Việt Nam muốn sàn crypto chứng minh lượng tài sản đang nắm giữ

Dự thảo thông tư hướng dẫn chế độ báo cáo, công bố thông tin trên thị trường tài sản mã hóa yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ báo cáo dữ liệu lưu ký hàng tuần cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC).

Trong mẫu báo cáo, ngoài lượng tài sản mã hóa đang lưu ký của khách hàng và thông tin về các ví, còn có một mục riêng về proof of reserves (PoR), hay còn gọi là bằng chứng dự trữ.

Theo mẫu này, nếu có PoR, sàn crypto phải báo cáo mã tài sản mã hóa, số khối (block) tại thời điểm ghi nhận, tỷ lệ dự phòng thực tế, khối lượng tài sản của khách hàng, số dư của tổ chức cung cấp dịch vụ và tỷ lệ được bảo hiểm nếu có.

Hiểu đơn giản, PoR là cách cung cấp bằng chứng về khối lượng tài sản mà một tổ chức đang nắm giữ hoặc kiểm soát. Bằng chứng dự trữ thường dựa trên dữ liệu có thể kiểm chứng trên blockchain. Mục đích là giúp bên ngoài có thêm cơ sở để đánh giá liệu lượng tài sản mà sàn đang giữ có tương ứng với tài sản của khách hàng hay không.

Khi tài sản được giữ trên sàn, nhà đầu tư chủ yếu nhìn thấy số dư trên tài khoản của mình. Họ không trực tiếp nhìn thấy lượng tài sản đang nằm trong các ví do sàn kiểm soát, hay biết sàn đang có những nghĩa vụ tài chính nào khác.

Việc yêu cầu báo cáo dữ liệu về ví và tài sản dự trữ tạo thêm một lớp thông tin cho cơ quan quản lý. Theo dự thảo, sàn không chỉ phải tổng hợp tài sản khách hàng theo cá nhân, tổ chức, trong nước và nước ngoài, mà còn phải phân loại lượng tài sản nằm trong ví nóng và ví lạnh. Báo cáo tiếp tục ghi rõ mã tài sản, mạng lưới blockchain, địa chỉ ví và loại ví.

Với proof of reserves, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để đối chiếu lượng tài sản sàn đang nắm giữ với tài sản của khách hàng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh một sàn mất khả năng thanh toán hoặc xảy ra sự cố khiến khách hàng không thể rút tài sản. Khi đó, vấn đề không chỉ là giá của Bitcoin hay một token giảm bao nhiêu, mà còn là sàn có thực sự nắm giữ đủ tài sản để đáp ứng yêu cầu của khách hàng hay không.

Tuy nhiên, dự thảo đang xếp PoR vào mục "nếu có". Như vậy, quy định hiện được thiết kế theo hướng yêu cầu sàn báo cáo thông tin PoR trong trường hợp có thực hiện, chứ chưa thể hiện rằng mọi sàn đều bắt buộc phải xây dựng một hệ thống PoR.

Ngoài ra, bằng chứng dự trữ không phải là một cuộc kiểm toán tài chính toàn diện. Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) từng cảnh báo rằng các báo cáo proof of reserves và một số dịch vụ kiểm tra khác dành cho doanh nghiệp crypto không tương đương với kiểm toán báo cáo tài chính và không mang lại cùng mức độ bảo vệ cho nhà đầu tư.

Một báo cáo PoR cũng có thể chỉ cho thấy lượng tài sản tồn tại hoặc được kiểm soát tại một thời điểm, nhưng không nhất thiết trả lời đầy đủ các câu hỏi như tài sản đó có đang được cầm cố, cho vay, tái sử dụng hay sàn còn những khoản nợ nào khác. Vì vậy, với nhà đầu tư, bằng chứng dự trữ có thể được xem là một lớp minh bạch bổ sung, thay vì một chứng nhận rằng tài sản trên sàn hoàn toàn an toàn.

Cách tiếp cận của các thị trường khác cũng cho thấy PoR chỉ là một phần trong bài toán bảo vệ tài sản của khách hàng. Tại Liên minh châu Âu (EU), quy định MiCA đặt trọng tâm vào việc tách biệt tài sản của khách hàng khỏi tài sản của nhà cung cấp dịch vụ.

Các đơn vị lưu ký phải bảo đảm tài sản của khách hàng không được sử dụng cho tài khoản của mình, đồng thời tài sản lưu ký phải được tách biệt cả về mặt pháp lý lẫn vận hành.

Nhật Bản lại chú trọng vào việc phân tách và quản lý tài sản của khách hàng. Tài liệu của Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) cho biết crypto của khách hàng, về nguyên tắc, được quản lý tách biệt và phần lớn được lưu trữ trong ví lạnh.

FSA cũng yêu cầu các doanh nghiệp cải thiện hệ thống quản lý rủi ro công nghệ thông tin và rủi ro thất thoát tài sản.

Với Việt Nam, theo dự thảo, hàng tuần, sàn phải báo cáo lượng tài sản khách hàng đang lưu ký, phân loại theo nhóm khách hàng và ví nóng, ví lạnh. Tiếp đó là dữ liệu về địa chỉ ví, blockchain và proof of reserves nếu có.

"Cách thiết kế này cho phép cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để đối chiếu giữa tài sản khách hàng, ví lưu ký và lượng tài sản dự trữ, nhưng mức độ bảo vệ thực tế còn phụ thuộc vào các quy định khác về lưu ký, tách biệt tài sản, kiểm toán và xử lý tài sản khi sàn gặp sự cố", lãnh đạo một công ty dịch vụ tài sản số có trụ sở tại TP HCM bình luận.