Từ startup vô danh đến siêu 'kỳ lân' 1.800 tỷ USD: SpaceX biến canh bạc 2 thập kỷ trở thành 'cỗ máy in tiền' cho phố Wall

Trong suốt gần 20 năm, một nhóm các nhà đầu tư nổi tiếng của thế giới đã âm thầm tích lũy cổ phần tại SpaceX, ngay khi gã khổng lồ ngành hàng không vũ trụ này hoàn toàn đóng cửa với thị trường đại chúng.

Giờ đây, khi công ty của tỷ phú Elon Musk tiến hành IPO với mức định giá mục tiêu lên tới 1,8 nghìn tỷ USD, canh bạc sớm ngày nào đang chuẩn bị tạo ra những khoản lợi nhuận đáng ngưỡng mộ. 

Nằm trong danh sách hưởng lợi lớn nhất là tỷ phú Ron Baron, quỹ Ark Invest của bà trùm Cathie Wood và gã khổng lồ quỹ tương hỗ Fidelity Investments. Các quỹ đầu tư mạo hiểm danh tiếng như Founders Fund, Sequoia Capital, Andreessen Horowitz cùng các quỹ phòng hộ (hedge funds) sừng sỏ như D1 Capital Partners và Coatue Management cũng chuẩn bị gặt hái hàng tỷ USD. Ngay cả các quỹ hưu trí cũng được chia phần.

Mức lợi nhuận lớn không tưởng là phần thưởng xứng đáng cho những nhà đầu tư dám đặt cược vào SpaceX từ thời điểm mà thành công của công ty còn là một dấu hỏi lớn. Tỷ phú Ron Baron lần đầu rót vốn vào SpaceX vào năm 2017 thông qua các đợt chào mua lại cổ phần từ nhân viên khi công ty được định giá chưa đầy 22 tỷ USD. Kể từ đó, ông đã liên tục tham gia vào 27 vòng gọi vốn.

Tính đến cuối tháng 3, cổ phiếu SpaceX đã chiếm tới 33% tổng tài sản của quỹ Baron Partners Fund (quy mô 10,4 tỷ USD) và 25,5% của quỹ Baron Asset Fund, biến đây thành một trong những thương vụ đầu tư mang tính định hình vận mệnh lớn nhất của tập đoàn này.

“Chúng tôi tin rằng SpaceX sẽ trở thành công ty lớn và sinh lời nhất hành tinh này,” tỷ phú Ron Baron khẳng định và tiết lộ tập đoàn của mình đã đổ khoảng 2 tỷ USD vào SpaceX qua các năm, và khối tài sản đó hiện đã phình to lên mức xấp xỉ 12 tỷ USD.

Quỹ Ark Venture Fund của bà Cathie Wood cũng thắng đậm trong sự trỗi dậy thần tốc của SpaceX. Tính đến ngày 31 tháng 3, nhà sản xuất tên lửa này chiếm tới 11,4% tài sản ròng của quỹ. Bà Cathie Wood chia sẻ với đài CNBC rằng Ark nhìn nhận SpaceX vượt xa giới hạn của một nhà cung cấp dịch vụ phóng tên lửa thuần túy.

“Đối với các cổ đông dài hạn, một thương vụ IPO sẽ mở ra cánh cửa tiếp cận rộng rãi hơn vào một doanh nghiệp mà chúng tôi tin rằng mới chỉ ở giai đoạn đầu của quá trình kiến tạo giá trị,” bà Wood nhấn mạnh.

Xét trong nhóm các nhà quản lý tài sản truyền thống, không một cái tên nào thu lợi nhiều hơn Fidelity Investments. Định chế tài chính có trụ sở tại Boston này đã sớm chen chân vào SpaceX từ năm 2015 thông qua cựu quản lý danh mục đầu tư Gavin Baker, thời điểm SpaceX mới được định giá khoảng 10 tỷ USD.

Tính đến cuối quý I, SpaceX đã chiếm tới 4,7% tỷ trọng của quỹ Fidelity Contrafund trị giá 177 tỷ USD - một trong những quỹ tương hỗ quản lý chủ động lớn nhất thế giới. Siêu kỳ lân này cũng chiếm 3,3% quỹ Fidelity Blue Chip Growth Fund (103 tỷ USD) và 2,6% trong quỹ Fidelity Growth Company Fund (gần 99 tỷ USD).

Ông Greg Martin, nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Rainmaker Securities, phân tích: “Họ dám đặt cược vào Elon Musk khi mọi thứ còn mờ mịt. Canh bạc đó đã mang về cho họ quân át chủ bài”.

Không giống như nhiều startup công nghệ được định giá bằng vốn mạo hiểm khác thường liên tục mở rộng tệp cổ đông để gọi vốn, SpaceX duy trì một kỷ luật sắt trong việc lựa chọn người được phép xuống tiền.

Hệ quả là, những nhà đầu tư giành được vị trí từ sớm thường xuyên nhận được đặc quyền tham gia vào các vòng gọi vốn muộn - cơ hội mà đại đa số các định chế tài chính khác dù thèm khát cũng không thể tiếp cận. C

anh bạc sớm vào Elon Musk không chỉ mang lại lợi nhuận cho khoản đầu tư ban đầu, mà còn biến thành chiếc thẻ thông hành cho phép họ bơm thêm một lượng vốn khổng lồ khi doanh nghiệp ngày càng lộ rõ vị thế của một kẻ chiến thắng tuyệt đối.

Phát biểu tại hội nghị Global Alts diễn ra ở New York tuần này, ông Philippe Laffont, nhà sáng lập Coatue Management, đúc kết một cách đầy hóm hỉnh: “Bí quyết thành công của chúng tôi đôi khi chỉ đơn giản là nghĩ đến thứ mà người khác cho là điên rồ và vô lý”.

Tốc độ tăng trưởng của SpaceX không chỉ làm giàu cho các tài phiệt, mà còn mang lại những khoản lợi nhuận khổng lồ cho các quỹ hưu trí và quỹ hiến tặng của các trường đại học - những tổ chức chịu trách nhiệm chi trả lương hưu, học bổng và tài trợ nghiên cứu khoa học.

Quỹ hưu trí giáo viên bang Ontario (Canada) đã rót hơn 200 triệu USD vào SpaceX từ năm 2019. Thời điểm đó, quỹ mô tả SpaceX là một cơ hội đầu tư không thể bỏ lỡ nhờ lịch sử chứng minh năng lực phá vỡ các giới hạn công nghệ trong ngành phóng tên lửa và tiềm năng tăng trưởng khổng lồ.

Trong khi đó, quỹ hiến tặng Đại học Washington tại St. Louis cũng đã âm thầm đầu tư khoảng 50 triệu USD vào SpaceX gần một thập kỷ trước.

Theo nguồn tin từ Bloomberg, khoản đầu tư ban đầu này đã tăng trưởng phi mã theo cấp số nhân và hiện đang chiếm tới hơn 10% trong tổng quỹ.

Có thể thấy, thương vụ IPO lịch sử của SpaceX rõ ràng đang vẽ lại bản đồ tài chính toàn cầu. Từ một dự án tên lửa bị hoài nghi trong căn gara ngày nào, tầm nhìn điên rồ của Elon Musk sau hai thập kỷ đã biến thành một cỗ máy in tiền khổng lồ, không chỉ định hình lại nền kinh tế vũ trụ mà còn mang lại vương miện giàu sang cho những bộ óc kiên định nhất của Phố Wall.