‘Vua cà phê’ Trung Nguyên - danh có xứng với thực?

Với chiến lược marketing bài bản và sự nổi tiếng như cồn của nhà sáng lập Đặng Lê Nguyên Vũ, Trung Nguyên được mệnh danh là "vua cà phê" ở Việt Nam. Tuy nhiên, nếu xét ở nhiều khía cạnh thì danh xưng này của Trung Nguyên vừa đúng mà lại không đúng.

Đúng vì Trung Nguyên là doanh nghiệp hiếm hoi hoạt động đa kênh và đa thị trường. Doanh nghiệp có hai chuỗi cà phê là E-Coffee và Trung Nguyên Legend, hiện trên website của Tập đoàn thể hiện đang có khoảng 617 cửa hàng ở Việt Nam, 37 ở Trung Quốc và Mỹ. Công ty còn có sản xuất cà phê rang xay lẫn hòa tan, vừa bán lẻ trong nước vừa xuất khẩu.

Trong khi "vua chuỗi" cửa hàng cà phê là Highlands chỉ tập trung bán lẻ, có bán B2B và xuất khẩu nhưng không đáng kể. Ngược lại, do chỉ tập trung xuất khẩu chứ không bán trong nước, những "vua xuất khẩu cà phê nhân" như Intimex, Vĩnh Hiệp, Simexco Daklak hoặc cà phê chế biến như Outspan Việt Nam - Iguacu Việt Nam được rất ít người biết đến.

Còn “vua xuất khẩu cà phê chế biến” Nestlé Việt Nam là thương hiệu được nhiều người Việt biết đến vì có bán hàng ở thị trường trong nước, nhưng lại không có chuỗi cà phê lớn.

Không đúng là vì nếu xét từng mảng, Trung Nguyên không dẫn đầu mảng nào.

Về chuỗi cà phê, số lượng cửa hàng trong nước của Trung Nguyên không bằng Highlands Coffee còn ngoài nước lại không hơn Cộng Cà phê.

Báo cáo kết quả kinh doanh của Jollibee Foods Corporation (JFC) - tập đoàn hiện nắm giữ 60% cổ phần tại SuperFoods Group, công ty mẹ của Highlands Coffee cho biết chuỗi cà phê này hiện có 985 cửa hàng, tập trung chủ yếu ở Việt Nam. Còn trên website của Cộng thể hiện chuỗi đang có 40 cửa hàng ở Hàn Quốc, Canada, Malaysia, Phillippines, Đài Loan và Pháp.

Về xuất khẩu cà phê chế biến, Trung Nguyên không nằm trong top 8 ở niên vụ 2024/2025 (từ tháng 10/2024 đến tháng 9/2025) và thành tích tốt nhất là đứng ở vị trí top 4 trong niên vụ 2022 – 2023.

Còn nếu nhìn hẹp hơn, thì Trung Nguyên đúng là một trong những doanh nghiệp Việt có sản lượng cà phê chế biến xuất khẩu nhiều nhất.

Cụ thể, theo thống kê của Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), chi nhánh CTCP Tập đoàn Trung Nguyên - Nhà máy cà phê Sài Gòn cũng đã đứng thứ 4 trong top 10 doanh nghiệp xuất khẩu cà phê rang xay, hòa tan lớn nhất Việt Nam mùa vụ 2022 – 2023 với lượng cà phê xuất khẩu hơn 14.700 tấn, giá trị gần 74,6 triệu USD.

Mùa vụ 2023 – 2024, Trung Nguyên đứng thứ 16 trong bảng xếp hạng chung những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê nhiều nhất Việt Nam, khi chi nhánh CTCP Tập đoàn Trung Nguyên - Nhà máy cà phê Sài Gòn xuất khẩu đạt 114 triệu USD.

Cũng theo Vicofa, kết thúc niên vụ 2024/2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê chế biến đạt gần 1,4 tỷ USD, chủ yếu là cà phê rang xay và cà phê hòa tan; trong đó, xuất khẩu cà phê hòa tan đạt 2,5 triệu bao và dự kiến đạt 2,7 triệu bao trong niên vụ 2025-2026.

Theo đó, mảng xuất khẩu chế biến là cuộc chơi riêng của các doanh nghiệp nước ngoài.

10 doanh nghiệp hàng đầu đã chiếm tới 85,3% thị phần kim ngạch xuất khẩu mảng này. Và ngôi vương đang thuộc về Nestlé Việt Nam – độc chiếm 22,5% thị phần; các vị trí tiếp theo cũng của các doanh nghiệp nước ngoài như như Outspan Việt Nam (14,6%) và Iguacu Việt Nam (9,4%)…

Những cái tên còn lại trong top 8 là Sucafina Việt Nam, URC Việt Nam, ILD Coffee Việt Nam, Tata Coffee Việt Nam, Instanta Việt Nam…

Mặt khác, một trong những thị trường xuất khẩu cà phê chế biến chủ lực của Trung Nguyên là Trung Quốc – nơi mà ‘thế lực mới nổi’ HAGL cũng đang nhắm tới.

Theo báo cáo mới nhất từ Cục phát triển dữ liệu tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) được công bố vào tháng 10/2025, Trung Nguyên đã có 20 nhà nhập khẩu, hơn 300 nhà phân phối thứ cấp và 26 quán cà phê mang thương hiệu Trung Nguyên tại thị trường Trung Quốc.

Cũng theo đánh giá và dữ liệu từ Cục này, doanh nghiệp đã xây dựng được chiến lược kinh doanh toàn diện cả trực tuyến lẫn ngoại tuyến, giúp sản phẩm đạt quy mô doanh thu khoảng 1 tỷ NDT (ước tính hơn 3.800 tỷ đồng).

Tháng 3/2025, trong khuôn khổ Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 9, Trung Nguyên Legend đã phối hợp tổ chức lễ động thổ nhà máy sản xuất cà phê lớn bậc nhất Đông Nam Á. Nhà máy này có tổng vốn đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng, chia thành hai giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 có quy mô gần 1.000 tỷ đồng.

Đây là nhà máy thứ 5 trong hệ thống nhà máy sản xuất cà phê của Tập đoàn Trung Nguyên tại Việt Nam và là nhà máy thứ hai tại Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk.

Các chỉ số tài chính của Trung Nguyên cũng không nổi trội

Về các chỉ số tài chính của Trung Nguyên cũng không quá nổi trội so với nhiều doanh nghiệp đầu ngành.

Số liệu trên Tititada cho biết giai đoạn 2014 - 2018, doanh thu Trung Nguyên tăng khá chậm, trung bình tăng 3,3%/năm trong khi lãi trước thuế trung bình giảm 25,7%/năm. Nguyên nhân được cho là trong giai đoạn này, Trung Nguyên bị cạnh tranh quyết liệt từ các thương hiệu mới.

Tới năm 2020, nhờ cải thiện hoạt động kinh doanh và mở rộng thị trường, tình hình tài chính của Trung Nguyên có dấu hiệu phục hồi và tăng trưởng trở lại. Doanh thu năm 2020 của Trung Nguyên đạt hơn 4.209 tỷ đồng, qua năm 2021 tăng thêm 6% và qua năm 2022 tăng thêm 38,5%, đạt 6.172 tỷ đồng.

Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế khá biến động, lãi ròng đạt 91 tỷ đồng (năm 2020) và tăng mạnh lên hơn 562 tỷ đồng (năm 2021). Sang năm 2022, do sụt giảm doanh thu tài chính và phát sinh khoản vay, nợ thuê tài chính ngắn hạn đã khiến lợi nhuận của Trung Nguyên giảm 23%, còn 435 tỷ đồng.

Trong khi, lợi nhuận EBITDA trong năm 2025 của Highlands Coffee đạt khoảng 1.097 tỷ đồng. Đầu năm 2024, Phúc Sinh cho biết mỗi năm công ty có doanh thu khoảng từ 6.000-7.000 tỷ đồng, còn trong năm 2025, doanh thu đã tăng thêm 20%.

Nhìn rộng ra, doanh thu – lợi nhuận của Trung Nguyên bằng một góc của nhà xuất khẩu cà phê lớn nhất Việt Nam.

Theo chia sẻ từ Tập đoàn Intimex, hiện công ty đang có trên 1.100 lao động, vốn điều lệ là 645 tỷ đồng, kim ngạch xuất nhập khẩu cán mốc 2 tỷ USD và doanh thu đạt trên 108.000 tỷ đồng vào năm 2025.

Hiện doanh nghiệp cũng đang sở hữu 13 nhà máy chế biến cà phê xuất khẩu, với tổng công suất đạt 750.000 tấn/năm. Trong đó, lượng xuất khẩu cà phê nhân trung bình đạt 400.000 - 500.000 tấn/năm cùng một nhà máy sản xuất cà phê hòa tan với công suất 8.000 tấn/năm.