Triển vọng thương mại thế nào sau mốc kim ngạch 1.000 tỷ USD?

Sau mốc xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD, thương mại Việt Nam triển vọng tiếp tục mở rộng nhờ làn sóng công nghệ, nhưng thách thức là giữ lại nhiều giá trị hơn.

Mười tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt hơn 1.010 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ 2025. Theo Cục Thống kê, đây là lần đầu tổng kim ngạch vượt mốc 1.000 tỷ USD, cho thấy Việt Nam đã trở thành nền kinh tế có độ mở lớn, gắn kết sâu rộng mạng lưới sản xuất và tiêu thụ toàn cầu.

Việt Nam từng mất hơn thập kỷ để tăng tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu từ 100 tỷ USD vào 2007 lên 500 tỷ USD năm 2019, nhưng chỉ tốn 7 năm (2019-2026) để tăng từ 500 tỷ USD lên gấp đôi.

Quá trình tăng tốc này gắn với mở rộng năng lực sản xuất, thu hút đầu tư, phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và khai thác hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA), theo cơ quan này.

Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam kể từ khi gia nhập WTO. Đồ họa: Phương Dung (AI hỗ trợ).

Nhiều tín hiệu cho thấy thương mại có thể mở rộng quy mô giai đoạn tới. Tính đến tháng 10, Việt Nam đã tham gia tổng cộng 19 FTA. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 10 tháng lập đỉnh 17 năm, đăng ký gần 55 tỷ USD. Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 51,6%.

Cùng giai đoạn, hơn một nửa kim ngạch xuất khẩu đến từ đồ điện tử, máy tính, máy móc, thiết bị, phụ tùng và điện thoại - linh kiện và có khả năng còn tăng trong làn sóng bùng nổ đầu tư công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Khảo sát 22 doanh nghiệp sản xuất điện tử đang hoạt động tại Việt Nam gần đây, hãng tuyển dụng Navigos Search ghi nhận 82% có kế hoạch mở rộng quy mô nhân sự trong 12 tháng tới. Nhu cầu tuyển trải rộng, từ lao động trực tiếp, kỹ sư quản lý chất lượng đến chuyên gia nghiên cứu - phát triển (R&D).

Trong khi, để đón đầu nhu cầu vận chuyển hàng giá trị cao như chất bán dẫn, máy chủ và các linh kiện phục vụ AI, Federal Express tháng này bổ sung 567 tấn năng lực chuyên chở mỗi tuần giữa châu Á-Thái Bình Dương và Mỹ.

Theo đó, hàng từ Việt Nam có thêm chặng đến Clark (Philippines) bên cạnh đường bay Hà Nội - Bangkok. Bà Ee-Hui Tan, Giám đốc Khai thác FedEx Việt Nam và Campuchia, cho biết doanh nghiệp cần năng lực chuyên chở ổn định trong quá trình mở rộng hoạt động tại các thị trường lớn.

Các khảo sát cũng dự báo triển vọng thương mại nói chung trong 1-2 năm tới tích cực. Báo cáo chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) mới nhất của S&P Global cho biết các nhà sản xuất tại Việt Nam lạc quan về triển vọng sản lượng 12 tháng tới. Tâm lý kinh doanh đạt mức cao 8 tháng dù vẫn yếu hơn trước xung đột Iran.

Thu thập ý kiến 10.000 lãnh đạo cấp cao tại các doanh nghiệp ở 26 thị trường, Khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 do HSBC mới công bố cho biết doanh nghiệp Việt Nam và Philippines lạc quan nhất về triển vọng thương mại quốc tế. Đến 94% kỳ vọng hoạt động sẽ tăng trưởng hai năm tới, so với tỷ lệ chung 86%.

Đến 97% doanh nghiệp Việt nói các biện pháp ứng phó với bất định và gián đoạn thương mại họ triển khai gần đây đã mang lại hiệu quả. Gần như tất cả (99,6%) đang dùng ít nhất một hiệp định thương mại tự do (FTA).

Nhưng thách thức cũng đi kèm. Khảo sát chỉ ra thuế quan là yếu tố chi phí được các doanh nghiệp Việt Nam đề cập nhiều nhất (52%), so với 43% trên toàn cầu. Chi phí năng lượng đứng thứ hai (49%) cũng cao hơn mức chung. Đến 97% cho biết vẫn còn những rào cản khiến chưa thể tận dụng FTA rộng hơn.

Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, chỉ ra đơn đặt hàng mới tăng trong tháng 10 nhưng đã chậm lại so với tháng 9. "Trong khi các công ty cho đến nay đã có thể duy trì sự cải thiện, họ sẽ cần có một môi trường thuận lợi hơn để tăng trưởng trong những tháng tới", ông nhận định.

Những áp lực khác còn đến từ xu hướng thị trường thay đổi, yêu cầu khắt khe hơn từ nhà mua và khó tuyển người. Hơn một nửa trong 22 doanh nghiệp điện tử do Navigos Search khảo sát thừa nhận chịu áp lực cao hoặc rất cao trong cạnh tranh nhân sự. 73% cho biết lao động trực tiếp là vị trí được dự báo khó tuyển nhất 3-5 năm tới. Tiếp theo là kỹ sư/chuyên gia R&D (50%), kỹ sư tự động hóa (36%).

Cụm cảng nước sâu Lạch Huyện, thành phố Hải Phòng, ngày 23/6/2026. (Ảnh: Lê Tân).

Và bài toán lớn hơn là giữ lại bao nhiêu trong dòng chảy nghìn tỷ USD. Cục Thống kê chỉ ra hơn 1.000 tỷ USD là tổng giá trị hàng hóa ra - vào biên giới, không đồng nghĩa với giá trị gia tăng tạo ra trong nước, nhất là khi sản xuất và xuất khẩu còn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu.

Tại sự kiện thuộc khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu (AEF 2026) tháng trước, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Cụm quốc gia Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, chỉ ra FDI chiếm đến 73% kim ngạch xuất khẩu. "Quá ít giá trị được doanh nghiệp và người lao động Việt Nam giữ lại", bà nói.

Cục Thống kê cho rằng cùng với mở rộng quy mô, yêu cầu quan trọng là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và hàm lượng giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra.

Thước đo của giai đoạn tiếp theo phải là chất lượng tăng trưởng của thương mại quốc tế. Theo đó, doanh nghiệp trong nước cần đóng góp nhiều hơn, sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, chuỗi cung ứng tự chủ hơn, thị trường đa dạng hơn và tăng trưởng thân thiện hơn, gắn với bảo vệ môi trường.

Cũng dịp AEF, ông Fazurin Jamaludin, Trưởng đại diện Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tại Việt Nam và Lào, từng lưu ý năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) của Việt Nam xu hướng giảm gần đây. TFP là chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất mang lại, do nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và lao động nhờ vào các nhân tố vô hình như đổi mới công nghệ, cải tiến quản lý và nâng cao trình độ lao động.

Theo chuyên gia IMF, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, như khả năng tiếp cận nguồn vốn hạn chế của một số doanh nghiệp và việc phân bổ nguồn lực chưa đồng đều. "Đây là lĩnh vực cải cách về cơ cấu cần được ưu tiên", ông nói.

 

Đường dẫn bài viết: https://vietnambiz.vn/trien-vong-thuong-mai-the-nao-sau-moc-kim-ngach-1000-ty-usd-20261117195350983.htm

In bài biết

Bản quyền thuộc https://vietnambiz.vn/