'Vòng xoáy nợ' sẽ sớm xuất hiện khi lãi vay của chính phủ Mỹ vượt tăng trưởng GDP

Nợ công và tăng trưởng kinh tế

Theo dự báo mới nhất từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), nợ công của siêu cường lớn nhất thế giới hiện ở mức 31.000 tỷ USD và xấp xỉ 100% GDP. Đến năm tài khoá 2030, nợ công dự kiến sẽ vượt mức kỷ lục 106% GDP được thiết lập sau Thế chiến II, sau đó tăng vọt lên 120% vào năm 2036.

Nguyên nhân khiến nợ công ngày càng phình to là chi phí lãi vay hàng năm của chính phủ Mỹ. Khoản mục này dự kiến sẽ tăng gấp đôi từ mức hiện tại lên 2.100 tỷ USD vào năm 2036, chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng chi tiêu liên bang và làm gia tăng thâm hụt ngân sách hơn nữa.

Một yếu tố chính thúc đẩy chi phí lãi vay là lợi suất trái phiếu kho bạc mà Bộ Tài chính Mỹ phát hành để tài trợ cho khối nợ công và thâm hụt ngân sách khổng lồ của chính phủ.

Sau nhiều năm duy trì ở mức cực thấp, lợi suất đã đi lên trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất, quỹ đạo vay nợ của chính phủ trở nên không bền vững và giới đầu tư lo ngại chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ khiến tài sản tài chính Mỹ trở nên kém hấp dẫn.

Dự báo của CBO cho thấy nền kinh tế Mỹ sẽ tăng trưởng chậm hơn so với dự đoán trước đó. Tăng trưởng GDP danh nghĩa (chưa điều chỉnh cho lạm phát) sẽ giảm tốc từ 4,1% năm 2025 xuống 3,9% năm 2026 và 3,8% năm 2027.

Trong khi đó, Bộ Tài chính Mỹ đang phát hành trái phiếu với nhiều kỳ hạn và lợi suất khác nhau. Lãi suất trung bình cho nợ vay của chính phủ hiện đạt 3,316%. CBO cảnh báo lãi suất sẽ tăng lên 3,4% trong năm 2026 và chạm mức 3,9% trong những năm cuối chu kỳ dự báo (tức đến năm 2036).

Vòng xoáy nợ

“Dự báo cơ sở mới nhất của CBO cho thấy triển vọng tài khoá của Mỹ không bền vững, với nợ công đang tiến gần mức kỷ lục, thâm hụt ngân sách vẫn cao gấp đôi mục tiêu hợp lý và chi phí lãi vay tăng vọt”, Ủy ban vì một ngân sách liên bang có trách nhiệm (CRFB) nhấn mạnh trong một ghi chú giữa tuần trước.

“Vào cuối thập kỷ này, theo kịch bản cơ sở của CBO, lãi suất trung bình của tất cả nợ vay liên bang sẽ vượt quá tốc độ tăng trưởng kinh tế danh nghĩa. Điều này có thể bảo hiệu sự khởi đầu của một vòng xoáy nợ”, CRFB cảnh báo.

Theo Fortune, khi lo ngại phản ứng chính trị tiêu cực từ chính sách thắt chặt chi tiêu tài khoá, các nhà lập pháp Mỹ thường nhắc đến triển vọng tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ như một biện pháp để kiểm soát nợ công trong dài hạn.

Tuy nhiên, rủi ro chi phí lãi vay tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể đẩy nợ công vào tình trạng mất kiểm soát và buộc các nhà lập pháp phải thực hiện những biện pháp quyết liệt hơn để ngăn chặn khủng hoảng.

CRFB cho rằng tình hình tài khoá thực tế có thể còn tồi tệ hơn nhiều so với những dự báo đáng lo ngại gần đây. Mặc dù doanh thu bùng nổ từ thuế quan của ông Trump giúp giảm thâm hụt ngân sách, chúng lại không có cơ sở pháp lý vững chắc.

“Nếu Toà án Tối cao đồng tình với các toà án cấp dưới rằng phần lớn chính sách thuế quan của Tổng thống Trump là bất hợp pháp..., thâm hụt ngân sách có thể đạt 3.800 tỷ USD vào năm 2036 thay vì 2.100 tỷ USD và nợ có thể tăng lên 131% GDP vào năm 2036 thay vì 120%”, CRFB lập luận.

“Trong trường hợp này, vòng xoáy nợ sẽ dễ xảy ra hơn nhiều và nguy cơ khủng hoảng tài khoá sẽ gia tăng”, cơ quan giám sát ngân sách kết luận.

Theo Fortune, Toà án Tối cao có thể đưa ra phán quyết vào cuối tháng này, xoay quanh việc ông Trump có thể sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt thuế đối ứng và các loại thuế quan khác hay không.

Nhà Trắng tuyên bố họ có thể sử dụng các đạo luật khác để ban thành thuế quan thay thế các loại thuế áp đặt theo IEEPA nếu Toà án Tối cao chống lại ông Trump. Song, Nhà Trắng sẽ phải mất vài tháng mới có thể áp đặt thuế và một số loại thuế có thời hạn hiệu lực khá ngắn.

Trong khi đó, ngay sau khi chính phủ thua kiện, doanh thu thuế quan sẽ giảm mạnh và ông Trump sẽ phải đối mặt với yêu cầu bồi hoàn từ những doanh nghiệp đã nộp thuế. Kịch bản này sẽ buộc Bộ Tài chính Mỹ phải phát hành thêm nợ và gây chấn động thị trường trái phiếu kho bạc.