Từng thách thức Coca-Cola, Pepsi, một ông lớn ngành giải khát Việt nay phải chật vật để sinh tồn

Từng được xem là “ông vua” nước giải khát với dòng sản phẩm sá xị thống lĩnh thị trường miền Nam và duy trì mức lợi nhuận ổn định hàng chục năm, Công ty Cổ phần Nước giải khát Chương Dương (Sá xị Chương Dương - Mã: SCD) hiện đang đối mặt với những thách thức sinh tồn chưa từng có.

Chuỗi thua lỗ kéo dài 20 quý liên tiếp, áp lực nợ vay và sự thay đổi liên tục của ban lãnh đạo cấp cao đang đặt doanh nghiệp hơn 70 năm tuổi này vào tình thế "ngàn cân treo sợi tóc".

Chuỗi thua lỗ kỷ lục

Những ngày đầu năm 2026, bức tranh kinh doanh của Sá xị Chương Dương tiếp tục ghi nhận những gam màu tối. Theo thông tin công bố vào ngày 22/1, ông Vũ Thành Chung đã từ nhiệm chức Giám đốc kiêm người đại diện theo pháp luật chỉ sau khoảng 5 tháng đương nhiệm.

Trong đơn từ nhiệm, ông Chung nhận trách nhiệm về việc không hoàn thành nhiệm vụ khi kết quả kinh doanh không có nhiều khởi sắc. Người được bổ nhiệm thay thế là bà Nguyễn Thúy Phượng, nguyên Kế toán trưởng của công ty.

Sự thay đổi nhân sự cấp cao diễn ra trong bối cảnh tình hình tài chính của doanh nghiệp đang xấuở mức báo động. Báo cáo tài chính quý IV/2025 cho thấy, dù doanh thu nhích nhẹ lên gần 50 tỷ đồng nhờ hoạt động kinh doanh bất động sản, nhưng nguồn thu cốt lõi là nước giải khát lại giảm hơn 10%. Sau khi trừ các chi phí, công ty lỗ sau thuế xấp xỉ 7 tỷ đồng. Đây là quý thứ 20 liên tiếp doanh nghiệp này báo lỗ.

Lũy kế cả năm 2025, doanh thu thuần của Sá xị Chương Dương đạt 160 tỷ đồng, giảm 12% so với năm trước và không hoàn thành mục tiêu 260 tỷ đồng đề ra. Kết quả này dẫn đến khoản lỗ sau thuế 80 tỷ đồng, nối dài mạch lỗ sang năm thứ 5 liên tiếp.

Tính đến cuối năm 2025, lỗ lũy kế chưa phân phối của công ty đã lên tới gần 347 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản là 602 tỷ đồng và nợ phải trả lên đến gần 750 tỷ đồng.

Khó khăn về dòng tiền đã buộc ban lãnh đạo công ty phải tìm đến các giải pháp tài chính cấp bách từ công ty mẹ. Vào tháng 9/2025, Hội đồng quản trị (HĐQT) SCD đã phải trình cổ đông phương án gia hạn các khoản vay nội bộ từ Tổng công ty Bia – Rượu – Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco).

Theo tờ trình, tính đến ngày 30/6/2025, SCD đã vay tổng cộng 426 tỷ đồng từ Sabeco, chủ yếu để phục vụ dự án Mỹ Phước 3 và bổ sung vốn lưu động. Doanh nghiệp thừa nhận thiếu hụt dòng tiền nghiêm trọng khi các khoản vay lần lượt đáo hạn vào tháng 10 và tháng 12/2025, đồng thời không đủ khả năng chi trả trong năm 2025. HĐQT công ty từng cảnh báo nếu việc gia hạn nợ không được thông qua, công ty có thể phải đối mặt với nguy cơ phá sản.

Bên cạnh gánh nặng nợ vay, hoạt động đầu tư của Chương Dương cũng gặp khó. Tại dự án Mỹ Phước 3, tỷ lệ lấp đầy kho bãi cho thuê chỉ đạt 53% trong nửa đầu năm 2025. Chi phí thuê đất cao cùng chi phí lãi vay lớn được xác định là những nguyên nhân chính "bào mòn" lợi nhuận, dẫn đến khoản lỗ 46 tỷ đồng chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025.

Từ vị thế "ông hoàng" đến bước ngoặt suy thoái

Tình cảnh hiện tại của Sá xị Chương Dương hoàn toàn trái ngược với quá khứ huy hoàng của thương hiệu này.

Tiền thân là nhà máy Usine Belgique thuộc Tập đoàn B.G.I (Pháp) xây dựng từ năm 1952, đây từng là nhà máy sản xuất nước giải khát lớn nhất miền Nam trước năm 1975. Sau khi chuyển sang mô hình công ty cổ phần năm 2004 và niêm yết năm 2006, giai đoạn 2007-2016 được xem là thời kỳ ổn định của công ty với mức lợi nhuận đều đặn từ 20-30 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, vị thế của "ông vua" sá xị bắt đầu lung lay trước sự cạnh tranh gay gắt từ các tập đoàn đa quốc gia. Theo thống kê của Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam (VBA), thị phần nước giải khát trong nước dần rơi vào tay các đối thủ ngoại, với Coca-Cola chiếm hơn 41% và Pepsi chiếm 22,7%.

Dấu mốc suy thoái bắt đầu lộ rõ vào năm 2017. Đây là năm đầu tiên kể từ khi niêm yết, Chương Dương báo lỗ 2,2 tỷ đồng, mặc dù năm trước đó vẫn lãi gần 31 tỷ đồng. Riêng quý IV/2017, sản lượng tiêu thụ giảm tới 49%, doanh thu chỉ còn một nửa so với cùng kỳ.

Đà suy giảm kéo dài đến năm 2023, khi HoSE ra quyết định hủy niêm yết bắt buộc đối với cổ phiếu SCD do thua lỗ ba năm liên tục và bị âm vốn điều lệ. Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 ghi nhận doanh thu thuần giảm 25% còn hơn 126 tỷ đồng, trong khi chi phí bán hàng tăng gấp đôi lên hơn 85 tỷ đồng, dẫn đến mức lỗ ròng kỷ lục hơn 119 tỷ đồng.

Sự đi xuống của Sá xị Chương Dương không chỉ đến từ áp lực cạnh tranh bên ngoài mà còn từ những hạn chế nội tại đã tồn tại nhiều năm.

Thứ nhất là vấn đề công nghệ và chi phí. Ban lãnh đạo công ty từng thừa nhận phải vật lộn với công nghệ cũ từ những năm 2000. Để đáp ứng nhu cầu thị trường về các dòng sản phẩm mới, công ty phải thuê gia công bên ngoài, khiến giá vốn bán hàng tăng cao và khó cạnh tranh về giá. Năm 2016, dù đã giảm giá bán 4,5% để cạnh tranh, doanh thu vẫn không đạt kế hoạch.

Thứ hai là sự yếu kém trong hệ thống phân phối. Trong khi các đối thủ ngoại liên tục mở rộng mạng lưới và gia tăng độ bao phủ, Chương Dương vẫn duy trì cách thức cũ là tập trung vào các đại lý.

Đến năm 2018, công ty mới xây dựng được hệ thống hơn 400 đại lý phân phối, con số khiêm tốn so với quy mô thị trường. Việc chỉ tập trung vào một số nhà phân phối mà lơ là mở rộng thị trường và thiết lập mạng lưới điểm bán hàng đã khiến thị phần dần bị thu hẹp.

Thứ ba là chiến lược tài chính thiếu sự tích lũy. Từ khi niêm yết đến năm 2018, vốn chủ sở hữu của công ty vẫn giữ nguyên ở mức 85 tỷ đồng.

Phần lớn lợi nhuận làm ra hàng năm đều được dùng để chia cổ tức thay vì trích lập quỹ dự phòng rủi ro hoặc tái đầu tư mở rộng. Điều này khiến ngân sách dành cho đầu tư, bán hàng và tiếp thị ngày càng eo hẹp so với các doanh nghiệp cùng ngành.

Nỗ lực tìm đường trở lại

Trước những khó khăn chồng chất, ban lãnh đạo mới của Sá xị Chương Dương cho biết đang triển khai các giải pháp tái cấu trúc.

Bà Nguyễn Thúy Phượng, tân Giám đốc công ty, cho biết sẽ tập trung tối ưu hóa chi phí hoạt động và cải thiện hiệu quả kinh doanh. Chiến lược đề ra bao gồm việc mở rộng độ bao phủ và kênh phân phối để tăng sản lượng tại khu vực phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời đẩy nhanh thủ tục pháp lý cho dự án Mỹ Phước 3 nhằm đạt tỷ lệ lấp đầy 100%.

Hiện tại, Sá xị Chương Dương là công ty con của Sabeco, với tỷ lệ sở hữu của Sabeco là 62,06%. Mặc dù có sự hậu thuẫn từ công ty mẹ, nhưng với khoản lỗ lũy kế khổng lồ và áp lực cạnh tranh không ngừng tăng từ các đối thủ ngoại, con đường tìm lại hào quang quá khứ của thương hiệu "sá xị con cọp" vẫn còn rất nhiều chông gai.