Trải lòng của Chủ tịch FPT về danh xưng ‘vua gia công’ và những thách thức ban đầu của ván cược tất tay vào AI

FPT không làm được ô tô Tesla nhưng công nghệ vận hành của hầu hết ô tô đều có dấu vết của FPT

Trong ĐHĐCĐ FPT gần đây, đã có rất nhiều câu “hỏi xoáy đáp xoay” dành cho Ban lãnh đạo Tập đoàn, đặc biệt là Chủ tịch Trương Gia Bình. Trong đó có một câu hỏi kinh điển thường xuất hiện qua rất nhiều kỳ ĐHĐCĐ: khi nào công ty mới thoát mác ‘vua gia công’ và cái thay thế mảng gia công để trở thành rường cột doanh thu sắp tới là gì?

Trong năm nay, mở đầu câu trả lời của mình, ông Trương Gia Bình bày tỏ rằng FPT rất tự hào là cái nôi của ngành công nghệ Việt Nam. Một nửa các công ty hoặc nhân sự trong ngành công nghệ thông tin ở Việt Nam đã từng là người của FPT hoặc có liên quan đến FPT. Nhiều người giỏi về công nghệ đang làm việc tại đây.

“Trước khi nói về sản phẩm chủ lực, chúng ta phải hỏi nhau là FPT giỏi nhất là cái gì? FPT ra đời với mong muốn tạo công ăn việc làm cho càng nhiều thanh niên Việt Nam càng tốt, đó có thể là hàng trăm ngàn hoặc hàng triệu người.

Và sở dĩ FPT chọn phần mềm để khởi sự bởi nhu cầu về phần mềm là vô hạn. Chuyển đổi số hay chuyển đổi AI đều cần phần mềm”, ông nêu cụ thể.

Nếu bây giờ ai hỏi là FPT có thể tạo ra một cái ô tô như Tesla không hoặc cái gì đó tương tự như thế, thì doanh nghiệp không thể. Hơn nữa, FPT cũng không muốn trở thành Tesla. Nhưng, bên trong công nghệ để vận hành chiếc ô tô của Tesla hay của rất nhiều ô tô trên khắp thế giới, có sự góp mặt của FPT ở một mức độ nào đó.

Hay đổi một góc nhìn khác, tại Việt Nam, đã ai thành công bằng một sản phẩm phần mềm cụ thể và thuần túy? Misa có thể xem là một sản phẩm phần mềm lớn nhất, nhưng Misa đã xuất khẩu ra được thế giới và đã được thế giới chấp nhận chưa?

Cũng theo ông, FPT có những sức mạnh khác. Ví dụ: bất cứ một người FPT nào từ đơn vị này được điều chuyển sang đơn vị khác đều không vấn đề gì cả. Lãnh đạo của Tập đoàn có thể đi bất kỳ đâu vẫn có thể quản lý chi tiết từng vụ việc. Đó là sức mạnh của FPT và sức mạnh này đã giúp doanh nghiệp trường tồn.

Còn nếu phải nêu cụ thể hơn, thì sản phẩm chủ lực sắp tới của FPT chính là chuyển đổi số, thông qua chuyển đổi AI.

Hiện FPT có hai ước mơ: đầu tiên là có thể trở thành một trong những tập đoàn tư vấn nổi tiếng tầm cỡ thế giới như McKinsey hoặc PwC; thứ hai là bảo vệ chủ quyền quốc gia bằng các công nghệ có chủ quyền. Thực tế là nước nào có công nghệ cao mới bảo vệ được chủ quyền.

Những ngộ nhận trong việc chuyển đổi AI

“Để giải thích một cách đơn giản và dễ hiểu về quá trình hoặc các giai đoạn chuyển đổi AI, tôi sẽ mượn cách miêu tả của CEO Nvidia – Jensen Huang về vấn đề này khi ông đến chia sẻ ở Việt Nam.

Nhân loại đang bước vào kỷ nguyên đặc biệt mới. Chúng ta có một loại nhà máy chưa từng có trong quá khứ là nhà máy AI, với đầu vào là dữ liệu và đầu ra là sản phẩm. Và chúng tôi tin tưởng sâu sắc rằng, quá trình này không thể đảo ngược”, ông nhận định.

Theo đó, tất cả các tổ chức, từ nhà nước – xã hội, đến các doanh nghiệp SMEs - tập đoàn đều phải làm chuyển đổi AI và AI hóa. Ai mà không làm thì sẽ phải ra đi, ai làm chậm cũng không chắc được ở lại.

Tuy nhiên, đang có một ngộ nhận rất lớn trên thị trường về bản chất thực sự của chuyển đổi AI.

Với sự bùng nổ của GenAI, một người chưa từng học công nghệ thông tin bỗng dưng có thể làm website, những người bình thường cũng viết được một bài nhạc từ giai điệu – ca từ đến dựng một clip có cả tiếng lẫn hình… Tất cả dẫn đến một ngộ nhận cho các doanh chủ rằng “với việc biến các nhân viên trở thành người giỏi giang như vậy là công ty đã chuyển đổi xong AI”.

Tuy nhiên, ông Trương Gia Bình cho rằng, kết luận nói trên là không đúng.

Mặt khác, so sánh một cách nôm na, để trở thành một tổ chức AI hóa cần trải qua ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên là một công xưởng thủ công với nhiều người đang gõ, lắp ráp, đục đẽo… và thỉnh thoảng có người sẽ gõ búa đóng đinh nhanh hơn bình thường (nhờ GenAI).

Ở giai đoạn này, mạnh ai trong công xưởng làm việc nấy, chưa có sự phối hợp và trí tuệ của tổ chức nằm trong đầu mỗi con người.

Giai đoạn hai là xưởng đã có xây chuyền, người một đóng đinh đến người hai gõ búa rồi đến người ba đục đẽo trên một sản phẩm, tức trí tuệ tổ chức đã nằm trong đầu óc của cả tập thể. Đây là một bước phát triển lớn.

Giai đoạn ba, vị Chủ tịch này gọi là “lên mâm”, là kiến tạo những nhà máy công nghiệp hoàn toàn bằng AI và phải tiêu tốn hàng trăm triệu đô la Mỹ.

“Với giai đoạn đầu tiên, hầu hết doanh nghiệp chuyển đổi số ở Việt Nam và trên thế giới điều làm được, không khó. Nhưng ở giai đoạn hai hoặc giai đoạn ba, có rất ít công ty chuyển đổi số có thể làm được và một trong số đó có FPT”, ông nhận định.

Vậy vì sao FPT có thể làm được?

Đầu tiên, trong quá trình chuyển đổi AI, việc biến một một xưởng sản xuất có dây chuyền sang nhà máy công nghiệp AI là rất phức tạp, AI ở dạng công nghiệp rất khác. Lúc đó, AI sẽ viết lại hệ điều hành cho tổ chức, thay đổi toàn bộ về con người, về thiết bị, hệ thống và quy trình và công nghệ.

Trong tất cả, nhà máy công nghiệp AI cần dữ liệu cực kỳ lớn. Mà đã là dữ liệu phục vụ các nhà máy công nghiệp thì chúng phải được chuẩn hóa, để trở nên “sạch và sống”. Hay nói cách khác, không phải thông tin nào AI cũng dùng được, nên trước khi triển khai dữ liệu đầu vào cho nhà máy AI, nhân sự phải xử lý dữ liệu và đây là một khối công việc khổng lồ.

Thứ hai, muốn AI hóa cho dây chuyền xí nghiệp, xưởng sản xuất; nhà chuyển đổi số phải hiểu xưởng đó làm gì, đang dùng hệ thống như thế nào, công việc mỗi cá nhân trong dây chuyền ra sao… Tức là nhà cung ứng phải có sự đầu tư, sự hiểu biết, trải nghiệm và nhân lực ở cả mặt thực tế sản xuất lẫn AI.

Hiện tại, mỗi “ông lớn” trên thế giới có phương thức chuyển đổi AI khác nhau. Amazon không đi cùng ai cả, còn Microsoft thì đi cùng nhiều người. Microsoft đã liên minh để chuyển đổi AI cho cả hệ sinh thái của bản thân lẫn đối tác bên ngoài.

FPT là đối tác đầu tiên của Microsoft ở khu vực Đông Nam Á. Microsoft chỉ tập trung chuyển đổi số cho các tập đoàn lớn và FPT cũng vậy.

Và để trở thành đối tác của Microsoft, FPT phải làm được các công việc có hàm lượng công nghệ cực kỳ cao, thành thục các công nghệ của Microsoft, có năng lực thực sự về AI ở cả mặt sản xuất – huấn luyện, có hiểu biết biết ở nhiều lĩnh vực – ngành nghề như thương mại, vận tải, y tế, giáo dục…

Đồng thời, FPT cũng phải có nhiều thực tiễn, trải nghiệm về chuyển đổi số, biết công nghệ của các hãng nổi tiếng khác như SAP, Oracle NetSuite…thì mới được Microsoft lựa chọn.

“Thứ ba, AI đã có mặt từ rất lâu trong ngành công nghệ, nhưng sở dĩ bây giờ mới bùng nổ bởi nhiều công công ty công nghệ đầu ngành đã ngồi lại và đồng thuận với nhau cùng đầu tư lớn để tăng tốc. Nói các bạn không tin chứ FPT cũng đã bỏ ra hàng chục và hàng trăm tỷ USD để đầu tư vào AI như các tập đoàn lớn trên thế giới”, ông tiết lộ.

Nếu Microsoft đã phát triển một trợ lý ảo AI tên Copilot để tích hợp vào hệ sinh thái của mình, thì FPT cũng có công cụ AI riêng của bản thân. Các nhân viên của FPT phải dùng công cụ AI do công ty phát triển như một trợ lý riêng.

Hơn nữa, công ty cũng luôn chào hàng với các đối tác rằng có thể dùng AI trên hạ tầng mà FPT có. Hay nói cách khác, doanh nghiệp làm với FPT, ngoài có dây chuyền AI, còn có chủ quyền trên các hệ thống đó.

Hiện FPT đã có năng lực triển khai giai đoạn một và giai đoạn hai cũng như bắt đầu triển khai giai đoạn ba từ năm 2026.

“Trong 5 đến 10 năm tới, chuyển đổi AI sẽ phát triển đến sau giai đoạn ba. FPT cũng đang mơ về sau giai đoạn ba, với một tổ chức thuần AI. Trong thời gian gần đây, nhiều bên đã nói về công ty có doanh thu tỷ đô những chỉ cần một nhân sự.

Tuy nhiên, khái niệm nói trên không đúng lắm. Ý tưởng này rất bay bổng, nhưng con người vẫn là quyết định chứ không phải AI. Một doanh nghiệp muốn chạy thông suốt phải có sự kết hợp giữa con người và AI, chỉ là phần nhân sự con người sẽ ít lại hơn so với trước. Sự sáng tạo của con người là vô biên, hơn cả AI”, Chủ tịch FPT chia sẻ tiếp.

Với sự xuất hiện của GenAI, con người chỉ cần làm một việc là tập trung và sáng tạo, còn những việc còn lại AI sẽ làm hết. Đến một lúc nào đó, AI sẽ tổng quát và thông minh như con người, như biết kết hợp cả hành động lẫn suy nghĩ, biết vung tay chân – tư duy – biểu cảm khuôn mặt cùng lúc.

Những thành tựu bước đầu trong chuyển đổi AI của FPT

Ở khía cạnh khác, FPT đang gặp rất nhiều thách thức trong việc thuyết phục các doanh nghiệp ở cả Việt Nam lẫn thế giới, tham gia chuyển đổi AI giai đoạn hai hoặc ba.

“Vì những ngộ nhận như đã nói ở trên, nhiều doanh chủ tự tin là công ty mình đã chuyển đổi xong AI dù mới đi qua giai đoạn một. Vậy nên, năm 2025 là một năm rất buồn, vì hầu hết khách hàng của FPT không chịu chuyển đổi AI giai đoạn hai hay ba, chỉ dừng ở xưởng thủ công.

Khi FPT đến và đề nghị với đối tác là “cái này dùng AI đi”, đối tác trả lời “xin lỗi chúng tôi không dùng AI”, nếu dùng rồi bị lộ thông tin – dữ liệu thì sao?. Thực tế là những tổ chức chấp nhận dể FPT dùng AI chuyển đổi chỉ chiếm tỷ lệ 1% trên tổng doanh thu của Tập đoàn – tương đương khoảng 1 tỷ USD”, ông Trương Gia Bình cho hay.

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều xấu. Mới đây, một Tập đoàn hóa chất hàng đầu của Đức đã giao cho FPT trách nhiệm lắp đặt toàn bộ băng chuyền cho đối tác, một bước tiến lớn để trở thành nhà máy công nghiệp AI.

Ông tiết lộ thêm: trong năm 2025, nhiều hợp đồng lớn của FPT đều liên quan đến các xí nghiệp có băng chuyền, với những dự án có giá trị từ một đến vài trăm USD ở khắp mọi nơi như Mỹ, Đức, Nhật và cả châu Á. Đây là những niềm hy vọng đầu tiên mà FPT đang tạo dựng.

“Trước kia, do lượng đối thủ lớn vì ai cũng làm được và FPT phải đi xin để được làm. Còn gần đây, đã xuất hiện dấu hiệu là đối tác chủ động đến tìm FPT để làm, vì biết rằng, Tập đoàn làm được và số lượng công ty có thể làm được rất ít”, ông kết luận.