TS. Cấn Văn Lực: 80% xuất khẩu thuộc khối FDI, doanh nghiệp nội địa vẫn còn yếu

Nhập siêu chưa phải vấn đề đáng lo nhất

Trong 10 tháng đầu năm, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, trong đó 94% nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Cùng thời điểm, giải ngân đầu tư công đạt 69% kế hoạch, mức cao nhất từ trước đến nay.

Từ các dữ kiện này, bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO CTCP Quản lý quỹ PVI (PVI AM), đặt vấn đề liệu lượng vốn đầu tư lớn đang được đưa vào nền kinh tế đã thực sự tạo hiệu ứng lan tỏa hay chưa tại Phiên thảo luận 1 “Bức tranh vĩ mô 2027 - Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027.

Trả lời câu hỏi trên, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, cho rằng Việt Nam đã bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, với nhiều tín hiệu thể hiện ở cả phía cung và phía cầu.

Ở phía cung, nông nghiệp tăng trưởng 4,2% trong 9 tháng đầu năm, công nghiệp và xây dựng tăng 10,2%, trong khi dịch vụ tăng khoảng 9,3 - 9,4%.

Ở phía cầu, đầu tư và tiêu dùng tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng với ngoại thương, cần nhìn sâu vào nguyên nhân của tình trạng nhập siêu thay vì chỉ nhìn vào quy mô tuyệt đối.

Nhập siêu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm vào khoảng 19 tỷ USD nhưng đến hết tháng 10 giảm về khoảng 12 tỷ USD. Nếu tính thêm nhập siêu dịch vụ khoảng 8 tỷ USD, tổng mức nhập siêu của nền kinh tế vào khoảng 20 tỷ USD.

Dù vậy, con số này chưa phải vấn đề quá đáng lo ngại.

Một nguyên nhân đến từ làn sóng đầu tư lớn vào AI và các trung tâm dữ liệu trên thế giới, kéo theo nhu cầu xuất nhập khẩu trang thiết bị công nghệ cao.

Xuất khẩu điện tử của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm tăng 71%, mức tăng chưa từng có. Diễn biến này cho thấy một phần nhu cầu nhập khẩu gia tăng gắn với hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh rủi ro gia tăng, nhiều doanh nghiệp đã chủ động nhập khẩu và tích trữ hàng hóa. Đến nay, lượng hàng tồn kho tích lũy từ trước đang được đưa vào sử dụng nhiều hơn, góp phần khiến đà nhập siêu thu hẹp.

Yếu tố thứ ba đến từ giá hàng hóa, đặc biệt là năng lượng. Năm ngoái, Việt Nam nhập siêu xăng dầu khoảng 7 tỷ USD, trong khi năm nay con số này được ước tính có thể lên khoảng 10 tỷ USD.

Như vậy, riêng xăng dầu đã khiến quy mô nhập siêu tăng thêm khoảng 3 tỷ USD so với năm trước.

Doanh nghiệp nội địa vẫn là điểm cần cải thiện

Điều đáng quan ngại hơn không nằm ở quy mô nhập siêu mà ở năng lực của khu vực doanh nghiệp trong nước.

“Điều chúng tôi lo ngại nhất đối với hoạt động ngoại thương của Việt Nam là năng lực của doanh nghiệp trong nước vẫn còn rất yếu”, TS. Cấn Văn Lực nói.

Hiện khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu đến từ khu vực FDI, trong khi khối này cũng chiếm khoảng 73% kim ngạch nhập khẩu.

Doanh nghiệp FDI có xu hướng xuất siêu, còn doanh nghiệp trong nước thường xuyên nhập siêu. Điều này phản ánh những hạn chế về năng lực cạnh tranh và mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi xuất nhập khẩu.

Trong khi xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục mở rộng, tỷ trọng lớn của khối FDI cũng đặt ra câu hỏi về mức độ lan tỏa của tăng trưởng thương mại sang khu vực doanh nghiệp trong nước.

Đây cũng là một trong những lý do thời gian qua nhiều chính sách được ban hành nhằm nâng cao năng lực của các khu vực doanh nghiệp.

Trong đó, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân hướng tới nâng cao năng lực doanh nghiệp tư nhân trong nước và hộ kinh doanh. Nghị quyết 79 tập trung phát triển doanh nghiệp nhà nước và khu vực kinh tế nhà nước, trong khi Nghị quyết 10 đề cập đến khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

“Chúng ta phải phát triển đều cả ba chân”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.

Việc nâng cao đồng thời năng lực của khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và khối FDI được xem là điều kiện để các động lực tăng trưởng lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế, thay vì tập trung quá lớn vào một khu vực.

Ở một góc khác, hoạt động đầu tư trong 9 tháng đầu năm cho thấy cả ba khu vực đều đang gia tăng nguồn lực. Tổng vốn đầu tư toàn quốc tăng khoảng 15%, trong đó đầu tư nhà nước tăng 17,5%, FDI tăng 14,5% và khu vực tư nhân tăng 14%.

Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, tổng vốn đầu tư cần duy trì mức tăng khoảng 15%. Diễn biến 9 tháng đầu năm cho thấy quy mô đầu tư về cơ bản đã đạt ngưỡng dự tính, nhưng bài toán tiếp theo vẫn là hiệu quả và mức độ lan tỏa của nguồn lực này tới khu vực doanh nghiệp trong nước.