Xác định thu nhập bị mất khi thu hồi đất

Bộ Tư pháp đang thẩm định hồ sơ dự án Luật Đất đai sửa đổi, trước khi Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10.

So với dự thảo cách đây hai tháng, bản mới nhất bổ sung nhiều quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và các cơ quan. Trong đó, khi thu hồi đất, cơ quan thực hiện phải xác định khoản thu nhập mà thửa đất và tài sản trên đất đang tạo ra cho người sử dụng.

Chẳng hạn, hộ gia đình canh tác lúa, trồng cây hoặc kinh doanh trên đất thì thu nhập từ các hoạt động này sẽ được xác định để dự tính phần thu nhập bị mất sau khi đất bị thu hồi. Việc này nhằm xác định khoản thu nhập người dân bị mất do thu hồi đất, làm căn cứ xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp để tái thiết cuộc sống, phục hồi sinh kế so với trước khi thu hồi.

Người có đất thu hồi cũng phải được lấy ý kiến và các ý kiến được tiếp thu trước khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt.

Dự thảo mới đồng thời yêu cầu khu tái định cư phải hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, xã hội theo quy hoạch và phù hợp truyền thống, phong tục, tập quán của cộng đồng. Nhà ở, đất ở được bố trí theo nhiều cấp nhà, mức diện tích khác nhau, phù hợp mức bồi thường và khả năng chi trả của người tái định cư.

Trước đó, dự thảo chỉ yêu cầu khu tái định cư có hạ tầng kỹ thuật, xã hội đồng bộ và có thể bố trí cho một hoặc nhiều dự án, chưa đặt ra yêu cầu về nhiều cấp nhà, mức diện tích.

Một điểm mới khác là dự thảo cho phép người dân tái định cư ngay trên phần đất còn lại của thửa đất. Với trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, người dân có nhu cầu được hoán đổi diện tích đất ở bị thu hồi sang phần đất còn lại của chính thửa đất đó theo quy định của Chính phủ. Cơ chế này nhằm tạo điều kiện tái định cư tại chỗ, giảm xáo trộn nơi ở, sinh kế và nhu cầu bố trí đất tái định cư tại địa điểm khác.

Dự thảo quy định kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước bảo đảm. Nếu chủ đầu tư tự nguyện ứng trước, khoản tiền này được khấu trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp của dự án.

Trường hợp dự án được giao đất không thu tiền, miễn toàn bộ tiền sử dụng hoặc thuê đất, hoặc nghĩa vụ tài chính thấp hơn khoản đã ứng, phần chênh lệch có thể tiếp tục được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư tại dự án khác trong cùng địa bàn cấp tỉnh. Số tiền còn lại sau khấu trừ được tính vào chi phí đầu tư.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế xử lý những trường hợp bị thu hồi đất nông nghiệp từ thời thực hiện Luật Đất đai 2003 nhưng đến nay chưa được giao đất ở, đất dịch vụ theo chính sách của địa phương.

Theo cơ quan soạn thảo, trước đây một số địa phương có chính sách giao đất dịch vụ hoặc đất ở cho người bị thu hồi đất nông nghiệp nhằm hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, việc giải quyết tại một số nơi kéo dài do thiếu vốn, quỹ đất sạch hoặc chính sách thay đổi.

Dự thảo giao HĐND cấp tỉnh quy định việc giải quyết các trường hợp tồn đọng này. Điều kiện, trình tự và cách thức thực hiện một số cơ chế cụ thể sẽ do Chính phủ quy định.