Vì sao việc bảo đảm an ninh cho hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz không dễ?

Khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu thường đi qua eo biển này. Nhưng Iran, quốc gia nằm ở bờ phía bắc của tuyến đường, đã khiến tuyến vận tải này gần như bị đóng cửa, theo Reuters.

Theo dữ liệu của Liên Hợp Quốc, lưu lượng tàu qua eo biển đã giảm 97% kể từ khi cuộc chiến Mỹ–Israel chống Iran bắt đầu vào ngày 28/2.

Mỹ đang tìm cách trấn an thị trường dầu mỏ, vốn lo ngại rằng một cuộc chiến kéo dài có thể gây ra khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Những gì đang bị đe dọa

Eo biển Hormuz là một tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, kết nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman. Đồng thời, đây là lối ra biển duy nhất của các quốc gia sản xuất dầu khí như Kuwait, Iran, Iraq, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Giá dầu trong thời gian ngắn đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2022 vào ngày thứ Hai (9/3). Theo Liên Hợp Quốc, giá dầu cao có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tương tự như sau khi căng thẳng Nga - Ukraine nổ ra hồi năm 2022.

Một cuộc xung đột kéo dài cũng có thể gây ra cú sốc phân bón, làm gia tăng rủi ro đối với an ninh lương thực toàn cầu. Theo công ty phân tích Kpler, khoảng 33% lượng phân bón toàn cầu, bao gồm lưu huỳnh và amoniac, được vận chuyển qua eo biển này.

Một cuộc chiến kéo dài cũng có thể làm gia tăng lo ngại về khủng hoảng kinh tế toàn cầu, tương tự những cú sốc dầu mỏ Trung Đông trong thập niên 1970.

Iran đã đưa ra những cảnh báo gì?

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo rằng bất kỳ tàu nào đi qua eo biển đều có thể bị tấn công bằng hỏa lực. Ít nhất 11 tàu đã bị tấn công kể từ khi xung đột bắt đầu.

Tuy nhiên, phần lớn hoạt động vận chuyển đã dừng lại, một phần do thận trọng và cũng vì các công ty bảo hiểm đã tăng phí bảo hiểm tới 300%.

Mỹ và các quốc gia khác đã cam kết điều gì?

Tổng thống Donald Trump ngày 3/3 cho biết Mỹ sẽ cung cấp sự bảo vệ cho các tàu chở dầu đi qua eo biển này.

Ông cũng cho biết đã chỉ đạo Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ cung cấp bảo hiểm và bảo lãnh cho các công ty vận tải biển.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết một số quốc gia châu Âu, cùng với Ấn Độ và một số nước châu Á, đang lên kế hoạch cho một sứ mệnh chung nhằm bảo vệ tàu thuyền. Tuy nhiên, ông nói rằng chiến dịch như vậy chỉ có thể diễn ra sau khi xung đột kết thúc.

Pháp đang triển khai khoảng một chục tàu chiến, bao gồm nhóm tác chiến tàu sân bay, tới Đông Địa Trung Hải, Biển Đỏ và có thể cả eo biển Hormuz.

Người phát ngôn của Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết ông đã trao đổi với lãnh đạo Đức và Italy về các phương án hỗ trợ tàu thương mại tại eo biển này.

“Chúng tôi đang xem xét một loạt phương án,” Tướng Caine nói với các phóng viên tại Lầu Năm Góc hôm thứ Ba, nhưng không đưa ra chi tiết.

Vì sao eo biển Hormuz khó được bảo vệ?

Eo biển Hormuz là một khu vực khó phòng thủ. Theo công ty môi giới vận tải biển SSY Global, các tuyến hàng hải tại đây chỉ rộng hai hải lý, và tàu thuyền phải chuyển hướng gần các đảo của Iran và bờ biển nhiều núi, nơi có thể tạo điều kiện che chắn cho lực lượng Iran.

Việc bảo vệ tàu qua Hormuz khả thi đến đâu?

Theo Tom Sharpe, cựu chỉ huy Hải quân Hoàng gia Anh, hải quân thông thường của Iran phần lớn đã bị suy yếu, nhưng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo vẫn sở hữu nhiều loại vũ khí có thể gây thiệt hại, bao gồm tàu tấn công nhanh, tàu mặt nước không người lái, xuồng cao tốc, tàu ngầm cỡ nhỏ, thủy lôi và thậm chí cả mô tô nước gắn chất nổ.

Theo tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận Centre for Information Resilience, Iran có khả năng sản xuất khoảng 10.000 máy bay không người lái mỗi tháng.

Ông Sharpe cho biết việc hộ tống ba hoặc bốn tàu mỗi ngày qua eo biển có thể khả thi trong ngắn hạn với 7 đến 8 tàu khu trục cung cấp yểm trợ trên không, với điều kiện rủi ro từ tàu ngầm cỡ nhỏ được giảm bớt. Tuy nhiên, duy trì hoạt động này trong nhiều tháng sẽ cần nhiều nguồn lực hơn.

Ngay cả khi khả năng triển khai tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và thủy lôi của Iran bị vô hiệu hóa, tàu thuyền vẫn có thể đối mặt với nguy cơ từ các cuộc tấn công cảm tử, theo Adel Bakawan, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Đông và Bắc Phi châu Âu.

Theo Kevin Rowlands, biên tập viên của RUSI Journal thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh, nếu cuộc chiến kéo dài trong nhiều tuần, một hình thức hộ tống nào đó sẽ được triển khai.

“Thế giới cần dòng chảy dầu từ Vịnh Ba Tư tiếp tục lưu thông, vì vậy các kế hoạch bảo vệ đang được xây dựng,” ông nói.

Điều gì đã xảy ra tại các điểm nghẽn vận tải khác trong khu vực?

Lực lượng Houthi tại Yemen, một nhóm liên minh với Tehran nhưng có năng lực quân sự nhỏ hơn nhiều so với Iran, đã khiến phần lớn tàu thuyền tránh tuyến đường qua Biển Đỏ và eo Bab al-Mandab tới kênh đào Suez trong hơn hai năm, bất chấp sự bảo vệ của lực lượng do Mỹ và Liên minh châu Âu dẫn đầu.

Phần lớn các công ty vận tải vẫn đang sử dụng tuyến đường dài hơn qua mũi phía nam châu Phi. Công ty vận tải biển Đan Mạch Maersk trước đó cho biết sẽ bắt đầu từng bước quay lại tuyến đường qua Suez từ tháng 1.

Một lực lượng do Liên minh châu Âu dẫn đầu đã đạt được nhiều thành công hơn trong việc chống cướp biển ngoài khơi Somalia, nhưng đối thủ khi đó có trang bị kém hơn nhiều so với Vệ binh Cách mạng Iran.

Có lựa chọn thay thế nào cho eo biển Hormuz không?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Arab Saudi đã tìm cách xây dựng thêm các đường ống dẫn dầu nhằm tránh phụ thuộc vào eo biển này.

Tuy nhiên, các tuyến đường đó hiện chưa đi vào hoạt động, và vụ dân quân Houthi tấn công đường ống đông–tây của Arab Saudi năm 2019 cho thấy những lựa chọn thay thế này cũng có thể dễ bị tổn thương.