Vì sao áp thuế tài sản mã hóa tương tự chứng khoán?

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư hướng dẫn thuế với giao dịch tài sản mã hóa. Trong đó, nhà đầu tư là cá nhân có hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa qua tổ chức cung cấp dịch vụ thuộc đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân. Tỷ lệ được xác định là 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần. Quy định này áp dụng với mọi nhà đầu tư cá nhân, không phân biệt cá nhân cư trú hay không cư trú. Mức này tương đương cách tính thuế với giao dịch chứng khoán.

Nói với VnExpress, Luật sư Đào Tiến Phong, Giám đốc Hãng luật Investpush, đánh giá áp thuế dựa trên giá trị chuyển nhượng từng giao dịch là cách tính đơn giản và nhanh gọn. Ở góc độ chính sách, ông cho rằng đây là cách tiếp cận khá thận trọng và phù hợp với giai đoạn đầu: ưu tiên thiết lập được cơ chế thu và kiểm soát dòng tiền trước, thay vì theo đuổi ngay một mô hình đánh thuế theo lợi nhuận vốn, đòi hỏi hệ thống dữ liệu, chuẩn mực kế toán và cơ chế đối soát rất chặt chẽ.

Cách tính thuế thu nhập cá nhân với tài sản mã hóa được thiết kế tương tự chứng khoán, theo ông, xuất phát từ ba lý do chính.

Thứ nhất, đây là mô hình đã "chạy được" trong thực tế. Cơ chế này khấu trừ thuế trực tiếp trên giá trị chuyển nhượng qua công ty chứng khoán trong nhiều năm và cơ bản kiểm soát được dòng tiền, hạn chế thất thu.

Thứ hai, đặc điểm giao dịch của tài sản mã hóa khá gần với chứng khoán, ở góc độ kỹ thuật quản lý. Cả hai đều là tài sản có thể giao dịch liên tục, giá biến động theo thị trường và có thể phát sinh số lượng lớn lệnh trong thời gian ngắn. Nếu áp dụng cách tính thuế dựa trên lợi nhuận thực tế ngay từ đầu, cơ quan quản lý sẽ phải giải bài toán rất phức tạp về việc xác định giá vốn, lịch sử giao dịch, chuyển tài sản giữa các ví và các nền tảng khác nhau. Trong khi đó, cách đánh thuế trên giá trị chuyển nhượng giúp bỏ qua toàn bộ các yếu tố này và tập trung vào một điểm dữ liệu duy nhất: giá trị của giao dịch tại thời điểm phát sinh.

Thứ ba, việc áp dụng mô hình tương tự chứng khoán còn giúp tạo sự nhất quán trong hệ thống pháp luật thuế khi chưa đủ thời gian triển khai và trải nghiệm mô hình. Điều này rất quan trọng trong giai đoạn đầu khi mục tiêu ưu tiên là đưa thị trường vào khuôn khổ và tạo được thói quen tuân thủ.

Chủ một doanh nghiệp chuyên tiếp thị liên kết (affiliate) cho các sàn giao dịch lớn, có trụ sở tại TP HCM, cũng cho rằng áp dụng cách tính thuế tương tự chứng khoán tạo ra cách hiểu và cách vận dụng đơn giản, không chỉ với cơ quan quản lý mà còn với nhà đầu tư. Cách tính thuế dựa trên giá chuyển nhượng từng lần có thể giúp ghi nhận giá trị giao dịch và khấu trừ ngay tại tổ chức cung cấp dịch vụ. Điều này không khác so với cơ chế công ty chứng khoán khấu trừ thuế khi nhà đầu tư bán cổ phiếu đã được thực hiện thông suốt nhiều năm qua.

Tuy nhiên, ông cho rằng cần làm rõ thu thuế trên mỗi giao dịch chuyển thành tiền, hay mỗi lệnh trên sàn. Bởi khác với chứng khoán, giao dịch tài sản mã hóa không chỉ là bán ra để thu tiền, mà còn có thể trao đổi từ coin này sang coin khác (ví dụ từ Bitcoin sang Ether), bán ra stablecoin (ví dụ bán Bitcoin ra USDT), chuyển về ví nội bộ hoặc ví lạnh (thiết bị lưu trữ không kết nối mạng)...

"Nếu không làm rõ sự kiện chịu thuế (taxable event), nhà đầu tư sẽ đứng trước nguy cơ bị đánh thuế trùng", ông lo ngại.

Khi gửi góp ý cho Bộ Tài chính hồi tháng 9/2025, sàn giao dịch tiền số lớn nhất thế giới Binance từng cho rằng việc đánh thuế trên tổng giá trị giao dịch, ngay cả ở mức "có vẻ thấp", cũng làm giảm đáng kể động lực giao dịch. Điều này tác động tiêu cực đến ngành do thuế này đánh vào mọi giao dịch, ngay cả khi người bán đang chịu lỗ. Ngoài ra, việc này cũng khiến hoạt động giao dịch tần suất cao của một nhóm nhà giao dịch trở nên không khả thi vì họ thường thực hiện khối lượng lớn các giao dịch có biên lợi nhuận thấp thông qua thuật toán tự động.

Theo Binance, việc áp dụng thuế một cách đồng loạt đối với hoạt động này có thể dẫn đến nghĩa vụ thuế vượt quá lợi nhuận thực tế, từ đó làm suy giảm các giao dịch thường xuyên và làm giảm thanh khoản thị trường. Những tác động tiêu cực lan tỏa này đã được ghi nhận ở những khu vực pháp lý áp dụng thuế giao dịch tương tự.

Ví dụ, Indonesia áp thuế 0,22% đối với giao dịch chuyển nhượng tài sản mã hóa. Trong năm 2023, thu ngân sách thuế tài sản mã hóa của đất nước vạn đảo giảm 63% sau khi cách tính thuế này được áp dụng vào tháng 5/2022, bất chấp giá Bitcoin tăng vọt.

Luật sư Đào Tiến Phong cũng cho rằng với những nhà đầu tư ngắn hạn, mức thuế 0,1% có thể ăn mòn đáng kể lợi nhuận của họ. Theo ông, vấn đề ở đây không nằm hoàn toàn ở mức thuế mà ở cơ chế đánh thuế theo giá trị giao dịch thay vì theo lợi nhuận thực tế. Cách làm này giúp cơ quan quản lý thu được thuế ngay, dễ kiểm soát và hạn chế tranh chấp, nhưng lại chưa phản ánh đúng bản chất thu nhập của nhà đầu tư.

"Trong thị trường có tần suất giao dịch cao như tài sản số, yếu tố này trở nên nhạy cảm hơn so với các thị trường truyền thống", ông nhận định.

Do đó, về dài hạn, khi thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam phát triển ổn định và hệ thống quản lý đủ năng lực theo dõi giá vốn, chi phí và lịch sử giao dịch, chuyên gia đề xuất nên cân nhắc chuyển dần sang mô hình đánh thuế dựa trên lợi nhuận thực tế. Đây cũng là cách mà nhiều thị trường lớn đang áp dụng để đảm bảo tính công bằng và tăng sức cạnh tranh.