thống kê của trang AnovaFeed cho thấy giá trứng gà mua tại trại hiện chỉ dao động trong khoảng 1.600 - 2.000 đồng/quả, trứng vịt trong khoảng 1.900 - 2.100 đồng/quả. 

Vì vậy, cùng với việc cắt giảm chi tiêu, nhiều gia đình cũng linh hoạt cơ cấu lại bữa ăn, thay các thực phẩm có giá cao bằng các mặt hàng có giá hợp lý hơn.

“Từ khi xăng tăng, tôi phải tính toán kỹ hơn mỗi khi đi chợ. Nhà tôi ưu tiên mua những món vừa túi tiền và giảm những loại thực phẩm đắt tiền để thay bằng trứng, đậu, rau củ quả theo mùa cho tiết kiệm”, chị Lê Thị Thanh (tại Hà Nội) chia sẻ.

Có thể thấy giá xăng dầu tăng đang tạo "hiệu ứng domino", với vận tải chịu tác động mạnh và tăng giá sớm nhất, sau đó đến hàng hoá, thực phẩm và dịch vụ. Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng dần chuyển sang xu hướng thắt chặt chi tiêu, ưu tiên nhu cầu thiết yếu là cách thích ứng hiệu quả trước biến động giá.