Tỷ phú Trần Đình Long niêm yết mảng nông nghiệp: Cuộc chơi của các ông lớn và khoảng lặng startup

Những ngày đầu năm 2026, mảng nông nghiệp Việt Nam đang chứng kiến cuộc chuyển dịch đáng chú ý. Từ động thái đưa "con cưng" lên sàn chứng khoán của tỷ phú thép Trần Đình Long, sự hồi sinh ngoạn mục của HAGL, cuộc chạy đua mở rộng quỹ đất của Thaco cho đến bức tranh gọi vốn đa sắc của giới khởi nghiệp (agritech).

Tất cả những diễn biến này đang cho thấy sự thú vị của ngành nông nghiệp Việt Nam, nơi tiềm năng và những thách thức đan xen.

Cú hích từ các "ông lớn": Khi tỷ phú đưa nông nghiệp lên sàn

Ngày 25/1, Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM (HOSE) xác nhận đã nhận hồ sơ đăng ký niêm yết 285 triệu cổ phiếu của HPA. Đây là doanh nghiệp thành viên thuộc Tập đoàn Hòa Phát của tỷ phú Trần Đình Long, được thành lập từ năm 2016. 

Trước đó, trong đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), công ty này đã huy động được 1.257 tỷ đồng, với mức định giá doanh nghiệp tại thời điểm đó khoảng 10.700 tỷ đồng.

Việc niêm yết của HPA diễn ra trên nền tảng kết quả kinh doanh tăng trưởng. Năm 2024, công ty lần đầu ghi nhận lợi nhuận vượt mốc 1.000 tỷ đồng. Tiếp đà đó, trong 9 tháng đầu năm 2025, doanh thu công ty đạt khoảng 6.259 tỷ đồng (tăng gần 28% so với cùng kỳ) và lợi nhuận sau thuế đạt hơn 1.297 tỷ đồng. 

Động lực chính đến từ mảng chăn nuôi heo (đóng góp 40% doanh thu), theo sau là thức ăn chăn nuôi, bò và gia cầm. Với kế hoạch đến năm 2030, HPA đặt mục tiêu nâng công suất thức ăn chăn nuôi lên 1 triệu tấn/năm và đàn heo thương phẩm lên 900.000 con, dự kiến mang về doanh thu vượt 12.000 tỷ đồng.

Trong khi "người mới" HPA đang tiến vào thị trường chứng khoán, thì "cựu binh" Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) cũng phát đi những tín hiệu hồi phục mạnh mẽ. 

Tại sự kiện ngày 18/1, Chủ tịch Đoàn Nguyên Đức tuyên bố HAGL đã "qua khỏi cửa tử" sau một thập kỷ tái cơ cấu. Các chỉ số tài chính của HAGL cho thấy nợ vay đã giảm xuống còn 5.500 tỷ đồng, đưa tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu về mức 1,4% - 1,5%.

Với nền tảng tài chính được củng cố và sự quay lại của các đối tác ngân hàng như OCB, HAGL đặt mục tiêu lợi nhuận 4.000 tỷ đồng trong năm 2026 và tham vọng trở thành công ty nông nghiệp số một Việt Nam vào năm 2030. 

Chiến lược của HAGL tập trung vào mở rộng diện tích canh tác, dự kiến nâng diện tích cà phê lên 20.000 ha vào năm 2027, bên cạnh các cây trồng chủ lực hiện tại là chuối và sầu riêng.

Sự cạnh tranh giữa các tập đoàn lớn được thể hiện rõ qua việc mở rộng vùng trồng, đặc biệt là cây chuối - loại trái cây xuất khẩu đứng thứ ba của Việt Nam (tính đến tháng 8/2025).

Tính đến cuối năm 2025, HAGL đang dẫn đầu về quy mô với 7.000 ha chuối, ghi nhận lợi nhuận hơn 1.000 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2025 với biên lợi nhuận lên tới 50%. Thị trường tiêu thụ của HAGL khá ổn định với 40% sản lượng xuất sang Nhật Bản, phần còn lại đi Hàn Quốc và Trung Quốc.

Bám đuổi quyết liệt là Thaco Agri (thuộc Thaco của tỷ phú Trần Bá Dương) với 5.800 ha. Chủ tịch Trần Bá Dương đã ký kết hợp tác chiến lược với Fresh Del Monte, đặt mục tiêu nâng diện tích lên 16.000 ha vào năm 2026 và 20.000 ha vào năm 2027. Thaco định hướng sản xuất quy mô lớn, kỹ thuật chuyên sâu để cung cấp tối thiểu 71.500 tấn chuối cho đối tác này vào năm 2026. 

Agritech - tiềm năng và thách thức đan xen

Trong khi các tập đoàn lớn như Hòa Phát hay Thaco tận dụng lợi thế quỹ đất khổng lồ để tạo ra lợi nhuận nghìn tỷ, thì ở phía ngược lại, các công ty khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp (agritech) lại đang đối mặt với một cuộc sàng lọc khắc nghiệt. 

Dù dòng vốn vào lĩnh vực Agritech & Foodtech ghi nhận sự bứt phá bất ngờ khi chiếm tới 27% tổng giá trị đầu tư toàn hệ sinh thái khởi nghiệp trong năm 2024, thực tế vận hành lại cho thấy một bức tranh kém màu hồng hơn nhiều, nơi ngay cả những nhà sáng lập dày dạn kinh nghiệm nhất cũng phải "bó tay".

Điển hình cho sự thoái trào này là câu chuyện của Koina. Được thành lập năm 2021 bởi đội ngũ cựu giám đốc điều hành từ các "kỳ lân" công nghệ như Grab, VinID và SCommerce, Koina từng được kỳ vọng sẽ tạo ra hệ sinh thái nông nghiệp tương tự mô hình DeHaat thành công tại Ấn Độ. 

Startup này đã huy động được 1 triệu USD từ VinaCapital Ventures vào năm 2023 với mục tiêu kết nối nông dân với nhà bán lẻ và tổ chức tài chính. Tuy nhiên, theo thông tin từ DealStreetAsia, đồng sáng lập Thi Nguyễn đã rời công ty và Koina được cho là đang tạm dừng hoạt động hoặc chuyển hướng, để lại dấu hỏi lớn về tính khả thi của mô hình nền tảng trung gian tại Việt Nam. 

Tương tự, Kilimo Finance - quán quân cuộc thi Fintech Challenge Vietnam 2019 - cũng đã lặng lẽ biến mất khỏi thị trường. Từng nuôi tham vọng trở thành nền tảng "một cửa" cho nông dân mua phân bón, vật tư trả góp và quản lý tài chính, nhưng hiện tại trang web của Kilimo không còn truy cập được. Những trường hợp như Kilimo hay Koina cho thấy việc áp dụng tư duy công nghệ của mảng gọi xe hay thương mại điện tử vào nông nghiệp không hề đơn giản.

Nguyên nhân cốt lõi của những thất bại này đến từ đặc thù phân mảnh của nông nghiệp Việt Nam. Việc ruộng đất bị chia nhỏ, manh mún khiến việc triển khai các giải pháp công nghệ quy mô lớn trở nên bất khả thi. 

Bên cạnh đó, "khoảng cách kỹ thuật số" vẫn là một rào cản lớn khi trình độ tiếp cận internet và công nghệ của nông dân chưa đồng đều. Các startup cố gắng thay thế vai trò của thương lái trung gian thường vấp phải sự kháng cự từ thói quen canh tác truyền thống và thiếu hạ tầng dữ liệu cơ sở cần thiết cho nông nghiệp chính xác.

Tuy nhiên, thị trường không hoàn toàn đóng băng mà đang có sự dịch chuyển dòng tiền sang các giải pháp công nghệ lõi (deep-tech) thay vì chỉ làm thương mại. 

Theo Earth VC, các nhà đầu tư đang tìm kiếm các mô hình có hàm lượng công nghệ cao hơn như Enfarm Agritech (cảm biến đất), TreeToScope (tưới tiêu chính xác giúp tăng năng suất 20%) hay Kuva Space (vệ tinh theo dõi sức khỏe cây trồng).

Đặc biệt, điểm sáng hiếm hoi nhưng rực rỡ nhất đầu năm 2025 thuộc về Techcoop với thương vụ gọi vốn Series A trị giá 70 triệu USD. Khác với các mô hình trước đó, Techcoop tập trung vào giải pháp B2B toàn diện và hỗ trợ tài chính cho các cây trồng giá trị cao như cà phê, điều, dừa. 

Sự thành công của thương vụ này, cùng với sự tham gia của các quỹ ngoại như TNB Aura, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư vẫn còn đó, nhưng đã trở nên khắt khe và chọn lọc hơn rất nhiều.

Tựu trung lại, sự đối lập giữa lợi nhuận hàng nghìn tỷ của các "ông lớn" sở hữu đất đai và sự chật vật của các startup công nghệ đã chỉ ra một thực tế: tại Việt Nam, công nghệ chỉ có thể phát huy tác dụng khi đi kèm với quy mô sản xuất lớn hoặc giải quyết được bài toán gốc rễ về năng suất và hạ tầng, thay vì chỉ đơn thuần là kết nối thương mại.